http://hdl.handle.net/11716/13896 2026-05-01T04:51:34Z http://hdl.handle.net/11716/13911 Od praktyki kancelaryjnej do teorii archiwalnej. Księga jubileuszowa Profesor Ireny Mamczak-Gadkowskiej, pod. red. Zuzanny Jaśkowskiej-Józefiak i Krzysztofa Stryjkowskiego, Poznań 2023, 402 s. (recenzja) Niedźwiedzka, Magdalena 2024-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13910 Akta sądowe osób skazanych po wojnie na karę śmierci z powodów politycznych w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej. Perspektywa egodokumentalna Bednarek, Jerzy Historycy szacują, iż w latach 1944–1956 w Polsce przez stalinowskie więzienia i obozy przeszło ogółem ponad milion osób, w tym ok. 100 tys. skazanych przez sądy wojskowe za tzw. działalność antypaństwową. W tego rodzaju sądach zapadło co najmniej 5650 wyroków śmierci, a aż 2810 z nich zostało wykonanych. W tym wypadku szczególnie represyjny charakter miały powołane do życia w 1946 r. i działające do rozwiązania w 1955 r. wojskowe sądy rejonowe (WSR). Ich zadaniem było sądzenie przede wszystkim osób cywilnych oskarżonych przez aparat bezpieczeństwa o prowadzenie działalności antykomunistycznej. Rozproszone wcześniej materiały zachowane po działalności WSR zostały zgromadzone i scalone w utworzonym w 2000 r. archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Wśród znajdujących się w nich aktach spraw osób skazanych na karę można odnaleźć dokumenty, które mają charakter samoświadectw. Są to protokoły przesłuchań, protokoły rozpraw głównych i prośby o ułaskawienie. Tego rodzaju materiały, analizowane z perspektywy ich wartości egodokumentalnej, mogą tłumaczyć motywy podejmowanych wcześniej działań antypaństwowych i pozwolić na próbę określenia stanu świadomości skazanego w ostatnich dniach życia.; Historians estimate that in Poland, between 1944 and 1956, more than a million people went through Stalinist prisons and camps, including around 100,000 sentenced by special military courts for the so-called anti-state activities. These courts passed at least 5650 death sentences, with as many as 2810 carried out. In this case, the Military District Courts (Polish: Wojskowe Sądy Rejonowe, WSR), established in 1946 and operating until their dissolution in 1955, were particularly repressive. Their task was mainly to judge civilians accused by the security apparatus of carrying out the anti-communist activity. Previously scattered materials, preserved after the operations of the military courts, were collected and merged in the archives of the Institute of National Remembrance (Poland), created in 2000. The case files of persons sentenced to punishment also include documents that have the character of self-testimonies. These are interrogation protocols, minutes of the main hearing, and requests for pardon. Materials of this kind, analysed from the perspective of their ego-documental value, can better explain the motives for the anti‑state actions and help to determine the state of consciousness of the convicted person in the last days of his or her life. 2024-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13909 Biurokracja w machinie zagłady na przykładzie wybranych aspektów funkcjonowania administracji w getcie łódzkim Bryk, Adriana; Ciechanowski, Hadrian Tematem artykułu jest omówienie kwestii roli biurokracji w organizacji i przeprowadzeniu zagłady Żydów podczas II wojny światowej. Autorzy traktują biurokrację dwojako. Z jednej strony jako model funkcjonowania zachodnich społeczeństw, które podejmowanie decyzji opierają na przepisach prawnych i obowiązujących procedurach, z drugiej strony jako działającą machinę administracyjną. Koncepcja biurokracji opisana przez Maxa Webera uzupełniona została spostrzeżeniami na temat nowoczesnej techniki poczynionymi przez Martina Heideggera oraz ustaleniami socjologów dotyczącymi przyczyn i przebiegu zagłady. Teoretyczne modele skonfrontowane zostały z funkcjonowaniem administracji łódzkiego getta kierowanego przez Chaima Mordechaja Rumkowskiego. W tym aspekcie uwaga zwrócona została m.in. na nadmierny rozrost biurokracji, jej udział w kontroli ludności i organizacji deportacji, a także na znaczenia wprowadzania przez nią własnej waluty czy znaczków pocztowych. Całość badań oparta została na literaturze przedmiotu oraz materiałach archiwalnych.; The subject of the article is the question of the role of the bureaucracy in organizing and carrying out the extermination of the Jews during World War II. The authors treat bureaucracy in two ways. On the one hand, as a model for the functioning of Western societies, which base their decision‑making on laws and existing procedures, and on the other hand, as a functioning administrative machine. The concept of bureaucracy described by Max Weber was complemented by Martin Heidegger’s observations on modern technology and sociologists’ findings on the causes and course of the Holocaust. The theoretical models were confronted with the functioning of the Lodz Ghetto administration headed by Chaim Mordechai Rumkowski. In this aspect, attention was paid, among other things, to the excessive growth of the bureaucracy, its involvement in controlling the population and organizing deportations, and the significance of introducing its own currency or postage stamps. The entire study was based on the literature on the subject and archival materials. 2024-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13908 Przechować nienaruszone – wokół masoreckiej tradycji judaizmu Miduch, Maria Przechowywanie tekstu Świętych Pism żydowskich w formie nienaruszonej to cel, który towarzyszył wielu pokoleniom wyznawców judaizmu. Przekonanie o tym, że tekst Biblijny jest Słowem Bożym zobowiązywało do skrupulatnej dbałości o wierny przekaz. Uczeni żydowscy zwani masoretami opracowali system akcentów i samogłosek dla tekstów Biblii hebrajskiej. W ich kręgu zainteresowania leżała także troska o to by nic nie uległo zmianie w zapisie świętych tekstów. Statystyki zamieszczane przez nich na końcu ksiąg, oraz noty marginalne stały się zabezpieczeniem przekazu. Efekty ich pracy stanowią nieoceniona pomoc dla studiów biblijnych i kulturowych.; Keeping the text of the Jewish Holy Scriptures intact is a goal that has accompanied many generations of adherents of Judaism. The conviction that the biblical text is the Word of God obliged to a scrupulous care for faithful transmission. Jewish scholars called Masoretes developed a system of accents and vowels for the texts of the Hebrew Bible. Their mission also included ensuring that nothing was altered in the transcription of the sacred texts. The statistics they included at the end of the books and the marginal notes became a safeguard for the message. The results of their work are an invaluable contribution to biblical and cultural studies. 2024-01-01T00:00:00Z