http://hdl.handle.net/11716/29 2026-06-15T08:30:50Z http://hdl.handle.net/11716/14108 Pierwsze lata warszawskiego „Przyjaciela Dzieci”: w kręgu Fryderyka Henryka Lewestama i współpracowników (kwiecień 1861 – czerwiec 1865) Woźniakowski, Krzysztof Artykuł jest posługującą się metodą analizy i krytyki źródeł próbą przedstawienia pierwszej fazy dziejów najważniejszego czasopisma dla dzieci młodzieży drugiej połowy XIX w. i epoki pozytywizmu a zarazem pierwszego z „długowiecznych” periodyków tego typu - warszawskiego tygodnika „Przyjaciel Dzieci” (1861-1915). Założycielem pisma (wychodzącego od 3 IV 1861), twórcą jego koncepcji oraz pierwszym redaktorem naczelnym był rzutki krytyk literacki oraz dziennikarz Fryderyk Henryk Lewestam, faktycznie jednak już od r. 1862 tygodnikiem kierował Michał Szymanowski, od r. 1863 wspólnie z Janem Chęcińskim. Periodyk sformułował ogólnikowy program łączenia nauki z zabawą, realizowany poprzez powołanie ośmiu głównych działów publikacji: popularyzujących wiedzę religijną, wiadomości z historii Polski i powszechnej, tzw. moralność (elementy etyki i zasady poprawnego zachowywania się), nauki przyrodnicze, elementy krajoznawstwa i etnografii historycznych ziem polskich, wybrane wiadomości z geografii powszechnej, utwory literackie oraz blok drobnych tekstów ciekawostkowo-rozrywkowych. W publikacjach popularnonaukowych często wprowadzano elementy beletryzacji. Dział literacki pozostawał pod znacznym wpływem formacji oświeceniowej, wykorzystywał też wciąż żyjących i tworzących wybranych autorów romantyzmu „krajowego”, ale pojawili się także najmłodsi pisarze kształtującej się generacji pozytywistycznej. Wszystkie teksty „Przyjaciela Dzieci” bardzo mocno przesycone były elementami pouczania i dydaktyzmu, mającymi służyć kształtowaniu osobowości młodego odbiorcy w duchu posłuszeństwa rodzicom, przyszłej pożytecznej pracy dla kraju, solidaryzmu społecznego oraz postawy dobroczynno-filantropijnej w stosunku do „warstw niższych”. Pierwsza faza dziejów pisma zakończyła się z chwilą objęcia stanowiska redaktora naczelnego przez Władysława Ludwika Anczyca, co nastąpiło 8 VII 1865.; The article is an analysis and critique-based attempt to present the first phase of the history of the most important magazine for children and youth on the second half of the 19th century and the positivist era, and at the same time the first of the long-lasting periodicals of this type - the Warsaw’s weekly „Friend of the Children” (1861–1915). The founder of the magazine, (appearing since 3 IV 1861), the creator of its concept and the first chief editor was an enterprising literary critic and journalist, Fryderyk Henryk Lewestam, in truth though the magazine has been led since 1862 by Michał Szymanowski, since 1863 together with Jan Chęciński. The periodical formulated a general plan of connecting learning and fun, realized through creating eight main parts of the publication: popularizing religious knowledge, information on the history of Poland and general history, the so-called morality (elements of ethics and rules of proper behaviour), natural sciences, elements of country science and ethnography of the historical lands of Poland, selected information from general geography, literary pieces and a number of small entertainment texts. The popular science publications often included elements of fictionalization. The literary department remained under much influence of the enlightened formation, it also used the still living and writing authors of the „national” romanticism, but there were also the younger writers of the shaping positivist generation. All the texts of the „Friend of the Children” were very strongly infused with elements of lecturing and didactism, serving the shaping of the personality of a young reader in the spirit of obedience to parents, future usefulness to their country, social solidarity and charity-philanthropic attitude towards the „lower classes”. The first phase of the magazine’s history ended with the appearance of Władysław Ludwik Anczyc as a chef editor on 8 VII 1865. 