http://hdl.handle.net/11716/138 2026-09-14T22:02:59Z http://hdl.handle.net/11716/14306 Obraz psychospołecznych eksperiencji młodych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem Skalny, Magdalena W prezentowanej pracy doktorskiej zostały podjęte badania dotyczące doświadczeń psychospołecznych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem. Celem badań było odkrycie i opis osobistych doświadczeń psychospołecznych dorosłego rodzeństwa osób głuchych, nie tylko zaprezentowanie obrazu subiektywnego doświadczania bycia słyszącym rodzeństwem osób głuchych, ale również wskazanie praktycznych implikacji pozwalających podnieść jakość relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym oraz przyczynić się do zmniejszenie trudności psychospołecznych słyszącego rodzeństwa. Przedmiotem analizy jest złożony charakter doświadczeń dorosłego słyszącego rodzeństwa osób głuchych, który wymaga interdyscyplinarnego podejścia. Struktura pracy została podzielona na cztery rozdziały. Część teoretyczna obejmuje dwa rozdziały. W rozdziale pierwszym - pt. „Problematyka głuchoty w świetle literatury przedmiotu” zdefiniowano pojęcia, przyczyny i przedstawiono klasyfikacje dotyczące zaburzeń słuchu. Zaprezentowano rozwój społeczny osób głuchych w kontekście m.in. językowym, emocjonalnym oraz teorii umysłu. Dokonano przeglądu terminologicznego i przedstawiono charakterystykę okresu rozwojowego wczesnej dorosłości. Podjęto kwestię zależności pomiędzy komunikacją a rozwojem tożsamościowym osób głuchych (model kulturowy). Zrekonstruowano wybraną koncepcję psychologiczną - teorię przywiązania Johna Bowlby’ego. W rozdziale drugim zatytułowanym: „Rodzina w ujęciu wybranych koncepcji teorio-poznawczych” omówiono nomenklaturę i charakterystykę rodziny, także z dzieckiem głuchym oraz przedstawiono typologie postaw rodzicielskich. Zaprezentowano metody komunikacji i wsparcia rodzin wychowujących dziecko głuche i wynikających konsekwencji w pełnionych rolach matek i ojców. Dokonano przeglądu dotychczasowych badań z obszaru relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym w podsystemach rodzice – dzieci - rodzeństwo. Przedstawiono i omówiono konceptualne ramy teoretyczne oparta na bio-ekologicznym modelu (wcześniej Teoria Systemów Ekologicznych) Urie Bronfenbrennera (Guy - Evans, 2024). Część metodologiczna to szczegółowy opis zrealizowanych badań jakościowych w schemacie fenomenologicznym oraz metody wywiadu(Indywidualny Wywiad Pogłębiony – IDI) z elementami metody biograficznej. Powołując się na szerokie zastosowanie w badaniach społeczno-pedagogicznych dowiedziono skuteczności prezentowanych badań w nurcie jakościowym. W pracy została opisana metoda i proces analizy i interpretacji danych z zachowaniem procedury Interpretacyjnej Analizy Fenomenologicznej. Zaprezentowano filozoficzno-metodologiczne uzasadnienie prowadzonych badań (fenomenologia- hermeneutyczna, paradygmaty), cele (teoretyczny, diagnostyczny i praktyczny) oraz problemy badawcze. W rozdziale czwartym (4.) obejmującym badania własne na wstępie przedstawiono sylwetki narratorów. W dalszej kolejności zaprezentowano raport z badań - interpretacja przeprowadzonych wywiadów pozwoliła na wyłonienie tematów i kategorii, które zobrazowały doświadczenia psychospołeczne słyszącego rodzeństwa osób głuchych. Z przeprowadzonych analiz wynika, że doświadczanie bycia rodzeństwem osób głuchych jest procesem indywidualnym, zróżnicowanym i wielowymiarowym na każdym etapie życia. Jako podsumowanie zaprezentowano dyskusję- wnioski i wyniki skonfrontowano z doniesieniami z innych badań. Całość pracy zwieńczają postulaty pedagogiczne i refleksje końcowe.; This doctoral thesis presents research on the psychosocial experiences of hearing adults who grew up with deaf siblings. The aim of the research was to discover and describe the personal psychosocial experiences of adult siblings of deaf people, not only to present a subjective picture of what it is like to be a hearing sibling of deaf people, but also to indicate practical implications for improving the quality of family relationships with a deaf child and contributing to a reduction in the psychosocial difficulties of hearing siblings. The subject of the analysis is the complex nature of the experiences of adult hearing siblings of deaf people, which requires an interdisciplinary approach. The