http://hdl.handle.net/11716/382 2026-04-09T00:29:19Z 2026-04-09T00:29:19Z Jankowicz, Agata http://hdl.handle.net/11716/13783 2026-02-23T09:35:58Z 2026-03-16T00:00:00Z

Dekonstrukcja dyskursu politycznego w rosyjskojęzycznych parodiach audiowizualnych Jankowicz, Agata Rozprawa poświęcona została analizie dekonstrukcji rosyjskiego dyskursu politycznego w rosyjskojęzycznych parodiach internetowych publikowanych na portalu YouTube w latach 2012-2022. Naczelnym celem badania była analiza stosowanych przez parodystów zabiegów służących dekonstrukcji poszczególnych elementów rosyjskiego dyskursu politycznego oraz określenie funkcji dokonywanych transformacji. Analiza, oparta na metodzie intertekstualnej i osadzona w perspektywie dyskursywnej, pozwoliła wskazać, jak parodie demaskują mechanizmy kreowania rzeczywistości w wypowiedziach politycznych. Praca składa się z części teoretycznej, omawiającej cechy dyskursu politycznego, specyfikę parodii oraz powiązane pojęcia, takie jak intertekstualność czy gra językowa. Uwzględniono także kontekst społeczno-polityczny oraz charakterystykę analizowanych kanałów YouTube. W części analitycznej przedstawiono konkretne techniki dekonstrukcji: sposoby modyfikacji sztamp i haseł politycznych, demaskacji środków językowych służących perswazji i manipulacji, ujawniania technik służących unikaniu odpowiedzi na pytania, przekształcania wypowiedzi precedensowych i znaków niewerbalnych. Rozprawę zamyka synteza wyników z podziałem na strategie i funkcje analizowanych zabiegów.; The dissertation is devoted to the analysis of the deconstruction of Russian political discourse in Russian- language internet parodies published on YouTube between 2012-2022. The aim of the study was to examine the strategies employed by parodists to deconstruct particular elements of Russian political discourse and to identify the functions of these transformations. The analysis, based on the method of intertextuality and grounded in a discourseoriented perspective, enabled the identification of the techniques by which parodies revealthe ways of shaping reality in political statements. The work comprises a theoretical part discussing the features of political discourse, the specificity of parody, and related concepts such as intertextuality and language games. It also considers the socio-political context in which the parodies were created as well as the characteristics of the YouTube channels from which the material was sourced. The analytical part presents the techniques of deconstruction, including the modification of political clichés and slogans, the exposure of persuasive and manipulative language means, the unveiling of tactics used to avoid direct answers, as well as the transformation of precedent statements and non-verbal signs. The dissertation concludes with a synthesis of the findings including the categorization of the identified strategies and their functions. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska - promotor: dr hab. Bogumił Ostrowski, prof. UKEN; promotor pomocniczy: dr Gabriela Sitkiewicz.

2026-03-16T00:00:00Z Chorąży, Adrianna http://hdl.handle.net/11716/13756 2025-12-15T07:55:07Z 2025-12-17T00:00:00Z

