http://hdl.handle.net/11716/33 2026-06-10T10:14:26Z http://hdl.handle.net/11716/14057 Marionnettes douloureuses. Analyse qualificative et fonctionnelle des personnages dans les drames d'Eugène Ionesco Chmiel-Bożek, Halina Literatura poświęcona twórczości Eugeniusza Ionesco jest spora, choć istniejące opracowania dotyczą zazwyczaj części, na ogół pierwszego etapu twórczości dramaturga. Dlatego w niniejszej monografii analizie poddane są wszystkie sztuki autora Lekcji. Świadomie odrzucony zostaje problem reprezentacji teatralnej, gdyż jedynym stałym materiałem badawczym może być tylko tekst dramatyczny. Monografia skupia się na postaci teatralnej, jako jednym z najważniejszych elementów tego tekstu. Analiza postaci w twórczości dramatycznej Ionesco przebiega dwutorowo. Pierwsza część poświęcona jest analizie statusu, druga zaś funkcjom postaci. W pierwszej części, dzięki wykorzystaniu przede wszystkim metody semiologicznej Filipa Hamona, stworzone przez Ionesco postacie przeanalizowane zostają na poziomie struktury powierzchniowej. Rozważania dotyczą kolejno sposobów nazywania postaci i ich tożsamości, następnie zaś wyglądu oraz „cech rozróżniających” postaci, ze szczególnym uwzględnieniem problemów z pamięcią, braku równowagi emocjonalnej oraz wiedzy, umiejętności technicznych, językowych i społecznych. Spis ten pozwala na zbadanie ukrytych znaczeń, jakie implikują analizowane postaci, gdyż ich pospolitość nie oznacza braku wagi i znaczenia. Druga część poświęcona jest funkcjom postaci na płaszczyźnie relacji syntagmatycznych. Postaci uwikłane w system sił dramatycznych poddane zostają analizie z punktu widzenia struktury głębokiej, przy wykorzystaniu przede wszystkim metody strukturalnej Étienne Souriau. W tym celu wyodrębnione zostają podstawowe sytuacje dramatyczne, a następnie analizowane są poszczególne siły dramatyczne. Celem tej analizy jest wyodrębnienie trzech charakterystycznych dla teatru Ionesco typów postaci. Analiza nowego sposobu rozłożenia funkcji dramaturgicznych, pozwala zarazem na wyodrębnienie grup tematycznych właściwych dla dramatów Ionesco. W zakończeniu podkreślona zostaje rola, jaką dramaturg powierza postaci. W żaden sposób nie można mówić o jej „śmierci”, gdyż, jak wykazuje to analiza, postać służy dramaturgowi jako znak i środek. Jej banalność i prostota jest więc tylko iluzoryczna. Postać zdradza ukryte znaczenia, stałe archetypy, jest też zdeterminowana przez pewne prawa strukturalne. Dramaty Ionesco nie mogą obejść się bez postaci, gdyż gwarantuje ona spójność, czytelność oraz przede wszystkim wymowę i sens utworów. 2019-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14056 Bohater literatury dziecięcej i młodzieżowej z okresu PRL-u. Między kreacją a recepcją Chrobak, Małgorzata Rozprawa Bohater literatury dziecięcej i młodzieżowej z okresu PRL-u. Między kreacją a recepcją wyrasta z zarysowanych powyżej zainteresowań, równocześnie w analizach wizerunków postaci odwołuje się zarówno do ujęć tradycyjnie stosownych w teorii literatury czwartej, jak i narzędzi wypracowanych przez semiotyczną personologię, antropologię literatury po kulturową teorię literatury – starając się dostosować język opisu do przedmiotu badań. Wydaje się, że takie wielokontekstowe i interdyscyplinarne spojrzenie ułatwi odpowiedź na pytanie, jak „ciekawa” lub „nieciekawa” była proza dla niedorosłych w PRL-u. Pozwoli też z jednej strony uniknąć hiperkrytycznych sądów, z drugiej doszukiwania się w każdym geście autora przejawu reżimowej propagandy. Celem niniejszej rozprawy jest próba monograficznego uchwycenia portretu młodego bohatera powieści o tematyce współczesnej. Nie stawiam sobie celu nakreślenia całościowej panoramy jego przygód. Bardziej interesują mnie wybrane aspekty kondycji bohatera ówczesnej prozy, które odzwierciedlają przemiany społeczno- obyczajowe w Polsce drugiej połowy XX wieku. Impulsem mojej refleksji stały się postaci literackie utrwalone w potocznej pamięci jako „bohaterowie tamtych czasów”, osadzeni w realiach lat 60., 70. i 80. XX wieku. By zinterpretować sensy tkwiące w figurze bohatera literackiego, przyglądam się otaczającej go codzienności, różnym jej enklawom, od „mowy” stroju, przestrzeni domowej, szkolnej, lokalnej, poprzez efekty nudy i „nicnierobienia”. Koncentruję się wokół takich pól problemowych, jak: inicjacja dojrzałościowa, tajne związki, pierwsza