http://hdl.handle.net/11716/138 2026-07-03T14:42:51Z http://hdl.handle.net/11716/14141 Ryzyko narażenia człowieka na infestację przez kleszcze (Acari: Ixodida) i choroby odkleszczowe na wybranych terenach Popradzkiego Parku Krajobrazowego Koczanowicz, Sylwia Kleszcze z rodzaju Ixodes, a zwłaszcza Ixodes ricinus, należą do kluczowych wektorów patogenów o znaczeniu medycznym i weterynaryjnym w Europie. Ich obecność w lasach, parkach i obszarach rekreacyjnych oraz obserwowany wzrost zachorowań na choroby odkleszczowe czynią je istotnym wyzwaniem dla zdrowia publicznego. Popradzki Park Krajobrazowy (PPK), ze względu na walory przyrodnicze i intensywny ruch turystyczny, stanowi obszar potencjalnie sprzyjający kontaktowi człowieka z kleszczami i przenoszonymi przez nie drobnoustrojami. Celem pracy była ocena występowania kleszczy Ixodes ricinus na terenie Popradzkiego Parku Krajobrazowego, identyfikacja patogenów chorób odkleszczowych u kleszczy oraz ocena seroprewalencji przeciwciał z klasy IgM i IgG przeciwko Borrelia burgdorferi sensu lato wśród mieszkańców regionu. Założono, że obszary rekreacyjne parku charakteryzują się warunkami sprzyjającymi aktywności kleszczy oraz zwiększonym narażeniem ludzi na kontakt z nimi, co może przekładać się na podwyższone ryzyko zdrowotne dla lokalnej społeczności i osób odwiedzających Park. Badania terenowe obejmowały zbiór kleszczy metodą flagowania na wyznaczonych ścieżkach turystycznych i edukacyjnych w różnych typach siedlisk. W laboratorium przeprowadzono identyfikację morfologiczną zebranych osobników oraz wykonano analizy molekularne w kierunku obecności wybranych czynników etiologicznych chorób odkleszczowych z użyciem PCR/nested PCR. Równolegle wykonano badania serologiczne mieszkańców regionu: test przesiewowy ELISA, z potwierdzeniem wyników metodą Western Blot. Analizy statystyczne zastosowano do oceny związków między obecnością patogenów/przeciwciał a wybranymi zmiennymi środowiskowymi i ankietowymi. Uzyskane wyniki potwierdziły, że I. ricinus występuje powszechnie w Popradzkim Parku Krajobrazowym, także na trasach intensywnie użytkowanych rekreacyjnie, a w populacji kleszczy wykryto patogeny chorób odkleszczowych. Ich obecność stwierdzano w różnych stadiach rozwojowych, przy czym dominowały krętki B. burgdorferi s.l., a w mniejszym stopniu obecna była również Babesia microti oraz Anaplasma phagocytophilum. Z kolei, badania serologiczne przeprowadzone na materiale w postaci surowicy krwi pacjentów zgłaszających się do laboratorium diagnostycznego działającego na obszarze PPK wykazały obecność przeciwciał przeciw B. burgdorferi s.l. w badanej populacji ludzkiej, co wskazuje na ryzyko ekspozycji ludzi na zakażenie tą bakterią na badanym obszarze PPK. Znaczenie uzyskanych wyników ma charakter praktyczny i epidemiologiczny. Praca dostarcza danych wspierających ocenę potencjalnego ryzyka narażenia człowieka na kleszcze oraz odkleszczową infekcję takimi patogenami jak B. burgdorferi s.l. i A. phagocytophilum oraz inwazję B. micorti w regionie oraz podkreśla konieczność ciągłego monitoringu obecności tych stawonogów w środowisku. Przeprowadzone analizy wskazują również na potrzebę stałych działań edukacyjnych adresowanych do mieszkańców i turystów, promujących skuteczne formy profilaktyki (odpowiedni ubiór, stosowanie repelentów, szybkie i prawidłowe usuwanie kleszczy) w badanym regionie Polski. Wyniki badań mogą zostać wykorzystane do planowania działań edukacyjnych mających na celu podniesienie świadomości zagrożeń zdrowotnych związanych z obecnością kleszczy na terenach chronionych i rekreacyjnych.; Ixodes ricinus is the most widespread tick species in Europe and an important vector of numerous tick-borne pathogens, posing a growing public health concern. The Poprad Landscape Park (PLP), with its rich biodiversity and intensive tourist activity, represents a potential hotspot for human-tick encounters. The aim of this study was to assess the occurrence of Ixodes ricinus in the Poprad Landscape Park and to determine the prevalence of selected tick-borne