http://hdl.handle.net/11716/84 2026-06-10T11:21:54Z 2026-06-10T11:21:54Z Chmiel-Bożek, Halina http://hdl.handle.net/11716/14057 2026-06-08T09:17:59Z 2019-01-01T00:00:00Z

Marionnettes douloureuses. Analyse qualificative et fonctionnelle des personnages dans les drames d'Eugène Ionesco Chmiel-Bożek, Halina Literatura poświęcona twórczości Eugeniusza Ionesco jest spora, choć istniejące opracowania dotyczą zazwyczaj części, na ogół pierwszego etapu twórczości dramaturga. Dlatego w niniejszej monografii analizie poddane są wszystkie sztuki autora Lekcji. Świadomie odrzucony zostaje problem reprezentacji teatralnej, gdyż jedynym stałym materiałem badawczym może być tylko tekst dramatyczny. Monografia skupia się na postaci teatralnej, jako jednym z najważniejszych elementów tego tekstu. Analiza postaci w twórczości dramatycznej Ionesco przebiega dwutorowo. Pierwsza część poświęcona jest analizie statusu, druga zaś funkcjom postaci. W pierwszej części, dzięki wykorzystaniu przede wszystkim metody semiologicznej Filipa Hamona, stworzone przez Ionesco postacie przeanalizowane zostają na poziomie struktury powierzchniowej. Rozważania dotyczą kolejno sposobów nazywania postaci i ich tożsamości, następnie zaś wyglądu oraz „cech rozróżniających” postaci, ze szczególnym uwzględnieniem problemów z pamięcią, braku równowagi emocjonalnej oraz wiedzy, umiejętności technicznych, językowych i społecznych. Spis ten pozwala na zbadanie ukrytych znaczeń, jakie implikują analizowane postaci, gdyż ich pospolitość nie oznacza braku wagi i znaczenia. Druga część poświęcona jest funkcjom postaci na płaszczyźnie relacji syntagmatycznych. Postaci uwikłane w system sił dramatycznych poddane zostają analizie z punktu widzenia struktury głębokiej, przy wykorzystaniu przede wszystkim metody strukturalnej Étienne Souriau. W tym celu wyodrębnione zostają podstawowe sytuacje dramatyczne, a następnie analizowane są poszczególne siły dramatyczne. Celem tej analizy jest wyodrębnienie trzech charakterystycznych dla teatru Ionesco typów postaci. Analiza nowego sposobu rozłożenia funkcji dramaturgicznych, pozwala zarazem na wyodrębnienie grup tematycznych właściwych dla dramatów Ionesco. W zakończeniu podkreślona zostaje rola, jaką dramaturg powierza postaci. W żaden sposób nie można mówić o jej „śmierci”, gdyż, jak wykazuje to analiza, postać służy dramaturgowi jako znak i środek. Jej banalność i prostota jest więc tylko iluzoryczna. Postać zdradza ukryte znaczenia, stałe archetypy, jest też zdeterminowana przez pewne prawa strukturalne. Dramaty Ionesco nie mogą obejść się bez postaci, gdyż gwarantuje ona spójność, czytelność oraz przede wszystkim wymowę i sens utworów.