structure of the work has been divided into four chapters. The first chapter, entitled “The issue of deafness in the light of the literature on the subject,” defines the concepts and causes of hearing disorders and presents their classifications. It presents the social development of deaf people in the context of, among other things, language, emotions, and theory of mind. A review of terminology is provided and the characteristics of the early adulthood developmental period are presented. The issue of the relationship between communication and identity development in deaf people (cultural model) is addressed. A selected psychological concept was reconstructed—John Bowlby's attachment theory. The second chapter, entitled “The family in selected theoretical and cognitive concepts,” discussed the nomenclature and characteristics of the family, including families with deaf children, and presented typologies of parental attitudes. Methods of communication and support for families raising a deaf child and the resulting consequences in the roles of mothers and fathers are presented. A review of existing research on family relationships with a deaf child in the parent-child-sibling subsystems is provided. A conceptual theoretical framework based on Urie Bronfenbrenner's bio-ecological model (formerly Ecological Systems Theory) was presented and discussed (Guy-Evans, 2024). The methodological part provides a detailed description of the qualitative research conducted using a phenomenological approach and the interview method (Individual In-Depth Interview – IDI) with elements of the biographical method. Referring to its wide application in socio-pedagogical research, the effectiveness of the presented research in the qualitative field has been proven. The thesis describes the methodand process of data analysis and interpretation in accordance with the Interpretative Phenomenological Analysis procedure. It presents the philosophical and methodological justification for the research (phenomenology-hermeneutics, paradigms), objectives (theoretical, diagnostic and practical) and research problems. In chapter four (4.), which covers the author's own research, the profiles of the narrators are presented at the beginning. Next, the research report is presented - the interpretation of the interviews allowed for the identification of themes and categories that illustrated the psychosocial experiences of hearing siblings of deaf people. The analyses show that the experience of being a sibling of a deaf person is an individual, diverse, and multidimensional process at every stage of life. The summary presents a discussion, and the conclusions and results are compared with reports from other studies. The work concludes with pedagogical proposals and final reflections. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Katarzyny Pluteckiej, prof. UKEN. 2026-09-17T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14216 Geometric properties of arrangements of low-degree curves Merta, Łukasz This thesis investigates geometric properties of arrangements of low-degree plane algebraic curves in the complex projective plane. The primary focus is on configurations of lines, conics, and cubics, with particular emphasis on higher-order tangency points and algebraic properties related to logarithmic derivations and freeness. All necessary computations were carried out using the computer algebra system Singular. Chapter 2 is devoted to Fermat curves, in particular the Fermat curve Fn and the cubic F3. The exact coordinates of sextactic points and type 9 points are determined using the second Hessian and division polynomials. Furthermore, configurations of conics tangent to F3 at two such points with prescribed multiplicities are analyzed. Chapter 3 examines two quartic curves: the Fermat quartic and the Komiya-Kuribayashi quartic. Their maximal tangency points and the associated configurations of lines are described in detail. In addition, the sextactic points of both quartics and related arrangements of tangent conics are investigated. Chapter 4 establishes a complete classification of free arrangements of three smooth conics with ADE singularities, up to projective equivalence. For each case, explicit defining equations and the coordinates of all singular points are determined.; Rozprawa poświęcona