http://hdl.handle.net/11716/66 2026-10-24T20:03:01Z http://hdl.handle.net/11716/14395 Sytuacja służących kobiet w kontekście winy, kary i działań pomocowych na obszarach Krakowa w XIX wieku Nowak, Barbara W artykule przedstawiony został problem trudnego położenia kobiet służących w rzeczywistości dziewiętnastowiecznego Krakowa. Ta grupa społeczna, migrująca w dużej mierze z odległych obszarów Galicji czy też dwóch pozostałych zaborów w poszukiwaniu pracy, była szczególnie narażona na różnorodne niebezpieczeństwa wynikające z uwarunkowań społeczno-gospodarczych, jakim podlegały ówczesne duże miasta. Kraków wydawał im się miejscem, w którym odmieni się ich trudna sytuacja życiowa, a bieda, ich codzienność od wczesnego dzieciństwa, będzie już tylko przeszłością. Niestety te oczekiwania były dalekie od rzeczywistości, o czym bardzo szybko się przekonywały już po dotarcia do miasta. Niemożność odwrotu od podjętej decyzji, brak pieniędzy i schronienia powodowały szybkie podejmowanie decyzji, jeśli pojawiała się szansa otrzymania posady służącej, bez racjonalnego odniesienia się do wymagań pracodawców, nieraz przekraczających siły i możliwości młodych kobiet. Sytuacja na tyle była tragiczna, że przez długi okres brak było jakichkolwiek obwarowań prawnych dotyczących obowiązków zarówno służących, jak i ich pracodawców. Położenie służących niewiele się zmieniło po wprowadzeniu uregulowań prawnych, gdyż w wielu przypadkach zatrudnione kobiety nadal były traktowane jak własność, którą można było eksploatować do granic możliwości. To z kolei rodziło konflikty, bunty służących, ucieczki ze służby czy też częste przypadki kradzieży albo agresji słownej i fizycznej wobec tych, u których pełniły służbę. W takiej sytuacji popadały w konflikt z prawem, doświadczając kary aresztu, chłosty, kary pieniężnej, wreszcie napiętnowania społecznego. Jedynym ratunkiem były wówczas działania pomocowe świadczone w ramach dobroczynności. Treści zawarte w artykule są oparte na gruntownych badaniach dokumentów dziewiętnastowiecznych, znajdujących się w posiadaniu Archiwum Narodowego w Krakowie.; This article presents the problem of a difficult situation of women-maidservants in Cracow in the 19th century. This social group migrating mainly from distant areas of Galicia or two other annexations in search of work, was liable to various dangers resulting from social and economic conditions typical for big towns at that time. Cracow seemed to be a place where their difficult life situation can be changed and poverty which had been a part of their life since childhood would belong to the past. Unfortunately, these expectations did not meet the reality, which the women-maidservants found out about when they came to Cracow. They could not change their decision, they did not have any money and home, which resulted in making a quick decision of becoming a maidservant without proper skills and experience. The situation was so dramatic that there was no law regulations considering both maidservants and their employers’ duties. When the law regulations were introduced the situation did not change as maidservants were still treated as property which could be used without any limits. This was a source of conflicts, maidservants’ revolts, leaving the households, frequent thefts and oral and physical aggression. These were the situations when they broke the law, experienced being arrested, being birched, fines and also pillorying. Supporting operations organized within charity operations were the only help at that time. The content of this article is based on thorough research of 19th century documents which belong to National Archive in Cracow. 2016-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14379 Roboty w terapii osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu Kossewska, Joanna Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) przejawiają się poprzez trudności behawioralne, poznawcze i społeczne, których występowanie jest mocno zróżnicowane pod względem natężenia i częstotliwości. Nieustający wzrost wiedzy na temat uwarunkowań zaburzeń autystycznych oraz odkrycia patomechanizmów leżących u podłoża obserwowanych objawów ujawniających się w trakcie postnatalnego rozwoju skłania równocześnie do poszukiwania nowych propozycji terapeutycznych. Współczesne propozycje wspierania rozwoju i terapii osób z ASD coraz częściej korzystają ze zdobyczy zaawansowanej techniki, wykorzystując różne formy tak zwanej technologii wspierającej (assistive technology). Najbardziej zaawansowaną z nich jest zastosowanie wielofunkcyjnych robotów. W artykule dokonano przeglądu współczesnych wyników badań poświęconych efektywności stosowania robotów w terapii zaburzeń ze spektrum autyzmu pod kątem odpowiedzi na następujące pytania: 1. Jakie aspekty rozwoju osób z ASD mogą być stymulowane poprzez wykorzystanie robotów? 