Obdarzanie troską. Reprezentacje zwierząt w literaturze od przełomu XX/XXI wieku w kontekście badań zookrytycznych Chorąży, Adrianna Praca doktorska koncentruje się na literackim i artystycznym przedstawieniu zwierząt oraz relacji międzygatunkowych, a analizie poddane zostają różnorodne próby oddania zwierzęcego doświadczenia. Pisarze i pisarki podejmują wyzwanie przedstawienia świata zwierząt z perspektywy nie-ludzkiej, unikając przypisywania zwierzętom ludzkich cech, co pozwala na głębsze zrozumienie ich subiektywnych doświadczeń. W pracy rozważane są zarówno elementy literackie, jak i artystyczne, ukazujące zwierzęta jako centralne podmioty narracji. W pracy doktorskiej wyróżnia się kilka kluczowych problemów badawczych: 1) Brak wspólnego kodu komunikacyjnego: pierwszym wyzwaniem badawczym jest niemożność odnalezienia wspólnego systemu komunikacji między ludźmi a zwierzętami, co jest analizowane w kontekście literatury i jej ograniczeń w przekazywaniu doświadczeń innych gatunków; 2) Ograniczenia ludzkiego języka: kolejnym zagadnieniem jest pytanie, jak ograniczony system komunikacyjny, jakim jest ludzki język, może przekazać bogate, odmienne doświadczenia innych podmiotów, szczególnie zwierząt, które postrzegają świat w sposób różny od ludzi (koncepcja Umwelt i Innenwelt); 3) Podmiotowość zwierzęcych bohaterów: Istotnym problemem jest badanie podmiotowości zwierzęcych bohaterów w literaturze, ich doświadczeń oraz metod narracyjnych służących ich przedstawieniu. Badania literaturoznawcze koncentrują się na różnicach w doświadczeniu świata przez ludzi i zwierzęta oraz na próbach przekładu tych doświadczeń za pomocą literackich środków wyrazu; 4) Społeczna rola literatury: literatura często podejmuje trudne tematy społeczne, a zwierzęcy bohaterowie stają się nośnikami zmian społecznych. Badania te koncentrują się także na związku literatury z neurobiologią, neuropsychologią i innymi naukami, by ukazać złożoność doświadczeń zwierząt; 5) Zmiana w podejściu do zwierząt: kolejnym celem jest badanie zmiany w podejściu do zwierząt w literaturze, która wskazuje na konieczność zmiany paradygmatu antropocentrycznego na model bardziej altruistyczny. Zmiany te mają również wpływ na rozumienie roli człowieka - jako bytu w relacji z innymi organizmami, a nie jako odrębnej, izolowanej jednostki. Pierwszy rozdział omawia powieść Irene Sola „Ja śpiewam, a góry tańczą”, w której zwierzęta, rośliny i ludzie współistnieją w biocentrycznej wizji, a antropocentryzm zostaje zastąpiony przez szerszą, wielogatunkową perspektywę. W drugim rozdziale analizowane są powieści Olgi Tokarczuk i Johna Maxwella Coetzee, w których bohaterki, Janina Duszejko i Elizabeth Costello, walczą o prawa zwierząt i tworzą głębokie więzi z nimi. Trzeci rozdział skupia się na języku jako narzędziu do przekazywania zmysłowo-doznaniowego świata zwierząt, a w czwartej części rozważane są współczesne praktyki artystyczne, w których zwierzęta stają się nośnikami przesłań o relacjach ludzko-zwierzęcych. Piąty rozdział koncentruje się na owadach i ich reprezentacjach w literaturze, wskazując na trudności w nawiązywaniu z nimi więzi ze względu na brak wspólnych kodów komunikacyjnych. Ostatni rozdział bada zmiany w antropologicznym obrazie człowieka, przedstawiając go jako symbionta, będącego częścią wielogatunkowych relacji biologicznych, które dominują nad indywidualnym egoizmem. Praca ta ma na celu poszerzenie rozumienia zwierząt jako podmiotów, które, choć różnią się od ludzi, współtworzą wspólne światy doświadczeń, zarówno w literaturze, jak i sztuce. Metodologia pracy doktorskiej jest podzielona na dwa główne obszary. Pierwszy obejmuje teksty z neuronauk, takich jak neurobiologia i neurokognitywistyka, oraz z etologii poznawczej. Drugi obszar to prace z nauk humanistycznych, w tym ekokrytyki, literaturoznawczych animal studies, krytyki afektywnej, postantropocentryzmu, badań kulturowych oraz filozofii sztuki. W pracy stosowana jest metoda komparatystyczna, a każdy rozdział ma dedykowaną metodologię dostosowaną do konkretnego zagadnienia, którą szczegółowo omówiono w odpowiednich częściach pracy.; The doctoral dissertation focuses on the literary and artistic representation of animals and interspecies relationships, analyzing various attempts to convey the animal experience. Writers face the challenge of depicting the world of animals from a non-human perspective, avoiding anthropomorphizing animals, which allows for a deeper understanding of their subjective experiences. Both literary and artistic elements are considered in the work, highlighting animals as central subjects of the narrative. The dissertation identifies several key research problems: 1) The lack of a common communicative code: The first research challenge is the inability to find a shared communication system between humans and animals, which is examined in the context of literature and its limitations in conveying the experiences of other species. 2) The limitations of human language: Another issue is how the limited communication system of human language can convey the rich, different experiences of other subjects, particularly animals, who perceive the world in ways different from humans (the concepts of Umwelt and Innenwelt). 3) The subjectivity of animal protagonists: A crucial problem is studying the subjectivity of animal protagonists in literature, their experiences, and the narrative techniques used to present them. Literary studies focus on the differences in how humans and animals experience the world and the attempts to translate these experiences through literary expressions. 4) The social role of literature: Literature often tackles difficult social issues, with animal protagonists becoming carriers of social change. These studies also explore the connection between literature and fields such as neurobiology, neuropsychology, and other sciences to reveal the complexity of animal experiences. 5) The shift in the approach to animals: Another objective is to investigate the change in how animals are approached in literature, which points to the need for a shift from an anthropocentric paradigm to a more altruistic model. These changes also affect the understanding of the role of humans as beings in relationships with other organisms, rather than as separate, isolated entities. The first chapter discusses the novel When I Sing, Mountains Dance by Irene Sola, in which animals, plants, and humans coexist in a biocentric vision, replacing anthropocentrism with a broader, multispecies perspective. The second chapter analyzes the novels of Olga Tokarczuk and John Maxwell Coetzee, where the protagonists, Janina Duszejko and Elizabeth Costello, fight for animal rights and form deep bonds with animals. The third chapter focuses on language as a tool for conveying the sensory and experiential world of animals, while the fourth chapter considers contemporary artistic practices in which animals serve as bearers of messages about human-animal relationships. The fifth chapter centers on insects and their representations in literature, highlighting the difficulties in forming connections with them due to the lack of common communicative codes. The final chapter examines changes in the anthropological image of humans, portraying them as symbionts, part of multispecies biological relationships that dominate over individual egoism. The work aims to expand the understanding of animals as subjects, who, although different from humans, co-create shared worlds of experience in both literature and art. The methodology of the doctoral dissertation is divided into two main areas. The first includes texts from neuroscience, such as neurobiology and neurocognitive science, and from cognitive ethology. The second area encompasses works from the humanities, including ecocriticism, literary animal studies, affective criticism, post- anthropocentrism, cultural studies, and the philosophy of art. A comparative method is employed in the dissertation, and each chapter has a dedicated methodology tailored to the specific issue, which is thoroughly discussed in the relevant sections of the work. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska - promotorzy: prof. dr hab. Ryszard Nycz, dr hab. Marcin Urbaniak, prof. UKEN.

