http://hdl.handle.net/11716/71 2026-10-07T07:26:30Z http://hdl.handle.net/11716/14349 Wybrane uwarunkowania edukacji włączającej uczniów z uszkodzonym słuchem Koszyk, Krystyna Niniejsza praca doktorska pt. Wybrane uwarunkowania edukacji włączającej uczniów z uszkodzonym słuchem została napisana w odpowiedzi na rosnącą potrzebę pogłębionej analizy funkcjonowania edukacji włączającej w odniesieniu do uczniów z uszkodzonym słuchem w polskim systemie oświaty. Dynamiczny rozwój idei edukacji włączającej, a jednocześnie liczne trudności sygnalizowane zarówno przez nauczycieli, jak i samych uczniów, wskazują na konieczność wieloaspektowego rozpoznania czynników warunkujących jej efektywność. Praca adresowana jest do środowiska naukowego, nauczycieli szkół ogólnodostępnych, specjalistów pracujących z uczniami z uszkodzonym słuchem, a także studentów pedagogiki i kierunków pokrewnych. Jej celem jest zarówno pogłębienie refleksji teoretycznej, jak i dostarczenie praktycznych wskazówek możliwych do zastosowania w codziennej pracy edukacyjnej. W części teoretycznej pracy przedstawiono zagadnienia związane z edukacją włączającą uczniów z uszkodzonym słuchem, uwzględniając jej uwarunkowania społeczne, kulturowe, organizacyjne i pedagogiczne. Szczególną uwagę poświęcono znaczeniu języka migowego jako kluczowego elementu tożsamości kulturowej g/Głuchych oraz jego roli w procesie edukacyjnym. Przedmiotem badań empirycznych uczyniono edukację włączającą uczniów z uszkodzonym słuchem, ze szczególnym uwzględnieniem czynników determinujących jej skuteczność i efektywność. Głównym celem badań o charakterze diagnostycznym było poznanie wybranych uwarunkowań wpływających na efektywność edukacji włączającej uczniów z uszkodzonym słuchem. Celem teoretycznym pracy było opracowanie ogólnych założeń modelu edukacji włączającej uczniów z uszkodzonym słuchem w Polsce, natomiast celem praktycznym – sformułowanie wskazówek pedagogicznych dla nauczycieli, specjalistów oraz studentów pedagogiki, dotyczących znaczenia edukacji włączającej dla wspomagania funkcjonowania tej grupy uczniów. W pracy sformułowano dwa główne problemy badawcze. Pierwszy dotyczył określenia, czy i w jakim stopniu wybrane uwarunkowania determinują efektywność edukacji włączającej uczniów z uszkodzonym słuchem w percepcji nauczycieli szkół ogólnodostępnych. W jego ramach postawiono pytania szczegółowe odnoszące się do roli kompetencji zawodowych nauczycieli, poziomu ich resilience oraz warunków kształcenia. Drugi problem badawczy koncentrował się na perspektywie samych uczniów z uszkodzonym słuchem i dotyczył uwarunkowań oraz doświadczeń kształtujących ich proces edukacyjny. Ze względu na jakościowy charakter tego problemu nie formułowano pytań szczegółowych, przyjmując strategię badawczą nastawioną na zrozumienie zjawisk w ich naturalnym kontekście, z uwzględnieniem ich złożoności i dynamiki. Zastosowanie strategii badań ilościowo-jakościowych wynikało z potrzeby wszechstronnej analizy badanego problemu. Połączenie obu strategii badawczych umożliwiło triangulację danych oraz pogłębione ujęcie zarówno perspektywy nauczycieli, jak i osób z uszkodzonym słuchem. W badaniach ilościowych wykorzystano trzy narzędzia badawcze: Skalę Resilience Nauczycieli (SRN), Kwestionariusz Postrzeganych Kompetencji Zawodowych Nauczyciela (KPKZN) oraz zmodyfikowany kwestionariusz ankiety autorstwa Zenona Gajdzicy. W badaniach jakościowych zastosowano wywiad narracyjny. W badaniach ilościowych uczestniczyli nauczyciele szkół ogólnodostępnych z terenu województwa małopolskiego. Łącznie uzyskano 200 poprawnie wypełnionych kwestionariuszy. W części jakościowej przeprowadzono dziesięć wywiadów narracyjnych z dorosłymi osobami z uszkodzonym słuchem, które uczęszczały do szkół ogólnodostępnych. Analiza wyników badań ilościowych i jakościowych wykazała, że efektywność edukacji włączającej uczniów z uszkodzonym słuchem jest zjawiskiem wielowymiarowym i zależnym od współwystępowania wielu czynników. Istotną rolę odgrywają kompetencje zawodowe nauczycieli, ich odporność psychiczna oraz warunki organizacyjne i dydaktyczne kształcenia. Z perspektywy osób z uszkodzonym słuchem kluczowe znaczenie mają m.in. jakość komunikacji, dostęp do języka migowego, postawy nauczycieli i rówieśników oraz poczucie akceptacji w środowisku szkolnym. W końcowej części pracy sformułowano wskazówki pedagogiczne, które wynikają bezpośrednio