http://hdl.handle.net/11716/53 2026-06-08T09:36:32Z 2026-06-08T09:36:32Z Słuszkiewicz, Zbigniew http://hdl.handle.net/11716/13912 2026-04-30T11:47:02Z 2026-05-13T00:00:00Z

Zwrot pragmatyczny w naukach kognitywnych a gradualizm kategorii podmiotowości moralnej Słuszkiewicz, Zbigniew Dysertacja stanowi próbę przełamania dychotomii na pełnoprawnych sprawców moralnych i pasywne przedmioty moralnej troski, proponując ugruntowany empirycznie model gradualistyczny, obejmujący spektrum zdolności poznawczo- afektywnych. Autor stawia tezę, że mechanistyczny obraz świata, dominujący w kulturze Zachodu, systemowo wyeliminował z przyrody pojęcie autentycznej sprawczości (agency). W odpowiedzi na ten problem praca dokonuje oddolnej rekonstrukcji tej kategorii. Opiera się na dwóch filarach: procesualnej metafizyce biologii oraz ramach teoretycznych "zwrotu pragmatycznego w naukach kognitywnych", a zwłaszcza na Zasadzie Energii Swobodnej (FEP) i jej teoriom procesualnym: przetwarzaniu predykcyjnemu (PP) i aktywnemu wnioskowaniu (AIn). Jako studium przypadku służy analiza kulturowo-filozoficznej narracji oraz ustaleń empirycznych dotyczących właściwości poznawczo-afektywnych szczura. W pracy analizowana jest również gradualistyczna koncepcja Marka Rowlandsa, przy jednoczesnym wskazaniu na podstawowe przeszkody w jej akceptacji. Po przeprowadzeniu krytycznej analizy historycznych źródeł problemu z uchwyceniem pozaludzkiej sprawczości oraz dekonstrukcji antropocentrycznych kategorii wykluczających uznanie tejże, autor dowodzi, że FEP/PP/AIn dostarcza w pełni naturalistycznych podstaw do naturalistycznej rekonstrukcji sprawczości od jej podstaw biologicznych. Pozwala to na operacjonalizację koncepcji podmiotu motywowanego moralnie, obejmującej również istoty tradycyjnie z tej sfery wykluczane.; This dissertation attempts to overcome the dichotomy between fully-fledged moral agents and passive moral patients by proposing an empirically grounded gradualist model encompassing a spectrum of cognitive-affective capacities. The author posits that the mechanistic worldview, prevalent in Western culture, has systematically eliminated the concept of authentic agency from nature. In response to this problem, the work undertakes a bottom-up reconstruction of this category. It is based on two pillars: the processual metaphysics of biology and the theoretical frameworks of the "pragmatic turn in cognitive science," most notably the Free Energy Principle (FEP) and its processual theories: predictive processing (PP) and active inference (AIn). The analysis of the cultural-philosophical narrative and empirical findings regarding the cognitive-affective properties of the rat serves as a case study. The dissertation also analyses Mark Rowlands's gradualist concept and identifies the fundamental obstacles to its acceptance. Following a critical analysis of the historical sources of the problem of grasping non-human ageficy, and a deconstruction of the anthropocentric categories that preclude its recognition, the author argues that FEP/PP/AIn provides an entirely naturalistic foundation for the reconstruction of agency from its biological roots. This allows for the operationalisation of the concept of the "moral subject," thereby including beings traditionally excluded from this sphere. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska napisana pod kierunkiem: dr hab. Marcina Urbaniaka, prof. UKEN.

2026-05-13T00:00:00Z Ivanchuk, Andrii http://hdl.handle.net/11716/13785 2026-03-02T08:43:47Z 2026-03-19T00:00:00Z