miłość, konflikt międzypokoleniowy, a także kategorii obcości, inności w definiowaniu tożsamości. Pierwszy rozdział książki stanowi więc próbę syntetycznego ujęcia problematyki recepcji Peerelu w najnowszej literaturze dla dzieci i nastolatków z perspektywy „pamięciologii”. Punktem wyjścia rozważań jest obserwacja strategii retroaktywnych w autobiografiach pisarzy należących do odmiennych generacji: Joanny Papuzińskiej, Joanny Olech, Anety Górnickiej-Boratyńskiej, Anny Onichimowskiej, Grzegorza Kasdepkego, Michała Rusinka i Grażki Lange. Wieloaspektowe rozpoznanie kategorii „młodość” i „młodzież” otwiera rozdział drugi poświęcony kulturze literackiej młodzieży w PRL-u. Dwa kluczowe słowa trzeciego rozdziału – „bohater” i „inicjacja” – zostały wykorzystane nie tylko w celu uwypuklenia obecności motywu rytualnego wchodzenia w dorosłość, co można zaobserwować w analizowanych tekstach, ale nade wszystko, by zobrazować wieloznaczność obrazów wtajemniczenia, także ideologicznego, jakiego doświadczają nastoletni protagoniści powieści Adama Bahdaja, Janiny Barbary Górkiewiczowej, Jerzego Szczygła, Edmunda Niziurskiego, Janusza Domagalika, Ryszarda Liskowackiego i innych. Ostatnia, czwarta część monografii skupia się na roli wymiaru codzienności, przestrzeni zamieszkiwanej przez bohatera, wieloznaczności ubrania (wizualny symbol statusu młodego człowieka, afiliacji subkulturowej, buntu wobec szarej rzeczywistości Polski Ludowej).; The book Bohater literatury dziecięcej i młodzieżowej z okresu PRL-u. Między kreacją a recepcją is an attempt at monographic capturing of the portrait of a teenage ‘fictional hero’ in chosen novels for children and young adults from the period 1956–1989. The author analyses the images of literary figures from the works of the following writers: Adam Bahdaj, Edmund Niziurski, Janusz Domagalik, Aleksander Minkowski, Irena Jurgielewiczowa and others. M. Chrobak indicates that the authors of contemporary children’s fiction have a tendency to ‘archaize’ (antiquate) communist times deliberately, which in the chosen novels combines with the category of exotism. The writers confront two different worlds with each other: the old one and the contemporary one, as if they were comparing two distant places, expecting that thanks to this, a young reader will react with surprise and interest. Another chapter of the volume begins with a definition of the category ‘youth’ and ‘young adults’. Next, the author explores various aspects of the literary culture of young adults from the period of PRL, trends and tastes in literature, their favourite writers and titles, as well as a social role of the book and its circulation (school, press, competitions in literature). According to the researchers of ‘the fourth’ literature, in children’s reception, apart from action and setting, the character belongs to the basic indicators of ‘separate’ literature. It is the most suggestive tool for influencing a young reader and conveying didactic-educational ideas. In the third part of her dissertation, M. Chrobak points out that from the point of view of a child, the character is more of a personal being, rather than a textual one. The last part of the book is dedicated to setting an adolescent protagonist against various dimensions of non-literary reality. Using the tools of cultural theory of literature, M. Chrobak investigates ‘visual thinking’ in Irena Jurgielewiczowa’s work, attempts at ‘reading’ the images of post-war Warsaw in the context of geopoetics, and the ‘language’ of clothing in Adam Bahdaj’s prose. 2019-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14053 Witold Adam książę Czartoryski (1822-1865) Obtułowicz, Barbara XIX stulecie było dla Polaków czasem klęsk, upokorzeń i cierpienia. W wyniku osiemnastowiecznych rozbiorów zostali pozbawieni Ojczyzny, a nazwa Polski wymazana z mapy Europy i świata na 123 lata. Nieudane zrywy powstańcze oraz polityka represji wobec uczestników walk o niepodległość powiększały szeregi emigrantów. Największa fala uchodźstwa polskiego (tzw. Wielka Emigracja) przeszła przez Europę po upadku powstania listopadowego. Znaleźli się w niej członkowie rodziny Czartoryskich, jednego z najstarszych i najzacniejszy rodów polskich, wywodzących swoje korzenie od Jagiellonów. Najwybitniejszy ich przedstawiciel, Adam Jerzy Czartoryski, syn Adama Kazimierza Czartoryskiego i Izabeli z