http://hdl.handle.net/11716/53 2026-07-10T01:15:49Z http://hdl.handle.net/11716/14104 Śląskie Centralne Archiwum Ewangelickie we Wrocławiu (1934–1945) jako realizacja idei archiwum historycznego Radziejewska, Anna Dysertacja stanowi analizę funkcjonowania Śląskiego Centralnego Archiwum Ewangelickiego we Wrocławiu (1934–1945) w kontekście rozwoju idei archiwum historycznego ze szczególnym uwzględnieniem archiwów konfesyjnych oraz jej praktycznej realizacji w warunkach państwa totalitarnego. Celem badań było ukazanie, w jakim stopniu Śląskie Centralne Archiwum Ewangelickie stanowiło kontynuację i rozwinięcie nowoczesnych koncepcji archiwalnych ukształtowanych w XIX i na początku XX wieku oraz wpisywało się w realizację nadrzędnej misji archiwów konfesyjnych jaką był przekaz wiary, a w jakim zakresie jego działalność była determinowana realiami politycznymi i ideologicznymi III Rzeszy. Dysertacja składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym rozdziale przedstawiono genezę i rozwój archiwów historycznych, ze szczególnym uwzględnieniem ich funkcji w Kościołach chrześcijańskich oraz żydowskich gminach wyznaniowych. Rozdział drugi omawia organizację Kościoła ewangelickiego w Niemczech w latach 1918–1945, historię Śląskiej Prowincji Kościelnej oraz prawne i organizacyjne podstawy funkcjonowania archiwów ewangelickich w Niemczech w pierwszej połowie XX wieku. Trzeci rozdział poświęcony został powstaniu, organizacji i działalności Śląskiego Centralnego Archiwum Ewangelickiego, w tym jego funkcjonowaniu w czasie II wojny światowej oraz jego historii po 1945 roku. W rozdziale czwartym przeanalizowano funkcje archiwum względem jego zasobu, a zatem gromadzenie, przechowywanie i opracowanie materiałów archiwalnych oraz ich udostępnianie. Ponadto zwrócono uwagę na naukowe i popularyzatorskie wykorzystanie zasobu tego archiwum poprzez aktywność Instytutu im. J. Hessa. W badaniach zastosowano przede wszystkim klasyczne metody ustalania faktów historycznych (tzw. indukcyjne i dedukcyjne) z jednoczesnym uwzględnieniem dorobku metodologii praktycznej. Praca opiera się na szerokiej kwerendzie archiwalnej zrealizowanej w Polsce i Niemczech oraz analizie niemieckich aktów normatywnych. Przeprowadzone badania pozwalają stwierdzić, że Śląskie Centralne Archiwum Ewangelickie stanowi egzemplifikację realizacji idei archiwum historycznego jako instytucji centralnej, naukowej i służącej zachowaniu dziedzictwa. Jednocześnie jego funkcjonowanie w latach 1934–1945 ukazuje ambiwalentny charakter archiwów jako instytucji uwikłanych w realia polityczne swojego czasu, co czyni analizowany przypadek szczególnie istotnym dla badań nad historią archiwistyki i rolą instytucji pamięci w XX wieku.; The dissertation analyses the functioning of the Silesian Central Evangelical Archives in Wrocław (1934–1945) in the context of the development of the idea of historical archives, with particular emphasis on confessional archives and its practical implementation in a totalitarian state. The aim of the research was to show the extent to which the Silesian Central Evangelical Archive was a continuation and development of modern archival concepts formed in the 19th and early 20th centuries and how it contributed to the implementation of the overarching mission of confessional archives, which was the transmission of faith, and to what extent its activities were determined by the political and ideological realities of the Third Reich. The dissertation consists of four chapters. The first chapter presents the origins and development of historical archives, with particular emphasis on their function in Christian churches and Jewish religious communities. The second chapter discusses the organisation of the Evangelical Church in Germany in the years 1918–1945, the history of the Silesian Church Province, and the legal and organisational basis for the functioning of Evangelical archives in Germany in the first half of the 20th century. The third chapter is devoted to the establishment, organisation and activities of the Silesian Central Evangelical Archive, including its functioning during the Second World War and its history after 1945. The fourth chapter analyses the functions of the archive in relation to its resources, i.e. the collection, storage and processing of archival materials and their accessibility, including the activities of the registry departments. In addition, attention is drawn to the scientific and popularisation use of the archive's resources through the activities of the J. Hess Institute. The research primarily employed classical methods of establishing historical facts (inductive and deductive), while also taking into account the achievements of practical methodology. The work is based on extensive archival research carried out in Poland and Germany and an analysis of German normative acts. The research conducted allows to conclude that the Silesian Central Evangelical Archive is an example of the implementation of the idea of a historical archive as a central, scientific institution serving to preserve heritage. At the same time, its functioning in the years 1934–1945 reveals the ambivalent nature of archives as institutions entangled in the political realities of their time, which makes the analysed case particularly important for research on the history of archival science and the role of memory institutions in the 20th century. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Haliny Dudały, prof. UKEN. 2026-07-09T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13912 Zwrot pragmatyczny w naukach kognitywnych a gradualizm kategorii podmiotowości moralnej Słuszkiewicz, Zbigniew Dysertacja stanowi próbę przełamania dychotomii na pełnoprawnych sprawców moralnych i pasywne przedmioty moralnej troski, proponując ugruntowany empirycznie model gradualistyczny, obejmujący spektrum zdolności poznawczo- afektywnych. Autor stawia tezę, że mechanistyczny obraz świata, dominujący w kulturze Zachodu, systemowo wyeliminował z przyrody pojęcie autentycznej sprawczości (agency). W odpowiedzi na ten problem praca dokonuje oddolnej rekonstrukcji tej kategorii. Opiera się na dwóch filarach: procesualnej metafizyce biologii oraz ramach teoretycznych "zwrotu pragmatycznego w naukach kognitywnych", a zwłaszcza na Zasadzie Energii Swobodnej (FEP) i jej teoriom procesualnym: przetwarzaniu predykcyjnemu (PP) i aktywnemu wnioskowaniu (AIn). Jako studium przypadku służy analiza kulturowo-filozoficznej narracji oraz ustaleń empirycznych dotyczących właściwości poznawczo-afektywnych szczura. W pracy analizowana jest również gradualistyczna koncepcja Marka Rowlandsa, przy jednoczesnym wskazaniu na podstawowe przeszkody w jej akceptacji. Po przeprowadzeniu krytycznej analizy historycznych źródeł problemu z uchwyceniem pozaludzkiej sprawczości oraz dekonstrukcji antropocentrycznych kategorii wykluczających uznanie tejże, autor dowodzi, że FEP/PP/AIn dostarcza w pełni naturalistycznych podstaw do naturalistycznej rekonstrukcji sprawczości od jej podstaw biologicznych. Pozwala to na operacjonalizację koncepcji podmiotu motywowanego moralnie, obejmującej również istoty tradycyjnie z tej sfery wykluczane.; This dissertation attempts to overcome the dichotomy between fully-fledged moral agents and passive moral patients by proposing an empirically grounded gradualist model encompassing a spectrum of cognitive-affective capacities. The author posits that the mechanistic worldview, prevalent in Western culture, has systematically eliminated the concept of authentic agency from nature. In response to this problem, the work undertakes a bottom-up reconstruction of this category. It is based on two pillars: the processual metaphysics of biology and the theoretical frameworks of the "pragmatic turn in cognitive science," most notably the Free Energy Principle (FEP) and its processual theories: predictive processing (PP) and active inference (AIn). The analysis of the cultural-philosophical narrative and empirical findings regarding the cognitive-affective properties of the rat serves as a case study. The dissertation also analyses Mark Rowlands's gradualist concept and identifies the fundamental obstacles to its acceptance. Following a critical analysis of the historical sources of the problem of grasping non-human ageficy, and a deconstruction of the anthropocentric categories that preclude its recognition, the author argues that FEP/PP/AIn provides an entirely naturalistic foundation for the reconstruction of agency from its biological roots. This allows for the operationalisation of the concept of the "moral subject," thereby including beings traditionally excluded from this sphere. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska napisana pod kierunkiem: dr hab. Marcina Urbaniaka, prof. UKEN. 2026-05-13T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13785 Consciousness in Transition: Phenomenological and Psychoanalytic Inquiry Ivanchuk, Andrii This dissertation takes an innovative approach to exploring consciousness, combining phenomenological and psychoanalytic perspectives. It presents a novel methodology that unites these two disciplines, providing fresh insights into the origins of pathological conscious phenomena. These phenomena are described as passive structures of experience that install non-standard logics inherent to the human mind, and the dissertation offers an interpretation of atypical consciousness associated with traumatic experiences. Additionally, it highlights how different dimensions of experience can operate outside of conscious control, and how consciousness