Consciousness in Transition: Phenomenological and Psychoanalytic Inquiry Ivanchuk, Andrii This dissertation takes an innovative approach to exploring consciousness, combining phenomenological and psychoanalytic perspectives. It presents a novel methodology that unites these two disciplines, providing fresh insights into the origins of pathological conscious phenomena. These phenomena are described as passive structures of experience that install non-standard logics inherent to the human mind, and the dissertation offers an interpretation of atypical consciousness associated with traumatic experiences. Additionally, it highlights how different dimensions of experience can operate outside of conscious control, and how consciousness can constitute experience without active ego involvement. The challenges of combining phenomenology and psychoanalysis in this context are discussed, too. The dissertation investigates consciousness within five thematic categories: Being; Logic; Language; Embodiment; and Selfrealisation. The focus is on the representation of the opacity of impersonal, collective, or societal existence, in which individuals conform to cultural norms and risk losing their identity. These individuals exist in a liminal value-temporal paradox of the mind that is neither fully visible nor fully absent. Ultimately, the thesis considers what kind of thinking and self-knowledge should arise from phenomenological and psychoanalytic thinking.; Niniejsza rozprawa doktorska przyjmuje innowacyjne podejście do badania świadomości, łącząc perspektywę fenomenologiczną i psychoanalityczną. Przedstawia ona nowatorską metodologię, która łączy te dwie dyscypliny, zapewniając świeży wgląd w źródła patologicznych zjawisk świadomości. Zjawiska te są opisywane jako pasywne struktury doświadczenia, które instalują niestandardowe logiki właściwe ludzkiemu umysłowi, a rozprawa oferuje interpretację nietypowej świadomości związanej z traumatycznymi doświadczeniami. Ponadto podkreśla, w jaki sposób różne wymiary doświadczenia mogą działać poza świadomą kontrolą oraz w jaki sposób świadomość może stanowić doświadczenie bez aktywnego zaangażowania ego. Omówiono również wyzwania związane z łączeniem fenomenologii i psychoanalizy w tym kontekście. Rozprawa bada świadomość w ramach pięciu kategorii tematycznych: Bycie; Logika; Język; Ucieleśnienie; i Samorealizacja. Skupia się na przedstawieniu nieprzejrzystości bezosobowej, zbiorowej lub społecznej egzystencji, w której jednostki dostosowują się do norm kulturowych i ryzykują utratę tożsamości. Jednostki te egzystują w liminalnym wartościowo-czasowym paradoksie umysłu, który nie jest ani w pełni widoczny, ani w pełni nieobecny. Ostatecznie teza rozważa, jaki rodzaj myślenia i samowiedzy powinien wynikać z myślenia fenomenologicznego i psychoanalitycznego. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska - promotor: Prof. dr hab. Paweł Dybel.

2026-03-19T00:00:00Z Bajer, Anna http://hdl.handle.net/11716/13746 2025-10-28T10:09:45Z 2025-11-19T00:00:00Z

Język kodu źródłowego programów komputerowych w ujęciu hermeneutyki dyskursu Paula Ricoeura i filozofii form symbolicznych Ernsta Cassirera Bajer, Anna Celem rozprawy było zbadanie sposobu, w jaki język umożliwia powstanie kodu źródłowego jako artefaktu kulturowego. Odwołując się do ujęcia języka zaproponowanego przez Paula Ricoeura i Ernsta Cassirera, postawiono pytanie, w jaki sposób język kodu źródłowego umożliwia ekspresję kulturową. Na gruncie rozważań nad dyskursem i formą symboliczną ukazano kulturowy wymiar kodu źródłowego. W kolejnych rozdziałach rozprawy przedstawiono jego tekst jako przestrzeń, w której dochodzi do ekspresji, konstytuowania i ujawniania spraw istotnych dla człowieka w wymiarze społecznym, indywidualnym oraz etycznym. Rozważania zilustrowano szeregiem przykładów działań językowych podejmowanych przez programistów w różnych obszarach. Wykorzystanie hermeneutyki dyskursu i filozofii form symbolicznych pozwoliło uchwycić, w jaki sposób w tekście kodu źródłowego programów komputerowych można konstruować, wyrażać i ujawniać znaczące dla człowieka treści. Przedstawiono możliwości języka, którym posługują się programiści, do ujawniania ich relacji z samym sobą, z innymi ludźmi oraz ze światem.; This dissertation explores the question of how language, understood as a discourse and symbolic form, enables source code to emerge as a cultural artifact. By employing Paul Ricoeur’s hermeneutics of discourse and Ernst Cassirer’s philosophy of symbolic forms, the central question posed is how the language of the source code makes cultural expression possible. The study reveals the cultural dimension of source code. In the following chapters, source code is presented as a textual space in which expression, constitution, and disclosure of significant matters take place, across social, individual, and ethical dimensions. These reflections are illustrated through a range of examples demonstrating programmers’ linguistic practices in each of these areas. By employing the hermeneutics of discourse and the philosophy of symbolic forms, the dissertation shows how meaningful human can be while constructing, articulating, and disclosing within the textual fabric of computer programs. The analysis highlights the potential language to express developers' relationships with themselves, with others, and with the world. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Nauk Humanistycznych. Instytut Socjologii. Praca doktorska napisana pod kierunkiem Profesor dr hab. Katarzyny Gurczyńskiej-Sady.

2025-11-19T00:00:00Z Klisiewicz, Edward http://hdl.handle.net/11716/13735 2025-07-17T06:12:01Z 1977-01-01T00:00:00Z

Nazwiska mieszkańców parafii Rudawa k. Krakowa w rozwoju historycznym (na podstawie ksiąg metrykalnych z lat 1570-1897) Klisiewicz, Edward Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Humanistyczny. Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem doc. dr hab. Leszka Bednarczuka.

1977-01-01T00:00:00Z