2019-01-01T00:00:00Z Chrobak, Małgorzata http://hdl.handle.net/11716/14056 2026-06-08T08:55:47Z 2019-01-01T00:00:00Z

Bohater literatury dziecięcej i młodzieżowej z okresu PRL-u. Między kreacją a recepcją Chrobak, Małgorzata Rozprawa Bohater literatury dziecięcej i młodzieżowej z okresu PRL-u. Między kreacją a recepcją wyrasta z zarysowanych powyżej zainteresowań, równocześnie w analizach wizerunków postaci odwołuje się zarówno do ujęć tradycyjnie stosownych w teorii literatury czwartej, jak i narzędzi wypracowanych przez semiotyczną personologię, antropologię literatury po kulturową teorię literatury – starając się dostosować język opisu do przedmiotu badań. Wydaje się, że takie wielokontekstowe i interdyscyplinarne spojrzenie ułatwi odpowiedź na pytanie, jak „ciekawa” lub „nieciekawa” była proza dla niedorosłych w PRL-u. Pozwoli też z jednej strony uniknąć hiperkrytycznych sądów, z drugiej doszukiwania się w każdym geście autora przejawu reżimowej propagandy. Celem niniejszej rozprawy jest próba monograficznego uchwycenia portretu młodego bohatera powieści o tematyce współczesnej. Nie stawiam sobie celu nakreślenia całościowej panoramy jego przygód. Bardziej interesują mnie wybrane aspekty kondycji bohatera ówczesnej prozy, które odzwierciedlają przemiany społeczno- obyczajowe w Polsce drugiej połowy XX wieku. Impulsem mojej refleksji stały się postaci literackie utrwalone w potocznej pamięci jako „bohaterowie tamtych czasów”, osadzeni w realiach lat 60., 70. i 80. XX wieku. By zinterpretować sensy tkwiące w figurze bohatera literackiego, przyglądam się otaczającej go codzienności, różnym jej enklawom, od „mowy” stroju, przestrzeni domowej, szkolnej, lokalnej, poprzez efekty nudy i „nicnierobienia”. Koncentruję się wokół takich pól problemowych, jak: inicjacja dojrzałościowa, tajne związki, pierwsza miłość, konflikt międzypokoleniowy, a także kategorii obcości, inności w definiowaniu tożsamości. Pierwszy rozdział książki stanowi więc próbę syntetycznego ujęcia problematyki recepcji Peerelu w najnowszej literaturze dla dzieci i nastolatków z perspektywy „pamięciologii”. Punktem wyjścia rozważań jest obserwacja strategii retroaktywnych w autobiografiach pisarzy należących do odmiennych generacji: Joanny Papuzińskiej, Joanny Olech, Anety Górnickiej-Boratyńskiej, Anny Onichimowskiej, Grzegorza Kasdepkego, Michała Rusinka i Grażki Lange. Wieloaspektowe rozpoznanie kategorii „młodość” i „młodzież” otwiera rozdział drugi poświęcony kulturze literackiej młodzieży w PRL-u. Dwa kluczowe słowa trzeciego rozdziału – „bohater” i „inicjacja” – zostały wykorzystane nie tylko w celu uwypuklenia obecności motywu rytualnego wchodzenia w dorosłość, co można zaobserwować w analizowanych tekstach, ale nade wszystko, by zobrazować wieloznaczność obrazów wtajemniczenia, także ideologicznego, jakiego doświadczają nastoletni protagoniści powieści Adama Bahdaja, Janiny Barbary Górkiewiczowej, Jerzego Szczygła, Edmunda Niziurskiego, Janusza Domagalika, Ryszarda Liskowackiego i innych. Ostatnia, czwarta część monografii skupia się na roli wymiaru codzienności, przestrzeni zamieszkiwanej przez bohatera, wieloznaczności ubrania (wizualny symbol statusu młodego człowieka, afiliacji subkulturowej, buntu wobec szarej rzeczywistości Polski Ludowej).; The book Bohater literatury dziecięcej i młodzieżowej z okresu PRL-u. Między kreacją a recepcją is an attempt at monographic capturing of the portrait of a teenage ‘fictional hero’ in chosen novels for children and young adults from the period 1956–1989. The author analyses the images of literary figures from the works of the following writers: Adam Bahdaj, Edmund Niziurski, Janusz Domagalik, Aleksander Minkowski, Irena Jurgielewiczowa and others. M. Chrobak indicates that the authors of contemporary children’s fiction have a tendency to ‘archaize’ (antiquate) communist times deliberately, which in the chosen novels combines with the category of exotism. The writers confront two different worlds with each other: the old one and the contemporary one, as if they were comparing two distant places, expecting that thanks to this, a young reader will react with surprise and interest. Another chapter of the volume begins with a definition of the category ‘youth’ and ‘young adults’. Next, the author explores various aspects of the literary culture of young adults from the period of PRL, trends and tastes in literature, their favourite writers and titles, as well as a social role of the book and its circulation (school, press, competitions in literature). According to the researchers of ‘the fourth’ literature, in children’s reception, apart from action and setting, the character belongs to the basic indicators of ‘separate’ literature. It is the most suggestive tool for influencing a young reader and conveying didactic-educational ideas. In the third part of her dissertation, M. Chrobak points out that from the point of view of a child, the character is more of a personal being, rather than a textual one. The last part of the book is dedicated to setting an adolescent protagonist against various dimensions of non-literary reality. Using the tools of cultural theory of literature, M. Chrobak investigates ‘visual thinking’ in Irena Jurgielewiczowa’s work, attempts at ‘reading’ the images of post-war Warsaw in the context of geopoetics, and the ‘language’ of clothing in Adam Bahdaj’s prose.