can constitute experience without active ego involvement. The challenges of combining phenomenology and psychoanalysis in this context are discussed, too. The dissertation investigates consciousness within five thematic categories: Being; Logic; Language; Embodiment; and Selfrealisation. The focus is on the representation of the opacity of impersonal, collective, or societal existence, in which individuals conform to cultural norms and risk losing their identity. These individuals exist in a liminal value-temporal paradox of the mind that is neither fully visible nor fully absent. Ultimately, the thesis considers what kind of thinking and self-knowledge should arise from phenomenological and psychoanalytic thinking.; Niniejsza rozprawa doktorska przyjmuje innowacyjne podejście do badania świadomości, łącząc perspektywę fenomenologiczną i psychoanalityczną. Przedstawia ona nowatorską metodologię, która łączy te dwie dyscypliny, zapewniając świeży wgląd w źródła patologicznych zjawisk świadomości. Zjawiska te są opisywane jako pasywne struktury doświadczenia, które instalują niestandardowe logiki właściwe ludzkiemu umysłowi, a rozprawa oferuje interpretację nietypowej świadomości związanej z traumatycznymi doświadczeniami. Ponadto podkreśla, w jaki sposób różne wymiary doświadczenia mogą działać poza świadomą kontrolą oraz w jaki sposób świadomość może stanowić doświadczenie bez aktywnego zaangażowania ego. Omówiono również wyzwania związane z łączeniem fenomenologii i psychoanalizy w tym kontekście. Rozprawa bada świadomość w ramach pięciu kategorii tematycznych: Bycie; Logika; Język; Ucieleśnienie; i Samorealizacja. Skupia się na przedstawieniu nieprzejrzystości bezosobowej, zbiorowej lub społecznej egzystencji, w której jednostki dostosowują się do norm kulturowych i ryzykują utratę tożsamości. Jednostki te egzystują w liminalnym wartościowo-czasowym paradoksie umysłu, który nie jest ani w pełni widoczny, ani w pełni nieobecny. Ostatecznie teza rozważa, jaki rodzaj myślenia i samowiedzy powinien wynikać z myślenia fenomenologicznego i psychoanalitycznego. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska - promotor: Prof. dr hab. Paweł Dybel. 2026-03-19T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13746 Język kodu źródłowego programów komputerowych w ujęciu hermeneutyki dyskursu Paula Ricoeura i filozofii form symbolicznych Ernsta Cassirera Bajer, Anna Celem rozprawy było zbadanie sposobu, w jaki język umożliwia powstanie kodu źródłowego jako artefaktu kulturowego. Odwołując się do ujęcia języka zaproponowanego przez Paula Ricoeura i Ernsta Cassirera, postawiono pytanie, w jaki sposób język kodu źródłowego umożliwia ekspresję kulturową. Na gruncie rozważań nad dyskursem i formą symboliczną ukazano kulturowy wymiar kodu źródłowego. W kolejnych rozdziałach rozprawy przedstawiono jego tekst jako przestrzeń, w której dochodzi do ekspresji, konstytuowania i ujawniania spraw istotnych dla człowieka w wymiarze społecznym, indywidualnym oraz etycznym. Rozważania zilustrowano szeregiem przykładów działań językowych podejmowanych przez programistów w różnych obszarach. Wykorzystanie hermeneutyki dyskursu i filozofii form symbolicznych pozwoliło uchwycić, w jaki sposób w tekście kodu źródłowego programów komputerowych można konstruować, wyrażać i ujawniać znaczące dla człowieka treści. Przedstawiono możliwości języka, którym posługują się programiści, do ujawniania ich relacji z samym sobą, z innymi ludźmi oraz ze światem.; This dissertation explores the question of how language, understood as a discourse and symbolic form, enables source code to emerge as a cultural artifact. By employing Paul Ricoeur’s hermeneutics of discourse and Ernst Cassirer’s philosophy of symbolic forms, the central question posed is how the language of the source code makes cultural expression possible. The study reveals the cultural dimension of source code. In the following chapters, source code is presented as a textual space in which expression, constitution, and disclosure of significant matters take place, across social, individual, and ethical dimensions. These reflections are illustrated through a range of examples demonstrating programmers’ linguistic practices in each of these areas. By employing the hermeneutics of discourse and the philosophy of symbolic forms, the dissertation shows how meaningful human can be while constructing, articulating, and disclosing within the textual fabric of computer programs. The analysis highlights the potential language to express developers' relationships with themselves, with others, and with the world. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Nauk Humanistycznych. Instytut Socjologii. Praca doktorska napisana pod kierunkiem Profesor dr hab. Katarzyny Gurczyńskiej-Sady. 2025-11-19T00:00:00Z