2025-12-17T00:00:00Z Szafarski, Michał http://hdl.handle.net/11716/13753 2025-11-18T11:58:27Z 2025-11-27T00:00:00Z

Analiza dramaturgicznej i teatralnej twórczości Abe Kōbō Szafarski, Michał Podstawowym celem niniejszej rozprawy (Analiza twórczości dramaturgicznej i teatralnej Abe Kōbō) jest charakterystyka twórczości dramaturgicznej i teatralnej Abe Kōbō (1924-1993), japońskiego pisarza, reżysera, fotografa, kompozytora. Analiza została ograniczona do lat 1965-1979, kiedy działalność artysty związana z teatrem była największa. Twórczość dramaturgiczna została omówiona na przykładzie dziewięciu wybranych (spośród ponad trzydziestu) sztuk teatralnych. Sztuki zostały podzielone na trzy części: dramaty społeczne, tryptyk egzystencjalny oraz dramaty wizualne. Zostały przedstawione charakterystyczne dla dramaturgii Abe Kōbō elementy (tematyka, motywy) oraz sposób ewoluowania, na przestrzeni lat, poglądów pisarza na temat dramatu. Twórczość teatralna została omówiona na przykładzie działalności Abe Kōbō Studio (Abe Kōbō Sutajio, 1973-1979), założonej przez pisarza grupy teatralnej, w której reżyserował on własne sztuki. Podstawowym przedmiotem badań jest w tym przypadku sposób pracy z aktorem, który Abe praktykował w ramach działalności Studio. Zaprezentowane zostały najważniejsze założenia, pojęcia oraz ćwiczenia składające się na zaproponowaną przez Abego koncepcję treningu aktorskiego. Dokonania Abe Kōbō w dziedzinie dramaturgii i teatru zostały osadzone w kontekście nurtów japońskich (shingeki, angura) i światowych (teatr absurdu i postdramatyczny), znaczących w ramach czasowych zakreślonych w niniejszej dysertacji. Analizie poddany został również stosunek Abego do rodzimego teatru klasycznego. Takie zestawienie pozwoliło na odnalezienie wielu unikatowych i często niedostrzeganych cech w twórczości tego pisarza, jak dążenie do redukcji słowa w dramacie, powolne odchodzenie od linearnej fabuły w stronę surrealistycznych opowieści, przywiązywanie dużej wagi do strony plastycznej przedstawienia czy czerpanie (nieświadome) z japońskich tradycji teatralnych.; The main objective of this dissertation (The analysis of Abe Kōbō's dramatic works and theatrical activity) is to characterize the dramatic and theatrical works of Abe Kōbō (1924- 1993), a Japanese writer, director, photographer and composer. The analysis is limited to the years 1965-1979, when the artist's activity related to the theater was the greatest. The dramatic works are discussed using the example of nine selected (out of over thirty) plays. The plays are divided into three parts: social dramas, existential triptych and visual dramas. Elements characteristic of Abe Kōbō's dramaturgy (themes, motifs) are presented, as well as the way the writer's views on drama have evolved over the years. The theatrical work is discussed using the example of the activities of the "Abe Kōbō Studio" (Abe Kōbō Sutajio, 1973-1979), a theatre group founded by the writer, in which he directed his own plays. The basic subject of research in this case is the method of working with actors, which Abe practiced within the Studio. The most important assumptions, concepts and exercises that make up the concept of actor training proposed by Abe are presented. Abe Kōbō's achievements in the field of dramaturgy and theatre are set in the context of Japanese (shingeki, angura) and world (absurd and postdramatic theatre) trends, significant in the time frame outlined in this dissertation. Abe's attitude towards native classical theatre is also analyzed. This juxtaposition allowed us to discover many unique and often overlooked features in the work of this writer, such as the desire to reduce the use of words in drama, the slow departure from a linear plot towards surrealistic stories, the attachment of great importance to the visual aspect of the performance, and the (unconscious) drawing from Japanese theatrical traditions. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska - promotor: prof. dr hab. Estera Żeromska.