2019-01-01T00:00:00Z Cierpiałowska, Tamara http://hdl.handle.net/11716/14055 2026-06-08T08:37:25Z 2019-01-01T00:00:00Z

Poza granice niepełnosprawności. Transgresja: uwarunkowania - mechanizmy - efekty w (re)konstrukcjach autobiograficznych osób bez barier Cierpiałowska, Tamara Książka składa się z siedmiu rozdziałów. Dla łatwiejszej orientacji przedstawiam poniżej zawartość każdego z nich, uzasadniając pokrótce, w jaki sposób zdecydowałam się na dobór treści. W rozdziale pierwszym wychodzę od przypomnienia problematyki ograniczeń i koncentruję się na barierach w życiu osób z niepełnosprawnością. Celowo używam określenia „przypomnienie”, ponieważ problematyka barier stanowi niejako „naturalny kontekst” dla rozważań o niepełnosprawności. Niepełnosprawność kojarzy się bowiem, o czym była już mowa w tym wprowadzeniu, z rozmaitymi barierami, wobec których – w zależności od modelu niepełnosprawności – przyjmowane są różne postawy. W dalszej części rozdziału pierwszego, w opozycji do tematyki ograniczeń, przybliżam fenomen transgresji. Podkreślam procesualny charakter tego fenomenu. Staram się także nakreślić portret człowieka transgresyjnego (homo transgressivus). W części Transgresja a niepełnosprawność prezentuję kilka kontekstów dla rozważań relacji ujętej w podtytule, a dwa z nich omawiam bardziej szczegółowo. Drugi rozdział poświęcam problematyce stawania się. Rozpoczynam zatem od podkreślenia, że stawanie się jest procesem całożyciowym i wiążę proces stawania się z procesem rozwoju i kształtowania tożsamości. W kolejnej części – biorąc pod uwagę, że przedmiotem badań jest proces stawania się dokonywany przez osoby z niepełnosprawnością – nawiązuję dodatkowo do teorii dotyczących stereotypów, uprzedzeń i stygmatów. Rozdział trzeci to ukazanie metodologicznych założeń i projektu badań własnych. Rozpoczynam od przedstawienia perspektywy paradygmatycznej. W dalszej części rozdziału metodologicznego przedstawiam przedmiot, cel i problematykę badań własnych. Ponieważ w pracy kieruję się zasadami metodologii teorii ugruntowanej (grounded theory methodology – GTM), stąd cele i problemy badawcze (re)konstruuję na tle naturalnej historii badania, gdyż wyłoniły się one dopiero na pewnym etapie trwających już badań i analiz, a nie były założone a priori. Kolejne rozdziały oparte są na analizie i interpretacji materiału empirycznego, który pozyskałam w toku badań własnych. Rozdział czwarty jest miejscem (re)konstrukcji uwarunkowań transgresyjnej aktywności osób badanych. Uwarunkowania te ujęte zostały w dwie kategorie (indywidualną i edukacyjno-społeczno-kulturową), a w ramach każdej z nich przedstawiono po pierwsze – ujawnione przez narratorów czynniki budujące gotowość do transgresyjnego działania, a po drugie – czynniki, które rozwój takich dążeń mogły hamować. Rozdział piąty to (re)konstrukcja mechanizmu inicjowania transgresji. Kategorie wygenerowane z danych pozwoliły na ich ujęcie w dwie grupy: mające charakter nagły zdarzenia przełomowe oraz bardziej długotrwałe tzw. doświadczenia krystalizujące. W rozdziale szóstym podjęłam próbę (re)konstrukcji transgresyjnego działania osób badanych oraz zaprezentowałam ujawnione przez nie wartości, traktując je jednocześnie jako orientacje aksjologiczne tego działania. Siódmy rozdział poświęcony został prezentacji rezultatów transgresyjnej działalności. Uczyniłam to na trzech poziomach: mikro (rekonstruując poczucie tożsamości indywidualnej osób bez barier), mezzo (prezentując relacje i interakcje w ramach świata społecznego osób bez barier) i w końcu – w szerszym wymiarze – na poziomie makro (ujawniając relacje osób bez barier z przedstawicielami innych światów społecznych). Pracę kończy podsumowanie, refleksja i pedagogiczne postulaty ukierunkowane na promowanie i wspieranie transgresyjnego rozwoju człowieka.; The publication is a book about people whose life can be an inspiration for others. The