2. Jakie cechy robotów są istotne dla poprawy funkcjonowania osób z ASD? 2016-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14376 Filmoterapia jako narzędzie zmiany psychologicznej: możliwe mechanizmy działania i zastosowania Tylikowska, Anna Filmoterapia jest nową techniką terapeutyczną, stanowiącą formę arteterapii. Mechanizmy jej działania były dotychczas opisywane głównie w kategoriach psychodynamicznych, takich jak identyfikacja, katharsis i wgląd. Celem tego artykułu jest, po pierwsze, ukazanie wielości mechanizmów psychicznych zaangażowanych w potencjalną skuteczność wykorzystywania filmów w psychoterapii. Do mechanizmów tych należą nie tylko te opisywane przez teorie psychodynamiczne, lecz także te, których działanie postuluje społeczno-poznawcza teoria Bandury, kładąca nacisk na uczenie się nowych przekonań, oczekiwań, standardów działania, reakcji emocjonalnych i kompetencji, jak również na ogólną zmianę schematów poznawczych, którą filmoterapia może inicjować, wspierać i podtrzymywać. Proponowany społeczno- uczeniowy model działania filmoterapii dookreśla jej procedury i zakres stosowalności. Drugim celem artykułu jest ukazanie potencjalnej skuteczności filmoterapii poprzez odniesienie jej do transteoretycznego modelu zmiany Prochaski i DiClementego.; Cinematherapy is a new therapeutic technique, classified as a form of art therapy. Its mechanisms have been described mostly in psychodynamic categories, such as identification, catharsis or insight. This article aims to present the variety of psychological mechanisms that are engaged in the potential efficacy of using films in psychotherapy. These include both the mechanisms described in psychodynamic theories, and the ones that are postulated in Bandura’s social cognitive theory. This theory underlines the importance of processes of learning new beliefs, expectancies, personal standards, emotional reactions, competencies, and general modification of cognitive schemas, which could be initiated, supported and strengthened by cinematherapy. The article proposes a social cognitive model of cinematherapy, clarifying its procedure and range of usefulness. The article also aims to indicate the potential efficacy of cinematherapy in categories of Prochaska and DiClemente’s transtheoretical model of change. 2016-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14375 Doświadczenie alienacji u młodzieży a zróżnicowanie predyspozycji twórczych oraz deklarowanego typu uzdolnień Tomaszek, Katarzyna Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, jaka jest relacja między doświadczaniem alienacji przez młodzież o zróżnicowanym typie zdolności i predyspozycji twórczych. Analizy statystyczne bazowały na wynikach 331 osób badanych w wieku 16–20 lat, które wypełniały Skalę Poczucia Alienacji Kmiecik-Baran, Test Myślenia Twórczego Urbana-Jellena oraz Ankietę Personalną. Wyniki wskazują, że osoby uzdolnione artystycznie odznaczają się wyższym poziomem wyobcowania oraz poczucia osamotnienia i anomii niż młodzież deklarująca inny typ uzdolnień (językowe, ścisłe). W świetle uzyskanych danych zasadniczo brak jest istotnych korelacji między poczuciem alienacji a predyspozycjami twórczymi. Badania ujawniły jednak, że poczucie wyobcowania i osamotnienia sprzyja myśleniu twórczemu, ale tylko u dziewcząt.; This study investigated the relationship between student alienation, abilities and creativity predisposition. The adolescents completed the Kmiecik-Baran Scale of Alienation and the Urban-Jellen Creativity Thinking Test (TCT), and answered questions about personal characteristics. The analysis was based on results from a total of 331 undergraduate students, age 16–20. The outcome indicated that the level of alienation (mostly loneliness and anomie) is the highest among artistically gifted adolescents. In light of the obtained data, no correlation between the sense of alienation and creative predisposition was found. However, the relationship between student alienation and creativity predisposition was positive but very weak and only among girls. 2016-01-01T00:00:00Z