pathogens in ticks, as well as to assess the seroprevalence of antibodies against Borrelia burgdorferi sensu lato in the local human population. Ticks were collected by flagging along tourist and educational trails, identified morphologically, and tested for Borrelia burgdorferi sensu lato, Babesia microti, and Anaplasma phagocytophilum using PCR-based methods. In parallel, serum samples from patients attending a diagnostic laboratory within the PLP were analyzed by ELISA and confirmed with Western Blot. I. ricinus was found throughout the PLP, including intensively visited recreational areas. Molecular analyses confirmed the presence of several pathogens, predominantly B. burgdorferi s.l., with B. microti and A. phagocytophilum occurring less frequently. Serological testing revealed antibodies against B. burgdorferi s.l., indicating human exposure, sometimes without reported tick bites. The findings highlight the presence of Ixodes ricinus and tick-borne pathogens in the Poprad Landscape Park and indicate the importance of continued environmental and biological monitoring, as well as educational activities aimed at increasing public awareness in recreational landscapes. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska - promotor: dr hab. Magdalena Nowak-Chmura, prof. UKEN; promotor pomocniczy: dr hab. n. med. Marek Asman, prof. ŚUM. 2026-07-08T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14104 Śląskie Centralne Archiwum Ewangelickie we Wrocławiu (1934–1945) jako realizacja idei archiwum historycznego Radziejewska, Anna Dysertacja stanowi analizę funkcjonowania Śląskiego Centralnego Archiwum Ewangelickiego we Wrocławiu (1934–1945) w kontekście rozwoju idei archiwum historycznego ze szczególnym uwzględnieniem archiwów konfesyjnych oraz jej praktycznej realizacji w warunkach państwa totalitarnego. Celem badań było ukazanie, w jakim stopniu Śląskie Centralne Archiwum Ewangelickie stanowiło kontynuację i rozwinięcie nowoczesnych koncepcji archiwalnych ukształtowanych w XIX i na początku XX wieku oraz wpisywało się w realizację nadrzędnej misji archiwów konfesyjnych jaką był przekaz wiary, a w jakim zakresie jego działalność była determinowana realiami politycznymi i ideologicznymi III Rzeszy. Dysertacja składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym rozdziale przedstawiono genezę i rozwój archiwów historycznych, ze szczególnym uwzględnieniem ich funkcji w Kościołach chrześcijańskich oraz żydowskich gminach wyznaniowych. Rozdział drugi omawia organizację Kościoła ewangelickiego w Niemczech w latach 1918–1945, historię Śląskiej Prowincji Kościelnej oraz prawne i organizacyjne podstawy funkcjonowania archiwów ewangelickich w Niemczech w pierwszej połowie XX wieku. Trzeci rozdział poświęcony został powstaniu, organizacji i działalności Śląskiego Centralnego Archiwum Ewangelickiego, w tym jego funkcjonowaniu w czasie II wojny światowej oraz jego historii po 1945 roku. W rozdziale czwartym przeanalizowano funkcje archiwum względem jego zasobu, a zatem gromadzenie, przechowywanie i opracowanie materiałów archiwalnych oraz ich udostępnianie. Ponadto zwrócono uwagę na naukowe i popularyzatorskie wykorzystanie zasobu tego archiwum poprzez aktywność Instytutu im. J. Hessa. W badaniach zastosowano przede wszystkim klasyczne metody ustalania faktów historycznych (tzw. indukcyjne i dedukcyjne) z jednoczesnym uwzględnieniem dorobku metodologii praktycznej. Praca opiera się na szerokiej kwerendzie archiwalnej zrealizowanej w Polsce i Niemczech oraz analizie niemieckich aktów normatywnych. Przeprowadzone badania pozwalają stwierdzić, że Śląskie Centralne Archiwum Ewangelickie stanowi egzemplifikację realizacji idei archiwum historycznego jako instytucji centralnej, naukowej i służącej zachowaniu dziedzictwa. Jednocześnie jego funkcjonowanie w latach 1934–1945 ukazuje ambiwalentny charakter archiwów jako instytucji uwikłanych w realia polityczne swojego czasu, co czyni analizowany przypadek szczególnie istotnym dla badań nad historią archiwistyki i rolą instytucji pamięci w XX wieku.; The