z przeprowadzonych badań oraz doświadczeń praktycznych nauczycieli pracujących w środowisku włączającym. W aneksie zamieszczono dwa zestawy kart dydaktycznych, przeznaczonych do utrwalania liter języka polskiego, rozwijania umiejętności czytania oraz nauki alfabetu polskiego języka migowego. Materiały te mogą być wykorzystywane podczas zajęć z uczniami jako wsparcie procesu dydaktycznego.; This doctoral dissertation entitled Selected Determinants of Inclusive Education for Students with Hearing Impairment was written in response to the growing need for an in-depth analysis of the functioning of inclusive education with regard to students with hearing impairment in the Polish education system. The dynamic development of the idea of inclusive education, accompanied by numerous difficulties reported both by teachers and by the students themselves, indicates the necessity of a multidimensional identification of the factors determining its effectiveness. The dissertation is addressed to the academic community, teachers working in mainstream schools, specialists working with students with hearing impairment, as well as students of pedagogy and related fields. Its aim is both to deepen theoretical reflection and to provide practical guidelines that can be applied in everyday educational practice. The theoretical part of the dissertation presents issues related to the inclusive education of students with hearing impairment, taking into account its social, cultural, organizational, and pedagogical determinants. Particular attention is paid to the significance of sign language as a key element of the cultural identity of the d/Deaf community and to its role in the educational process. The subject of the empirical research is inclusive education for students with hearing impairment, with particular emphasis on the factors determining its effectiveness and efficiency. The main diagnostic aim of the research was to identify selected determinants influencing the effectiveness of inclusive education for students with hearing impairment. The theoretical aim of the dissertation was to develop general assumptions for a model of inclusive education for students with hearing impairment in Poland, while the practical aim was to formulate pedagogical guidelines for teachers, specialists, and students of pedagogy concerning the importance of inclusive education in supporting the functioning of this group of students. Two main research problems were formulated in the dissertation. The first concerned determining whether and to what extent selected determinants influence the effectiveness of inclusive education for students with hearing impairment as perceived by teachers in mainstream schools. Within this problem, detailed research questions were posed regarding the role of teachers’ professional competences, their level of resilience, and the conditions of education. The second research problem focused on the perspective of students with hearing impairment themselves and concerned the determinants and experiences shaping their educational process. Due to the qualitative nature of this problem, no detailed research questions were formulated; instead, a research strategy aimed at understanding phenomena in their natural context was adopted, taking into account their complexity and dynamics. The decision to apply a mixed-methods research strategy resulted from the need for a comprehensive analysis of the research problem. The combination of quantitative and qualitative approaches enabled data triangulation and an in-depth examination of both teachers’ perspectives and the experiences of individuals with hearing impairment. In the quantitative research, three research instruments were used: the Teacher Resilience Scale (TRS), the Perceived Professional Competence of Teachers Questionnaire (PPCTQ), and a modified questionnaire developed by Zenon Gajdzica. In the qualitative research, a narrative interview was employed. The quantitative research involved teachers from mainstream schools in the Małopolska region. A total of 200 correctly completed questionnaires were collected. In the qualitative part of the study, ten narrative interviews were conducted with adult individuals with hearing impairment who had attended mainstream schools. The analysis of the quantitative and qualitative research results showed that the effectiveness of inclusive education