http://hdl.handle.net/11716/13799 2026-04-18T11:07:23Z http://hdl.handle.net/11716/13816 Richard Rastall, Andrew Taylor, Minstrels and Minstrelsy in Late Medieval England, Boydell & Brewer, Woodbridge 2023, ilustracje, tabele, mapy, zapisy nutowe, 476 s. (recenzja) Madej-Borychowska, Joanna 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13815 Frank Rochow, Architektur und Staatsbildung. Festungsbauten als Instrument habsburgischer Herrschaft in Krakau und Lemberg, „Polen: Kultur – Geschichte – Gesellschaft / Poland: Culture – History – Society” Bd. 8, Göttingen, Wallstein 2024, 347 s. (recenzja) Kozińska-Witt, Hanna 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13814 Między locus amoenus a publiczną kolekcją. Muzeum Baublis w relacji z jego właścicielem Skowron, Filip Artykuł dotyczy problematyki upubliczniania kolekcji gromadzonych w dworach szlacheckich i magnackich na przykładzie zbiorów muzeum Baublis na Żmudzi, założonego w 1812 r. przez Dionizego Paszkiewicza. Muzeum to umiejscowiono w altanie wykonanej z pnia ogromnego dębu znajdującej się obok dworu Paszkiewicza. Było wypełnione książkami, dziełami sztuki, okazami przyrodniczymi i pamiątkami historycznymi związanymi z przeszłością Żmudzi. Baublis traktowany był przez swego twórcę jako locus amoenus – miejsce odpoczynku, spokojnej lektury i spędzania wolnego czasu w samotności oraz z przyjaciółmi. Jednocześnie dla właściciela Baublis był pierwszym narodowym muzeum litewskim, udostępnianym publicznie, reklamowanym w prasie i upowszechnianym w środowisku naukowym. Miał on stanowić narzędzie obudzenia litewskiego ruchu narodowego wśród Litwinów. Ten podwójny status Baublisa uwidocznił się już w pierwszych miesiącach jego istnienia, gdy w lipcu 1812 r. przeszły przez Żmudź wojska napoleońskie, a nieco wcześniej odwiedziły go pewne szlachcianki. Te dwa zdarzenia, reakcje zwiedzających na zgromadzone wewnątrz altany przedmioty oraz reakcja Paszkiewicza stanowią niezwykle interesujący materiał na temat sprzecznych narracji prowadzonych w muzeum Baublis.; This article concerns the issue of making collections gathered in noble manors public, taking as an example the collections of the Baublis museum in Samogitia, founded in 1812 by Dionizy Paszkiewicz. The Baublis museum was located in a gazebo made from the trunk of a huge oak tree next to Paszkiewicz’s manor. It was filled with books, works of art, natural specimens and historical memorabilia related to the past of Samogitia. Baublis was treated by Paszkiewicz as a locus amoenus, a place of rest, quiet reading and spending free time alone or with friends. At the same time, for the owner, Baublis was the first Lithuanian national museum, open to the public, advertised in the press and popularized in the scientific community. It was to be a tool of the Lithuanian national movement. This double status of Baublis became apparent in the first months of its existence, when in July 1812 Napoleon’s troops passed through Samogitia, and when a little earlier it was visited by some noblewomen. These two moments, the reaction of visitors to the objects gathered in the gazebo and Paszkiewicz’s reactions, constitute extremely interesting material on the contradictory narratives conducted in the Baublis museum. 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13813 Skarbnica wiedzy, a nie szlachecka kolekcja artefaktów. Koncepcja muzeum szkolnego Leopolda Jana Szersznika Spyra, Janusz Leopold Jan Szersznik (1747–1814), cieszyński eksjezuita i prefekt miejscowego gimnazjum, był założycielem pierwszej na Śląsku Cieszyńskim biblioteki i muzeum, które zorganizował w oparciu o swoje prywatne zbiory. Ich oficjalny początek wyznacza dekret cesarza Franciszka II Habsburga z 27 stycznia 1801 r., na mocy którego zbiory Szersznika znalazły się pod opieką państwa, z prawem używania tytułu „cesarsko-królewskie”. Pod koniec życia fundatora księgozbiór liczył ponad 12 tys. woluminów, kolekcja mineralogiczna ok. 5 tys. pozycji, kolejne kilka tysięcy zbiorów prezentujących świat flory i fauny oraz kolekcja mineralogiczna. Zbiory te stanowiły przemyślaną całość i miały służyć określonym celom poznawczym i dydaktycznym, a mianowicie wspomagać proces kształcenia młodzieży gimnazjalnej. Była to koncepcja naukowego muzeum szkolnego, kontrastująca z kolekcjami artefaktów, które zdobiły wówczas szlacheckie i arystokratyczne zamki i pałace.; Leopold Jan Szersznik (1747–1814), a Cieszyn ex-Jesuit and prefect of the local grammar school, was the founder of the first library and museum in Cieszyn Silesia, which he organized on the basis of his private collection. Their official beginning is marked by a decree of Emperor Franz II of Habsburg on 27 January 1801, which ensured that Szersznik’s collections would be under the protection of the state, with the right to use the title ‘Imperial-Royal’. By the end of the founder’s life, the book collection numbered more than 12,000 volumes, the mineralogical collection some 5,000 items, with another several thousand collections showing the world of flora and fauna. The collections constituted a well-thought-out whole and were intended to serve specific cognitive and didactic purposes, namely to support the educational process of junior high school students. This was the concept of a scientific school museum, which contrasted with the collections of artefacts that adorned noble and aristocratic castles and palaces at the time. 2025-01-01T00:00:00Z