dissertation analyses the functioning of the Silesian Central Evangelical Archives in Wrocław (1934–1945) in the context of the development of the idea of historical archives, with particular emphasis on confessional archives and its practical implementation in a totalitarian state. The aim of the research was to show the extent to which the Silesian Central Evangelical Archive was a continuation and development of modern archival concepts formed in the 19th and early 20th centuries and how it contributed to the implementation of the overarching mission of confessional archives, which was the transmission of faith, and to what extent its activities were determined by the political and ideological realities of the Third Reich. The dissertation consists of four chapters. The first chapter presents the origins and development of historical archives, with particular emphasis on their function in Christian churches and Jewish religious communities. The second chapter discusses the organisation of the Evangelical Church in Germany in the years 1918–1945, the history of the Silesian Church Province, and the legal and organisational basis for the functioning of Evangelical archives in Germany in the first half of the 20th century. The third chapter is devoted to the establishment, organisation and activities of the Silesian Central Evangelical Archive, including its functioning during the Second World War and its history after 1945. The fourth chapter analyses the functions of the archive in relation to its resources, i.e. the collection, storage and processing of archival materials and their accessibility, including the activities of the registry departments. In addition, attention is drawn to the scientific and popularisation use of the archive's resources through the activities of the J. Hess Institute. The research primarily employed classical methods of establishing historical facts (inductive and deductive), while also taking into account the achievements of practical methodology. The work is based on extensive archival research carried out in Poland and Germany and an analysis of German normative acts. The research conducted allows to conclude that the Silesian Central Evangelical Archive is an example of the implementation of the idea of a historical archive as a central, scientific institution serving to preserve heritage. At the same time, its functioning in the years 1934–1945 reveals the ambivalent nature of archives as institutions entangled in the political realities of their time, which makes the analysed case particularly important for research on the history of archival science and the role of memory institutions in the 20th century. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Haliny Dudały, prof. UKEN. 2026-07-09T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14103 Paralelizm w kompozycji multimedialnej Nehring, Adam Tematem pracy jest potencjał poznawczy idei paralelizmu multimedialnego, rozumianej jako narzędzie teorii, praktyki i krytyki artystycznej. Celem projektu jest rozważenie możliwości formułowania w instalacjach artystycznych takich konstrukcji znaczeniowych i kompozycyjnych, które mogłyby stanowić ekwiwalent paralelizmów funkcjonujących w literaturze i sztuce filmowej. Sens stosowania tego typu zabiegów staje się najbardziej czytelny w odniesieniu do praktyk o kolażowym, multimedialnym i hipertekstualnym charakterze. Przedmiotem zainteresowania autora jest poszukiwanie metod strukturyzowania kompozycji, które umożliwią osobom artystycznym zwiększenie kontroli nad wydźwiękiem kreowanych komunikatów. W analogii do paralelizmów literackich i filmowych, paralelizmy multimedialne powinny posiadać zarówno funkcje stylistyczne, jak i retoryczne (oraz pozytywnie wpływać na czytelność przekazu). Przewodnie zagadnienie zostało zbadane i opisane z perspektywy praktykującego artysty i krytycznego odbiorcy sztuki. Rozdział IV stanowi zbiór analiz ponad 30 dzieł współczesnej sztuki i kultury popularnej. Rozdziały VI i VII zawierają opisy sześciu koncepcji instalacji