for students with hearing impairment is a multidimensional phenomenon dependent on the co-occurrence of many factors. Teachers’ professional competences, their psychological resilience, and organizational and didactic conditions of education play a significant role. From the perspective of individuals with hearing impairment, key factors include, among others, the quality of communication, access to sign language, the attitudes of teachers and peers, and a sense of acceptance within the school environment. In the final part of the dissertation, pedagogical guidelines were formulated, which directly result from the conducted research and the practical experiences of teachers working in inclusive settings. The appendix includes two sets of educational cards designed to reinforce knowledge of Polish language letters, develop reading skills, and teach the Polish Sign Language alphabet. These materials may be used during lessons with students as support for the teaching and learning process. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska - promotor: dr hab. Katarzyna Plutecka, prof. UKEN. 2026-10-08T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14306 Obraz psychospołecznych eksperiencji młodych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem Skalny, Magdalena W prezentowanej pracy doktorskiej zostały podjęte badania dotyczące doświadczeń psychospołecznych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem. Celem badań było odkrycie i opis osobistych doświadczeń psychospołecznych dorosłego rodzeństwa osób głuchych, nie tylko zaprezentowanie obrazu subiektywnego doświadczania bycia słyszącym rodzeństwem osób głuchych, ale również wskazanie praktycznych implikacji pozwalających podnieść jakość relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym oraz przyczynić się do zmniejszenie trudności psychospołecznych słyszącego rodzeństwa. Przedmiotem analizy jest złożony charakter doświadczeń dorosłego słyszącego rodzeństwa osób głuchych, który wymaga interdyscyplinarnego podejścia. Struktura pracy została podzielona na cztery rozdziały. Część teoretyczna obejmuje dwa rozdziały. W rozdziale pierwszym - pt. „Problematyka głuchoty w świetle literatury przedmiotu” zdefiniowano pojęcia, przyczyny i przedstawiono klasyfikacje dotyczące zaburzeń słuchu. Zaprezentowano rozwój społeczny osób głuchych w kontekście m.in. językowym, emocjonalnym oraz teorii umysłu. Dokonano przeglądu terminologicznego i przedstawiono charakterystykę okresu rozwojowego wczesnej dorosłości. Podjęto kwestię zależności pomiędzy komunikacją a rozwojem tożsamościowym osób głuchych (model kulturowy). Zrekonstruowano wybraną koncepcję psychologiczną - teorię przywiązania Johna Bowlby’ego. W rozdziale drugim zatytułowanym: „Rodzina w ujęciu wybranych koncepcji teorio-poznawczych” omówiono nomenklaturę i charakterystykę rodziny, także z dzieckiem głuchym oraz przedstawiono typologie postaw rodzicielskich. Zaprezentowano metody komunikacji i wsparcia rodzin wychowujących dziecko głuche i wynikających konsekwencji w pełnionych rolach matek i ojców. Dokonano przeglądu dotychczasowych badań z obszaru relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym w podsystemach rodzice – dzieci - rodzeństwo. Przedstawiono i omówiono konceptualne ramy teoretyczne oparta na bio-ekologicznym modelu (wcześniej Teoria Systemów Ekologicznych) Urie Bronfenbrennera (Guy - Evans, 2024). Część metodologiczna to szczegółowy opis zrealizowanych badań jakościowych w schemacie fenomenologicznym oraz metody wywiadu(Indywidualny Wywiad Pogłębiony – IDI) z elementami metody biograficznej. Powołując się na szerokie zastosowanie w badaniach społeczno-pedagogicznych dowiedziono skuteczności prezentowanych badań w nurcie jakościowym. W pracy została opisana metoda i proces analizy i interpretacji danych z zachowaniem procedury Interpretacyjnej Analizy Fenomenologicznej. Zaprezentowano filozoficzno-metodologiczne uzasadnienie prowadzonych badań (fenomenologia- hermeneutyczna, paradygmaty), cele (teoretyczny, diagnostyczny i praktyczny) oraz problemy badawcze. W rozdziale czwartym (4.) obejmującym badania własne na wstępie przedstawiono sylwetki narratorów. W dalszej kolejności zaprezentowano raport z badań - interpretacja przeprowadzonych wywiadów pozwoliła na wyłonienie tematów i kategorii, które zobrazowały doświadczenia psychospołeczne słyszącego rodzeństwa osób głuchych. Z