jest badaniu geometrycznych własności układów krzywych algebraicznych niskich stopni, w zespolonej płaszczyźnie rzutowej. Głównym przedmiotem analizy są konfiguracje prostych, stożkowych oraz krzywych trzeciego stopnia, ze szczególnym uwzględnieniem punktów o wyższej krotności styczności oraz algebraicznych własności związanych z logarytmicznymi derywacjami oraz wolnością. Wszystkie niezbędne obliczenia zostały przeprowadzone przy użyciu systeu. Rozdział 2 poświęcony jest krzywym Fermata, a w szczególności kubice Fermata F3. Na kubice Fermata wyznaczone zostały dokładne współrzędne punktów sekstatycznych oraz punktów typu 9. Ponadto zbadano konfiguracje stożkowych stycznych do F3 w wyznaczonych punktach z zadanymi krotnościami. W rozdziale 3 badane są dwie krzywe czwartego stopnia: kwartyka Fermata oraz kwartyka Komiya-Kuribayashiego. Szczegółowo opisano punkty i proste maksymalnej styczności dla obu kwartyk oraz powiązane z nimi konfiguracje prostych. Dodatkowo wyznaczono punkty sekstatyczne obu krzywych oraz zbadano powiązane z nimi układy stożkowych. Rozdział 4 zawiera pełną klasyfikację układów wolnych trzech gładkich stożkowych z osobliwościami typu ADE, z dokładnością do rzutowej równoważności. Dla każdego układu wyznaczono jawne równania definiujące stożkowe oraz współrzędne punktów osobliwych. University of the National Education Commission, Krakow. Faculty of Exact and Natural Sciences. Department of Mathematics. PhD Thesis - Advisor: prof. dr hab. Tomasz Szemberg. 2026-07-13T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14205 Problem narcystycznego sceptycyzmu w Stanleya Cavella interpretacjach wybranych dramatów Williama Szekspira Filipczuk, Michał W niniejszej pracy zajmuję się analizą i interpretacją Stanleya Cavella literackich modeli sceptycyzmu, tak jak je autor ten ujmuje w swoich odczytaniach wybranych dramatów Williama Szekspira. W rozdziale pierwszym zajmuję się omówieniem specyfiki wybranych kluczowych założeń metodologicznych Cavella w kontekście jego filozofii literatury. W rozdziale drugim zajmuję się Cavellowską interpretacją Końcówki Samuela Becketta w kontekście Beckettowskiej, jak ją nazywa Cavell, strategii literalizacji znaczeń oraz tzw. filozofii zwyczajności. W kolejnym, trzecim rozdziale zajmuję się zagadnieniem autobiograficzności i terapeutyczności w filozofii Cavella. W rozdziale czwartym podejmuję próbę prześledzenia genezy sceptycyzmu w kontekście Cavellowskiej diagnozy, iż sceptycyzmu w istocie nie sposób obalić na drodze czysto intelektualnej. Kolejne rozdziały pracy stanowią egzemplifikacje tezy Cavella o niezdolności przyjęcia przez sceptyka, którego uosobieniem są protagoniści kolejnych omawianych przezeń dramatów, odrębności, odmienności Innego, której sceptyk nie jest w stanie zaakceptować. W rozdziale dziewiątym, Przezwyciężyć sceptycyzm, analizuję zaproponowane przez Cavella odczytanie dramatu Opowieść zimowa, stanowiącego według amerykańskiego myśliciela propozycję wyjścia ze sceptyckiego impasu (rozdział dziesiąty). W rozdziale dziewiątym, Przezwyciężyć sceptycyzm, analizuję zaproponowane przez Cavella odczytanie dramatu Opowieść zimowa, stanowiącego według amerykańskiego myśliciela propozycję wyjścia ze sceptyckiego impasu; In this work, I analyze and interpret Stanley Cavell’s literary models of skepticism, as presented in his readings of selected plays by William Shakespeare. In the first chapter, I discuss Cavell’s key methodological assumptions within the context of his philosophy of literature. In the second chapter I discuss Cavell’s interpretation of the Endgame by Samuel Beckett in the context of Cavell's philosophy of the ordinary and of what Cavell calls Beckett’s strategy of literalization. In the third chapter I address some of the problematic concerning the concepts of autobiographicality and therapeuticity. In the fourth chapter, I examine the origins of skepticism, in light of Cavell’s assertion that skepticism cannot be conclusively disproven through purely intellectual means. The subsequent chapters of the work provide examples of Cavell’s thesis about the inability of the skeptic, personified by the protagonists of the dramas he discusses, to accept the separateness of the Other. In chapter nine and ten I consider Cavell’s proposed reading of the play The Winter’s Tale and his suggestion that this interpretation provides a way to escape the skeptical impasse. In the context of Cavells phenomenology of theater I argue that Cavell’s reading of the play aligns with his own concept of overcoming skepticism. In the conclusion of my work, I summarize the outcomes of my research and evaluate the implications of Cavell’s analyses of skepticism, reflecting on their validity. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska - promotor: Prof. Dr hab. Paweł Dybel. 2026-07-06T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14173 Postfigurationen des Motivs des mittelalterlichen Ritters in den deutschen und polnischen Gegenwartsliteraturen an ausgewählten Beispielen von Romanen Pieszko, Gracjan Ziel der Forschung war die Funktion des Motivs des Ritters in ausgewählten neuesten deutschen und polnischen historischen Romanen und Fantasy-Romanen zu bestimmen. Die Gegenwartsautoren postfigurieren die Rittergestalten, nehmen sie aus der mittelalterlichen Epoche und machen sie zu den Figuren ihrer Werke. Die Romanautoren modifizieren dabei die allgemeine Vorstellung über die Ritter, indem sie ihnen die Charaktereigenschaften verleihen oder mit solchen Attributen ausstatten, die mit dem in der Kultur verankerten allgemeinen Bild des Ritters im Kontrast stehen. Im theoretischen Teil der Arbeit wurden literarische Gattungen charakterisiert, d.h. historischer Roman und Fantasy-Literatur, zudem wurden sie im Rahmen der Populärliteratur positioniert. Darüber hinaus war es aufgrund der in den analysierten Romanen vorkommenden, mittelalterlichen Staffage in der Dissertation notwendig, auf die Konzeption des Mediävalismus (der Mittelalterrezeption) einzugehen. Ergänzend wurde der Fokus auf das Ethos des Ritters gelegt, indem die Herkunft des Ritters, das Ritual der Schwertleite, Charaktereigenschaften, beachtete Normen und Werte, Kampfethik, physische Merkmale, ritterliche Pflichten sowie Attribute (Pferd, Schwert, Schloss) in die Argumentation einbezogen wurden. Die Rittergestalten in den ausgewählten polnischen und deutschen Romanen wurden nach den Voraussetzungen der Rezeptionsästhetik analysiert, also aus der Perspektive des Rezipienten, wobei ein signifikantes Element, das die Verstehensweise des Werkes determinierte, der Erwartungshorizont des Lesers war. In dieser Studie wurden vier literarische Ritterfiguren gewählt. Zuerst wurde die Analyse der Postfiguration bei jeder der ausgewählten Kriegerinnen und Krieger durchgeführt, indem die Aufmerksamkeit den Elementen, die den allgemeinen Vorstellungen über Ritter entsprechen, sowie den Aspekten, die von den Romanautoren modifiziert wurden, gewidmet wurde. Die Analyse wurde auf der Grundlage der Elemente des ritterlichen Ethos geordnet, die im theoretischen Teil der Arbeit beschrieben wurden. Des Weiteren, sich auf kulturwissenschaftliche Konzepte berufend, wurde die weitere Forschung von Helden und den kultur-gesellschaftlichen Kontexten, in die die Figuren in den Romanen gestellt wurden, betrieben. Die gesammelten Ergebnisse erlaubten die These der Dissertation zu bestätigen, die davon ausging, dass das Motiv des Ritters, das in der früheren Literatur eine patriotisch-ideologische Funktion erfüllte, in der Gegenwartsliteratur seine Funktion ändert und für die Rezipienten, außer der Unterhaltung, die Quelle der Kulturidentifikation ist. Die der Analyse unterzogenen Helden der deutschen und polnischen Romane zeigen, dass die Gegenwartsliteratur häufig auf die herkömmliche Darstellung des Ritters, der ein starker Mann in der Rüstung, auf dem Pferd und ein Verteidiger des Glaubens, der Frauen und der Unterdrückten war, verzichtet. Die Romanautoren, sich in großem Maße der Gattungsmerkmale bedienend, bilden gewisse Kontraste, die den Leser auf Differenzen oder unerwartete Konstellationen aufmerksam machen, und Ausgangspunkte zur Interpretation ihrer Werke sind. Auf die mittelalterliche Staffage wurden Gegenwartsprobleme und Reflexionen projiziert – anhand der Darstellung von den Ritterfiguren in den Romanen kann der Rezipient die Verschiebung von Geschlechterrollen oder die Legitimierung der Gewalt beobachten und zu einer Reise auf der Suche nach alten Werten, Tugenden und Idealen der Männlichkeit aufbrechen.; Celem badań było określenie funkcji motywu rycerza w wybranych najnowszych niemieckich i polskich powieściach historycznych i powieściach