artystycznych, które powstały w związku z projektem doktorskim. W pozostałej części pracy istotną rolę pełnią kognitywna teoria metafory George’a Lakoff’a i Mark’a Johnson’a oraz teorie związane z sztuką konceptualną i krytycznym wymiarem surrealizmu.; The subject of this dissertation is the cognitive potential of the notion of “multimedial parallelism", considered as a tool for the theory, criticism and practise of art. The project aims to examine the possibility of formulating artistic installations in such a way, so the structures within them can be perceived as equivalents to the forms of parallelisms, which are present in literature and film. The relevance behind such a question becomes most clear in application to collage and hypertextual artistic practices. The author’s main interest is to search for such methods of structuring composition that will enable artists to increase control over the rhetoric specificity of the messages they create. Similarly to parallelisms from film and literature, multimedial parallelism suppose to have both stylistic and rhetorical functions, as well as increase the perspicuity of the message. The main theme was explored from two perspectives: an artist and a viewer/critic. Chapter IV is a collection of analyses of more than 30 works of contemporary art and popular culture. Chapters VI and VII contain concepts of six artistic installations that were created within the doctoral project. From the group of theories and cultural phenomena, which were important points of reference for this dissertation one could highlight conceptual art, sociocritical dimension of surrealism and the conceptual metaphor theory proposed by George Lakoff and Mark Johnson. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska - promotor: prof. dr hab. Adam Panasiewicz. 2026-06-24T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14047 Człowiek i świat rzeczy. Leksyka z zakresu kultury materialnej i jej społecznych aspektów w XX-wiecznych pamiętnikach górali podhalańskich Motyka-Sikora, Ewa Rozprawa doktorska Człowiek i świat rzeczy. Leksyka z zakresu kultury materialnej i jej społecznych aspektów w XX- wiecznych pamiętnikach górali podhalańskich prezentuje analizę leksyki wyekscerpowanej z pamiętników górali, podzielonej na siedem głównych pól leksykalno-semantycznych związanych z sytuacją materialną człowieka. Wyróżniono m.in. nazwy ludzi o różnym statusie społecznym, postawy wobec biedy i bogactwa, określenia sytuacji materialnej, pożywienia, odzieży, elementów gospodarstwa domowego i rolnego. Każde pole wzbogacono o komentarz historyczno- kulturowy. Analiza wykazała związek leksyki z hierarchią społeczną, samowystarczalnością i kulturą materialną górali. Odtworzony obraz świata ukazuje skromne warunki życia w I połowie XX w., a porównanie z danymi słownikowymi potwierdza trwałość podhalańskiej leksyki z tego okresu.; The doctoral dissertation The Human Being and the World of Objects. The Lexis of the Material Culture and Its Social Aspects in 20th-Century Memoirs of Podhale Highlanders is an analysis of the vocabulary excerpted from the memoirs of the Podhale Highlanders, classified into seven principal lexical-semantic fields pertaining to the material circumstances of the individual. These include, among others, terms denoting individuals of varying social status, attitudes towards poverty and wealth, as well as expressions related to material circumstances, food, clothing, household and farm life. Each field is accompanied by historical and cultural commentary. The analysis revealed correlations between the lexis and the social hierarchy, self-sufficiency and material culture of the Highlanders. The reconstructed linguistic worldview reveals the modest living conditions of the first half of the 20th century, while the comparison with lexicographic data confirms that the Podhale lexis from that period is well attested. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Nauk Humanistycznych. Praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Ewy Młynarczyk. 2026-06-11T00:00:00Z