2015-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14107 Czasopisma polskiej młodzieży akademickiej w okresie popowstaniowym (1865–1918). Przegląd informacyjno-bibliograficzny Toczek, Alfred Czasy popowstaniowe (1865-1918) stanowią okres ilościowego i jakościowego rozwoju czasopism polskiej młodzieży akademickiej, zarówno w ośrodkach uniwersyteckich na ziemiach polskich, jak i na obczyźnie. Jednak początki tego czasopiśmiennictwa sięgają już lat dwudziestych XIX w. Badania czasopism polskiej młodzieży akademickiej wymagają szczegółowych, pogłębionych ustaleń, zarówno historycznych, jak i prasoznawczych. Na wstępnym etapie badań za lata 1865-1918 autor zgromadził 42 tytuły. Wydawane i redagowane były one głównie przez akademickie organizacje młodzieży. Na ziemiach polskich ukazywało się dwie trzecie tych czasopism, w ilości 28 periodyków, a zagranicą edytowano ich 14. Najwięcej czasopism wydawano w Galicji - 24 (Kraków - 20, Lwów - 4). Na obczyźnie największa ich ilość przypada na ośrodki niemieckie (9) i w mniejszym stopniu na Szwajcarię (4). Najbardziej znaczące i długotrwałe tytuły to w kraju: ,, Przegląd Akademicki’’ (Kraków), ,,Promień’’ (Lwów), ,,Teka’’ (Lwów), ,,Eleusis’’ (Kraków), ,,Zjednoczenie’’ (Kraków), ,,Zarzewie’’ (Lwów) a na obczyźnie: ,,Poczwara’’ (Wrocław), ,,Brzask’’ (Lipsk) i ,,Przyszłość’’ (Zurych). Pomimo swojej częstej efemeryczności czasopisma te odegrały ważną rolę. Integrowały one młodzież akademicką wokół kwestii współpracy polskich studentów zarówno krajowych jak i zagranicznych, informowały o ich położeniu społecznym, materialnym oraz o osiągnięciach naukowych, popularnonaukowych, kulturalnych i literackich. Czasopisma akademickie szeroko informowały o studiowaniu w kraju i zagranicą, czemu służyły liczne korespondencje Polaków studiujących w poszczególnych uczelniach wyższych. Większość tych czasopism łączył patriotyzm i dążenie narodu polskiego do niepodległości.; The post-insurrection times (1865–1918) are the times of quantitative and qualitative development of magazines of the Polish academic youth, both in universities on Polish ground and abroad. But the origins of this literature reach back to the 1820s. the study of Polish academic youth magazines require detailed, in-depth basis, both historical and pressstudies wise. The preliminary stage of the study of 1865–1918 the author has acquired 42 titles. They were edited and issued mainly by the academic youth organisations. On Polish grounds 2/3 of this amount appeared, which accounted for 23 titles, while abroad there were 14 titles. The most magazines were issued in Galicia – 24 (Krakow 0 20, Lviv – 4). Abroad, the majority of the magazines were issued in German institutes (9) and in smaller amount in the Swiss ones (4). The most important and long-lasting titles in the country included: „Academic Review” (Krakow), „A Beam” (Lviv), „Briefcase” (Lviv), „Eleusis”(Krakow), „Unity” (Krakow), „Source” (Lviv), and abroad they were: „Horror” (Wrocław), „Dawn” (Lipsk), and „Future” (Zurich). Despite their ephemeral character, the magazines played an important role. They integrated the academic youth around the issues of cooperation of Polish students, both in the partitions and abroad, they informed about the social and material location, and about scientific, popular-scientific cultural and literary achievements. The academic magazines broadly informed about studies in the country and abroad, which was possible due to much correspondence of Poles studying in the given higher education institutions. Most of these magazines were connected by patriotism and an aspiration of the Polish nation towards independence. 