fantasy. Współcześni autorzy postfigurują postaci rycerzy, zaczerpując ich z epoki średniowiecznej i tworzą z nich bohaterów swoich utworów. Modyfikują przy tym ogólne wyobrażenie o rycerzach, nadając im cechy charakteru lub wyposażają w atrybuty, które kontrastują z zakorzenionym w kulturze ogólnym wyobrażeniem o rycerzu. W części teoretycznej pracy dokonano charakterystyki gatunków literackich, tj. powieści historycznej i literatury fantasy, a także umiejscowiono je w ramach literatury popularnej. Ponadto, ze względu na występowanie w analizowanych powieściach sztafażu średniowiecznego, w toku rozprawy odwołano się do koncepcji mediewalizmu. W dalszej części skupiono się na etosie rycerskim, biorąc pod uwagę pochodzenie rycerza, rytuał pasowania na rycerza, cechy charakteru, przestrzegane normy i wartości, etykę walki, cechy fizyczne oraz rycerskie obowiązki i atrybuty (koń, miecz, zamek). Postaci rycerzy w wybranych polskich i niemieckich powieściach analizowane były według założeń estetyki recepcji, czyli z perspektywy odbiorcy, a ważnym elementem determinującym odbiór utworu był horyzont oczekiwań czytelnika. Do badania wybrano cztery literackie figury rycerzy. Najpierw dokonano analizy postfiguracji każdych z wybranych wojowniczek i wojowników, skupiając się na elementach zarówno tych bliskich ogólnym wyobrażeniom o rycerzach, jak i tych, które zostały przez autorów zmodyfikowane. Analizę porządkowały elementy etosu rycerskiego opisane w części teoretycznej rozprawy. Następnie, odwołując się do koncepcji kulturoznawczych, przeprowadzono dalszą analizę bohaterów oraz kontekstów kulturowo-społecznych, w których zostali oni osadzeni w powieściach. Zebrane wyniki pozwoliły potwierdzić tezę dysertacji zakładającą, że motyw rycerza, pełniący w dawnej literaturze funkcję patriotyczno-ideologiczną, we współczesnej literaturze zmienia swoją funkcję i oprócz rozrywki jest dla odbiorców źródłem identyfikacji kulturowej. Bohaterowie poddanych badaniu niemieckich i polskich powieści pokazują, że współczesna literatura często odchodzi od tradycyjnej formy przedstawiania rycerza – silnego mężczyzny w zbroi, na koniu, będącego obrońcą wiary, kobiet i uciśnionych. Autorzy, korzystając również w dużej mierze z cech gatunku, tworzą pewne kontrasty, które zwracają uwagę czytelnika na różnice i nieoczekiwane konstelacje oraz tworzą punkty wyjścia do interpretacji ich dzieł. Na średniowiecznym tle są przedstawiane współczesne problemy i refleksje – za sprawą wizerunków rycerzy zaprezentowanych w powieściach odbiorca może obserwować przesuwanie ról płciowych, legitymizowanie przemocy lub udać się w podróż w poszukiwaniu dawnych wartości, cnót i ideałów męskości.; The aim of this research was to determine the function of the knight motif in selected recent German and Polish historical and fantasy novels. The heroes of these novels are post-figurations of knights drawn from the medieval era. By means of post-figuration, the authors of these novels have modified the traditional, classical image of the knight, imbuing it with character traits or endowing it with attributes that contrast with culturally ingrained images. The theoretical section of the dissertation presents an outline of two literary genres: the historical novel and fantasy literature, and places them within the framework of popular literature. In addition, due to the presence of certain medieval themes and elements in the works of fiction in question, the concept of medievalism is also addressed. The next section focuses on the chivalric ethos, examining the origins of the knight, as well as the rituals, character traits, norms and values, ethics of combat, physical attributes, duties and attributes (horse, sword, castle) associated with the knightly caste. The knightly figures that appear in these Polish and German novels were analysed from the perspective of reception aesthetics, i.e. from the viewpoint of the reader, looking at how the reception of these works was greatly determined by the reader's horizon of expectations. Four literary knights are discussed and analysed in the dissertation. Firstly, the post-figuration of each of these warriors was assessed, taking into account those elements associated with the general concept of the knight as well as those factors modified by the authors of the said novels. The analysis was