Flemingów Czartoryskiej, za udział w powstaniu był ścigany przez władze carskie. Wśród uciekających był dziewięcioletni Witold Adam Czartoryski, pierworodny syn księcia Adama Jerzego i Anny z Sapiehów Czartoryskiej, niedoszły dziedzic Puław, z którym rodzina, a także część polskiej emigracji wiązali ogromne nadzieje. Miał wspierać ojca w działalności narodowo-wyzwoleńczej a potem sam walczyć o suwerenną Polskę. Podstawą informacji do prezentowanej monografii są materiały archiwalne z Biblioteki Książąt Czartoryskich w Krakowie, przede wszystkim listy Witolda do członków jego najbliższej rodziny i współpracowników oraz listy od nich. Dzięki wylewności księcia, jego spontaniczności, szczerości i poczuciu humoru czyta się je z zapartym tchem. Dowodem na to są cytowane tu obficie fragmenty analizowanej korespondencji. Ponadto wykorzystana została prasa krajowa i zagraniczna (francuska i hiszpańska) oraz liczne szczegółowe opracowania, zwłaszcza te oparte na dokumentacji archiwalnej. Książka ma układ chronologiczno-problemowy przez co pozwala na obserwowanie transformacji Witolda. Ukazuje go jako: niesforne dziecko (rozdział pierwszy), rozbrykanego młodzieńca dorastającego na obcej ziemi (drugi), gimnazjalistę w Münster (trzeci), studenta w Monachium i Berlinie (czwarty), żołnierza: w pułku hiszpańskiej regentki, królowej Marii Krystyny de Borbón w Madrycie (piąty) oraz w służbie króla Sardynii Karola Alberta (szósty), nieporadnego i zalęknionego kawalera do wzięcia (siódmy), zapalonego ziemianina, idealnego męża, zrozpaczonego ojca poronionych dzieci (ósmy), działacza emigracyjnego w dobie wojny krymskiej, który szedł za głosem obowiązku (dziewiąty), zafascynowanego światem Orientu podróżnika – patriotę włączającego się w realizację planów niepodległościowych Hotelu Lambert i Rządu Narodowego w dobie powstania styczniowego (dziesiąty), dojrzałego mężczyznę, wyniszczanego przez śmiertelną chorobę, zmęczonego podróżami, tęskniącego za utraconą ojczyzną, za stabilizacją i bliskością ostatnich członków rodziny (jedenasty). W książce zamieszczam dostępny materiał ikonograficzny, który w znacznej części jest publikowany po raz pierwszy. Nie tylko uatrakcyjnia on biografię, ale stanowi dodatkowe źródło informacji o Witoldzie i o członkach jego rodziny. Fotografie, grafiki i portrety ułożone w porządku chronologicznym pozwalają na obserwowanie zmiany wyglądu fizycznego Witolda, które postępowały w sposób bardzo widoczny, odsłaniając kolejne stadia choroby. Rysunki księcia od lat młodzieńczych po wiek dojrzały, ukazują doskonalenie jego umiejętności plastycznych, ujawniając zarazem tematykę, która najbardziej go pasjonowała (teatr, wojskowość, karykatury, sceny satyryczne). 2019-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13862 Dziedzictwo klasztoru Augustianów-eremitów z Książa Wielkiego. Dokumenty z lat 1783-1900 Fluda-Krokos, Agnieszka (zebrała i opracowała) Augustianie-eremici osiedli w Książu Wielkim w roku 1381 dzięki staraniom Jana Melsztyńskiego i jego syna, Spytka. Fundatorzy, poza wystawieniem kościoła, przeznaczyli dla zakonników liczne dobra: teren pod zabudowania klasztorne, folwark z ogrodem, polami i łąką, a także stałe dochody z młyna i jatki rzeźniczej oraz zwolnienie z podatków na rzecz miasta. Niemalże 500-letnia obecność zgromadzenia w Książu Wielkim naznaczona była licznymi, znacznymi wydarzeniami historycznymi – przykładowo w 1558 r. majątek zakonny przejęli na niemalże pół wieku kalwini (odzyskano go częściowo w roku 1582, całość w roku 1611); w latach 1655 i 1702 ucierpiał on wskutek ataków wojsk szwedzkich, a w latach 1741 i 1836 poważnych zniszczeń dokonały pożary. Czas zaborów to powolny upadek kultury monastycznej w Książu Wielkim. Już w 1795 r. zakonnicy utracili folwark Głogowiany, przejęty przez zaborcę austriackiego, by niemalże 70 lat później przestać funkcjonować jako konwent w wyniku działań cara Aleksandra II Romanowa – Ukazu Najwyższego o klasztorach Rzymsko-Katolickich w Królestwie Polskiem i dodatkowych do tegoż Ukazu przepisów, dnia 27 października (8 listopada) 1864 r. Majątek poklasztorny, którzy przeszedł w zarząd Królestwa Polskiego, został częściowo rozdany, wydzierżawiony lub sprzedany. Do roku 1870 zabudowania poklasztorne były siedzibą kancelarii magistratu wielkoksiąskiego (w tymże roku odebrano miastu prawa miejskie); do 1937 r. – siedzibą szkoły, w latach 