narrators of biographical stories are the laureates, finalists and participants of the all-Poland plebiscite “A man without barriers”, whose aim is to promote people who, despite the difficulties and limitations associated with disability, live very actively. The main purpose of the presented research was to (re)construct the process of exceeding limitations and becoming a „Barrier-free man”, while – to have a fuller picture- I made this construction on a wider background, namely outlining the specifics of the social world of people without barriers. The book consists of seven chapters. The two initial chapters, based on the analysis of scientific literature, build the theoretical background for the problems analyzed in the research part of this book. In the first chapter titled Limitations and transgression – theoretical interpretation I sought to find answers to the following questions: how are barriers and boundaries presented in literature? What are borderline situations? how the accepted disability model influences the perception of barriers? what is transgression in essence? What are the characteristics of a transgressive man? What is the relationship between the transgression process and the process of adapting to disability? how does the relationship between transgression and emancipation develop and how do these processes interact with each other? In the second chapter, titled Man as an entity on the way, or about the process of becoming, I try to answer the questions: what does the concept of becoming really mean? What is the process of this postmodernism? what is the general mechanism of the process of becoming taking into account interpersonal relations? What additional mechanisms influence the process of becoming, if we consider the situation of people with disabilities? How can a modern man deal with the need to define himself? as so-called great narratives influence the process of becoming? The third chapter is the presentation of the methodological assumptions and the project of own research. I begin with a paradigmatic perspective (Kuhn, 2001, 2003). The research project presented in this book was implemented in a synaptic paradigm containing elements of the interpretive, constructivist and synergic- participative paradigm using the biographical method and in accordance with the methodology of the well-grounded theory. The fourth chapter is the place of (re)constructing the conditions of the transgressive activity of the researched people. These conditions have been divided into two categories (ie individual as well as educational and socio-cultural), and in each of them I introduced, firsty – the narrators revealed by the narrators building readiness for transgressive action, and secondly – those that could inhibit the development of such aspirations. The fifth chapter is the (re)construction of the mechanism for initiating transgression. The categories generated from the data allowed me to include them in two groups: sudden breakthrough events and more long-lasting so-called crystallizing experiments. In the sixth chapter, I attempted (re)constructing the transgressive action of the respondents and presented the values revealed by them, treating them at the same time as the axiological orientations of this activity. The seventh chapter is devoted to the presentation of the results of transgressive activities. I did it on three levels: on the micro level (reconstructing the sense of individual identity of people without barriers), on the mezzo level (presenting relations and interactions within the social world of people without barriers) and finally – on a wider scale at the macro level (revealing the relations of people without barriers with representatives of other social worlds). The work ends with a summary, reflection and pedagogical postulates aimed at promoting and supporting transgressive human development.