organized according to the various aspects of the chivalric ethos described in the theoretical part of the dissertation. Then, using various concepts drawn from cultural studies as a guide, the study analysed both the characters and the cultural and social contexts into which they are embedded in the novels. The results of these investigations confirmed the changing role of the knightly motif in contemporary literature when compared with the patriotic and ideological functions it served in older works. In addition to providing a form of entertainment, the modern knightly figure also provides a source of cultural identification for readers. The characters in the German and Polish novels studied in this dissertation demonstrate how in many ways modern literature has discarded traditional representations of the knight – as a strong man in armour, on horseback, a defender of the faith, of women, of the oppressed. The authors analysed in this study draw heavily on genre characteristics, offering contrasts, highlighting differences and unexpected constellations and providing new platforms for interpreting their The aim of this research was to determine the function of the knight motif in selected recent German and Polish historical and fantasy novels. The heroes of these novels are post-figurations of knights drawn from the medieval era. By means of post-figuration, the authors of these novels have modified the traditional, classical image of the knight, imbuing it with character traits or endowing it with attributes that contrast with culturally ingrained images. The theoretical section of the dissertation presents an outline of two literary genres: the historical novel and fantasy literature, and places them within the framework of popular literature. In addition, due to the presence of certain medieval themes and elements in the works of fiction in question, the concept of medievalism is also addressed. The next section focuses on the chivalric ethos, examining the origins of the knight, as well as the rituals, character traits, norms and values, ethics of combat, physical attributes, duties and attributes (horse, sword, castle) associated with the knightly caste. The knightly figures that appear in these Polish and German novels were analysed from the perspective of reception aesthetics, i.e. from the viewpoint of the reader, looking at how the reception of these works was greatly determined by the reader's horizon of expectations. Four literary knights are discussed and analysed in the dissertation. Firstly, the post-figuration of each of these warriors was assessed, taking into account those elements associated with the general concept of the knight as well as those factors modified by the authors of the said novels. The analysis was organized according to the various aspects of the chivalric ethos described in the theoretical part of the dissertation. Then, using various concepts drawn from cultural studies as a guide, the study analysed both the characters and the cultural and social contexts into which they are embedded in the novels. The results of these investigations confirmed the changing role of the knightly motif in contemporary literature when compared with the patriotic and ideological functions it served in older works. In addition to providing a form of entertainment, the modern knightly figure also provides a source of cultural identification for readers. The characters in the German and Polish novels studied in this dissertation demonstrate how in many ways modern literature has discarded traditional representations of the knight – as a strong man in armour, on horseback, a defender of the faith, of women, of the oppressed. The authors analysed in this study draw heavily on genre characteristics, offering contrasts, highlighting differences and unexpected constellations and providing new platforms for interpreting their works. Contemporary issues and questions are presented against a medieval backdrop – the knights depicted in these novels provide a prism through which readers can observe shifting gender roles, legitimized violence, or are invited to embark on a journey in search of ancient values, virtues, and ideals of masculinity. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska - promotor: dr hab. Paul Martin Langner, prof. UKEN. 2026-07-14T00:00:00Z