2025-11-27T00:00:00Z Krawczyk, Lidia http://hdl.handle.net/11716/13747 2025-10-28T10:40:58Z 2025-11-21T00:00:00Z

Maskarady Krawczyk, Lidia Projekt doktorski zatytułowany Maskarady stanowi krytyczną analizę wpływu platform cyfrowych, generatywnej sztucznej inteligencji i sztucznych sieci neuronowych na współczesną kulturę wizualną i cyfrową tożsamość. Kolejno omawia metody inżynierii behawioralnej stosowane przez gigantów technologicznych, aby wpływać na nasze nawyki i uzależniać nas od usług i produktów. Przedstawia codzienną rzeczywistości utkaną z wirtualnego zapośredniczenia ludzkich aktywności. Analizuje mechanizmy działania platform cyfrowych oparte na imperatywie wzrostu wykładniczego sezonowo sprawozdawanego akcjonariuszom, które na-ruszają naszą prywatność zagrażając bezpieczeństwu. Skupia się na problemach takich jak inwigilacja, uzależnienia i manipulowanie użytkownikami oraz na etycznych dylematach związanych z rozwojem sztucznej inteligencji i jej wpływie na kreowanie wizerunku i postrzega-nie świata. Porusza problem obrotu danymi, tego, co się z nimi dzieje, gdy już zostaną zassane przez systemy technologiczne. Zostawiając coraz więcej śladów naszej intymności w postaci danych behawioralnych i biometrycznych zasilamy wielkie modele fundamentalne tworząc modyfikowalną przez algorytmy „ground truth”. Na tej podstawie w dalszej kolejności metodą statystycznej predykcji i optymalizowania wzorów, generowane są nowe wizje rzeczywistości sklecone ze skrawków naszej wirtualnej obecności na platformach. Generatywna sztuczna inteligencja, w tym duże modele językowe oraz uczenie maszynowe wykorzystywane do systemów rozpoznawania twarzy, posiłkują się informacjami, które nawykowo, powszechnie i dobrowolnie udostępniamy w przestrzeni Internetu. Selfie i fotografia społecznościowa stały się wszechobecnymi formami autoekspresji w kulturze wizualnej, kształtując sposób, w jaki postrzegamy siebie i innych. Ta oswojona już forma porozumiewania się może prowadzić do poczucia niepewności i presji, aby sprostać nierealistycznym standardom, ale także karmi platformy cyfrowe gargantuiczną ilością wizerunków, które nie tylko służą profilowaniu, tworzeniu ukierunkowanych reklam czy przewidywania naszych przyszłych zachowań, lecz są równocześnie wykorzystywane w systemach rozpozna-wania twarzy i emocji stosowanych przez organy ścigania, firmy i rządy.; The doctoral project titled Maskarady (Masquerades) is a critical analysis of the impact of digital platforms, generative artificial intelligence, and artificial neural networks on contemporary visual culture and digital identity. It systematically explores the methods of behavioral engineering employed by tech giants to influence our habits and foster dependency on their services and products. The project describes a daily reality interwoven with the digital mediation of human activities and examines the mechanisms of digital platforms driven by exponential growth imperatives reported to shareholders, which compromise privacy and threaten security. Maskarady focuses on issues such as surveillance, addiction, and user manipulation, as well as the ethical dilemmas surrounding AI's role in shaping perception and self-image. It also addresses data commodification—what happens to data once absorbed by technology systems. As we leave increasing traces of our intimacy in the form of behavioral and biometric data, we fuel large foundational models that create algorithmically modifiable “ground truth.” Through statistical prediction and optimization, new visions of reality are generated, assembled from fragments of our virtual presence on these platforms. Generative AI, large language models, and machine learning used in facial recognition systems rely on data we habitually and voluntarily share online. Selfies and social photography have become ubiquitous forms of self-expression in visual culture, shaping how we see ourselves and others. This familiar form of communication can foster insecurity and pressure to meet unrealistic standards, while feeding digital platforms with enormous amounts of imagery. These images not only serve for profiling, creating targeted advertisements, and predicting future behaviors but are also used in facial and emotion recognition systems deployed by law enforcement, corporations, and governments. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska - promotor: dr hab. Małgorzata Niespodziewana-Rados, prof. UKEN; promotor pomocniczy: dr Małgorzata Markiewicz.

2025-11-21T00:00:00Z