1939–42 służyły jako mieszkania dla ludności przesiedlonej z terenów wcielonych do III Rzeszy, w latach 1942–45 jako szpital, a w latach 1944–46 ochronka dla chłopców-sierot. Na początku lat 50. XX w. w majątku zamieszkały zakonnice ze Zgromadzenia Sióstr Męki Pana Jezusa Chrystusa, które przebywały tam do roku 1983. Od tego czasu zawiaduje nim miejscowe probostwo. Niniejsza publikacja to edycja kilkudziesięciu spisów przedstawiających stan majątkowy wielkoksiąskiego konwentu w latach 1783–1900 (1783, 1792, 1799, 1800, 1801, 1810, 1818, 1819, 1821, 1833, 1842, 1857, 1858, 1864, 1865, 1866, 1867 i 1900). Prezentowane spisy pochodzą z zasobów Archiwum Diecezjalnego w Kielcach, Archiwum Narodowego w Krakowie, Archiwum Państwowego w Kielcach, Archiwum Państwowego w Radomiu oraz ze szczątków zespołu archiwaliów odnalezionych w kościele parafialnym pw. św. Wojciecha w Książu Wielkim. Główną część stanowią akta kasacyjne (1864/65), najobszerniej i najdokładniej opisujące klasztor wraz z zabudowaniami oraz przynależnym do niego folwarkiem Podbrzezie. Pozostałe dokumenty to m.in. wykazy funduszy, spisy ruchomości i nieruchomości, opisy stanu zabudowań związane z losami majątku przed i po kasacie. Edycję uzupełniają: ilustracje, słowniczek, bibliografia oraz dwa indeksy – nazw osobowych i nazw miejscowych.; Augustinians-hermits settled in Książ Wielki in 1381, thanks to the efforts of Jan Melsztyński and his son, Spytko. The founders, apart from building a church, have also provided the monks with an abundance of goods, such as: land for the buildings, folwark with a garden, fields, and a grassland, and also incomes from a windmill and a butchery, and also exemption from taxes payable to the city. The almost 500-years-old presence of the order in Ksiaż Wielki was accompanied by numerous significant historical events - for example in 1558 property of the order was taken over for almost half a century by Calvinists (it was partially regained in 1982, all of it in 1611); In 1955 and 1702, it was damaged as a result of attacks of the Swedish army, and in 1741 and 1836 it was significantly damaged by fires. The period of the Partitions of Poland was a slow downfall of the monastic culture in Książ Wielki. Already in 1795, the monks lost the Głogowiany folwark, taken over by the Austrian invader, and almost 70 years later, it stopped being a convent, as a result of actions taken by the Emperor Alexander II – namely the Highest Ukase on Roman Catholic monasteries in the Kingdom of Poland and additional provisions to that Ukase, of 27 October (8 November) 1864. The property earlier belonging to the Order, was taken under management by the Kingdom of Poland. Its parts were given away, leased, and sold. Until 1870, the Książ Wielki municipal office was based in the monastery (in 1870, the urban rights ware taken away from the city); until 1937, it was seat of a school; in the period 1939-1942, the people resettled from the territory incorporated into the Third Reich lived there; in the period 1942-1945 a hospital was there; and in the period 1944–1946 it was an orphanage for boys. In the beginning of the 1950s, in the estate settled the nuns from the Passionist Convent, who stayed there until the end of 1983. Since then, the local parish has been managing it. This publication is an edition of several dozens inventory lists of the Książ Wielki convent, covering the following period: 1783–1900 (1783, 1792, 1799, 1800, 1801, 1810, 1818, 1819, 1821, 1833, 1842, 1857, 1858, 1864, 1865, 1866, 1867, and 1900). The inventory lists presented are from the resources of the Diocesan Archive in Kielce, the National Archives in Krakow, the State Archives in Kielce, the State Archives in Radom and from the remains of archive materials found in the St. Adalbert of Prague Parish Church in Książ Wielki. The main part are the cassation files (1864/1865), describing the monastery with all its buildings and the adjacent Podbrzezie folwark in the broadest and the most accurate way. The remaining documents include lists of funds, lists of real property and personal property, descriptions of condition of buildings related to the history of the property before and after the cassation. The issue is supplemented with: figures, glossary, bibliography, and two indices, namely: the indices of personal names and local names. 2019-01-01T00:00:00Z