2015-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14105 On the Statistics and Geography of the Polish Press in the Period between the Uprisings (1832–1864) Kolasa, Władysław Marek This article presents a brief description of the Polish press and its development during the years 1832–1864. The main objective of this study is to precisely define the press’s quantitative growth and territorial distribution. The source of the study was data obtained from the analysis of all (including the most recent) documentary sources. As a result of the research, it was established that during the years 1832–1864 on the Polish lands and abroad, 626 press titles were published, out of which 185 were issued in the Russian Partition, 161 in the Austrian sector, 130 in the Prussian sector, and 150 abroad. The study also presents the main areas of qualitative transformation (typology, journalistic skills, organisation of the editorial office) and selected determinants shaping the development of the press market in the years 1832–1864 (legal, political, economic impulses). The study is concluded by a brief comparative analysis, where the press of the period between Uprisings is analysed as compared to the development of the Polish press in the years 1729–1819. The analysis indicates that until the mid-nineteenth century, the Polish press had been in its initial period of development. Rapid quantitative and qualitative changes in the press took place only in the last two decades of the nineteenth century and the first decade of the twentieth century. 2015-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14057 Marionnettes douloureuses. Analyse qualificative et fonctionnelle des personnages dans les drames d'Eugène Ionesco Chmiel-Bożek, Halina Literatura poświęcona twórczości Eugeniusza Ionesco jest spora, choć istniejące opracowania dotyczą zazwyczaj części, na ogół pierwszego etapu twórczości dramaturga. Dlatego w niniejszej monografii analizie poddane są wszystkie sztuki autora Lekcji. Świadomie odrzucony zostaje problem reprezentacji teatralnej, gdyż jedynym stałym materiałem badawczym może być tylko tekst dramatyczny. Monografia skupia się na postaci teatralnej, jako jednym z najważniejszych elementów tego tekstu. Analiza postaci w twórczości dramatycznej Ionesco przebiega dwutorowo. Pierwsza część poświęcona jest analizie statusu, druga zaś funkcjom postaci. W pierwszej części, dzięki wykorzystaniu przede wszystkim metody semiologicznej Filipa Hamona, stworzone przez Ionesco postacie przeanalizowane zostają na poziomie struktury powierzchniowej. Rozważania dotyczą kolejno sposobów nazywania postaci i ich tożsamości, następnie zaś wyglądu oraz „cech rozróżniających” postaci, ze szczególnym uwzględnieniem problemów z pamięcią, braku równowagi emocjonalnej oraz wiedzy, umiejętności technicznych, językowych i społecznych. Spis ten pozwala na zbadanie ukrytych znaczeń, jakie implikują analizowane postaci, gdyż ich pospolitość nie oznacza braku wagi i znaczenia. Druga część poświęcona jest funkcjom postaci na płaszczyźnie relacji syntagmatycznych. Postaci uwikłane w system sił dramatycznych poddane zostają analizie z punktu widzenia struktury głębokiej, przy wykorzystaniu przede wszystkim metody strukturalnej Étienne Souriau. W tym celu wyodrębnione zostają podstawowe sytuacje dramatyczne, a następnie analizowane są poszczególne siły dramatyczne. Celem tej analizy jest wyodrębnienie trzech charakterystycznych dla teatru Ionesco typów postaci. Analiza nowego sposobu rozłożenia funkcji dramaturgicznych, pozwala zarazem na wyodrębnienie grup tematycznych właściwych dla dramatów Ionesco. W zakończeniu podkreślona zostaje rola, jaką dramaturg powierza postaci. W żaden sposób nie można mówić o jej „śmierci”, gdyż, jak wykazuje to analiza, postać służy dramaturgowi jako znak i środek. Jej banalność i prostota jest więc tylko iluzoryczna. Postać zdradza ukryte znaczenia, stałe archetypy, jest też zdeterminowana przez pewne prawa strukturalne. Dramaty Ionesco nie mogą obejść się bez postaci, gdyż gwarantuje ona spójność, czytelność oraz przede wszystkim wymowę i sens utworów. 2019-01-01T00:00:00Z