2019-01-01T00:00:00Z Kobroń-Gąsiorowska, Łucja http://hdl.handle.net/11716/14054 2026-05-26T12:16:56Z 2019-01-01T00:00:00Z

Status partnerów społecznych w prawie pracy Kobroń-Gąsiorowska, Łucja Monografia Status partnerów społecznych w prawie pracy ma w zamyśle stanowić ocenę unormowań prawnych dotyczących szeroko pojętej wolności zrzeszania się partnerów społecznych, tj. pracowników i pracodawców, w prawie pracy, opartą na analizie prawa materialnego i ustrojowego. Analiza ta wskazuje na wieloaspektowość poruszanego tematu i jego interdyscyplinarny charakter. Tytuł monografii wskazuje, iż przedmiotem analizy będą partnerzy społeczni, tj. organizacje pracodawców i związki zawodowe. Temat niniejszej pracy jest zgodny z zakresem moich zainteresowań. Niniejsza monografia ma na celu przedstawienie wolności zrzeszania się jako szeroko ujmowanego prawa, którego elementami podstawowymi nie są wyłącznie prawo tworzenia i przystępowania do związków zawodowych czy organizacji pracodawców. Monografia składa się siedmiu rozdziałów. W rozdziale I, zatytułowanym Filozoficzne i aksjologiczne podstawy wolności zrzeszania się pracowników i pracodawców, dokonałam analizy źródeł wolności zrzeszania się pracowników i pracodawców, poczynając od wyodrębnienia godności człowieka pracy jako atrybutu nie tylko osób świadczących pracę na podstawie typowych stosunków zatrudnienia, ale wszystkich ludzi świadczących pracę, oraz godności pracodawcy. W rozdziale II, noszącym tytuł Źródła i rys historyczny wolności zrzeszania się pracowników i pracodawców, dokonałam m.in. analizy i oceny stanu regulacji dotyczących wolności zrzeszania się z okresu dwudziestolecia międzywojennego oraz okresu powojennego do roku 1952. W rozdziale III, zatytułowanym Pojęcie wolności zrzeszania się partnerów społecznych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, podjęłam próbę zdefiniowania dwóch podstawowych pojęć, tj. prawa i wolności, oraz określenia ich korelacji. Oceniłam przepisy konstytucyjne traktujące o prawie do wolności zrzeszania się pracowników oraz pracodawców. Rozdział IV został zatytułowany Standardy wolności zrzeszania się partnerów społecznych według prawa międzynarodowego i europejskiego. Stanowi on próbę odpowiedzi na pytanie, czy na gruncie prawa międzynarodowego mamy do czynienia z prawem, czy wolnością zrzeszania się w związkach zawodowych i organizacjach pracodawców. W pierwszej części rozdziału V, noszącego tytuł Wolność zrzeszania się pracowników w związkach zawodowych w polskim prawie pracy, dokonałam oceny funkcji związków zawodowych na gruncie polskiej ustawy o związkach zawodowych. Druga część rozdziału V została poświęcona zakresowi podmiotowemu prawa do zrzeszania się w związkach zawodowych. Rozdział VI został zatytułowany Wolność zrzeszania się pracodawców w polskim prawie pracy. W pierwszej jego części dokonałam analizy pozycji pracodawcy na gruncie polskiej ustawy o organizacjach pracodawców. Rozdział VII nosi tytuł Tworzenie związków zawodowych i organizacji pracodawców. W rozdziale tym została dokonana analiza polskiej procedury tworzenia i rejestracji związków zawodowych oraz organizacji pracodawców.

2019-01-01T00:00:00Z