przeprowadzonych analiz wynika, że doświadczanie bycia rodzeństwem osób głuchych jest procesem indywidualnym, zróżnicowanym i wielowymiarowym na każdym etapie życia. Jako podsumowanie zaprezentowano dyskusję- wnioski i wyniki skonfrontowano z doniesieniami z innych badań. Całość pracy zwieńczają postulaty pedagogiczne i refleksje końcowe.; This doctoral thesis presents research on the psychosocial experiences of hearing adults who grew up with deaf siblings. The aim of the research was to discover and describe the personal psychosocial experiences of adult siblings of deaf people, not only to present a subjective picture of what it is like to be a hearing sibling of deaf people, but also to indicate practical implications for improving the quality of family relationships with a deaf child and contributing to a reduction in the psychosocial difficulties of hearing siblings. The subject of the analysis is the complex nature of the experiences of adult hearing siblings of deaf people, which requires an interdisciplinary approach. The structure of the work has been divided into four chapters. The first chapter, entitled “The issue of deafness in the light of the literature on the subject,” defines the concepts and causes of hearing disorders and presents their classifications. It presents the social development of deaf people in the context of, among other things, language, emotions, and theory of mind. A review of terminology is provided and the characteristics of the early adulthood developmental period are presented. The issue of the relationship between communication and identity development in deaf people (cultural model) is addressed. A selected psychological concept was reconstructed—John Bowlby's attachment theory. The second chapter, entitled “The family in selected theoretical and cognitive concepts,” discussed the nomenclature and characteristics of the family, including families with deaf children, and presented typologies of parental attitudes. Methods of communication and support for families raising a deaf child and the resulting consequences in the roles of mothers and fathers are presented. A review of existing research on family relationships with a deaf child in the parent-child-sibling subsystems is provided. A conceptual theoretical framework based on Urie Bronfenbrenner's bio-ecological model (formerly Ecological Systems Theory) was presented and discussed (Guy-Evans, 2024). The methodological part provides a detailed description of the qualitative research conducted using a phenomenological approach and the interview method (Individual In-Depth Interview – IDI) with elements of the biographical method. Referring to its wide application in socio-pedagogical research, the effectiveness of the presented research in the qualitative field has been proven. The thesis describes the methodand process of data analysis and interpretation in accordance with the Interpretative Phenomenological Analysis procedure. It presents the philosophical and methodological justification for the research (phenomenology-hermeneutics, paradigms), objectives (theoretical, diagnostic and practical) and research problems. In chapter four (4.), which covers the author's own research, the profiles of the narrators are presented at the beginning. Next, the research report is presented - the interpretation of the interviews allowed for the identification of themes and categories that illustrated the psychosocial experiences of hearing siblings of deaf people. The analyses show that the experience of being a sibling of a deaf person is an individual, diverse, and multidimensional process at every stage of life. The summary presents a discussion, and the conclusions and results are compared with reports from other studies. The work concludes with pedagogical proposals and final reflections. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Katarzyny Pluteckiej, prof. UKEN. 2026-09-17T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13741 Kamuflaż i wypalenie autystyczne a jakość życia (młodych) dorosłych osób ze stanami ze spektrum autyzmu Strzelecki, Dominik W rozprawie doktorskiej podjęto rozważania teoretyczne i empiryczne dotyczące jakości życia (młodych) dorosłych osób ze stanami ze spektrum autyzmu w kontekście kamuflażu i wypalenia autystycznego. Struktura pracy obejmuje trzy rozdziały teoretyczne, część metodologiczną, dwa rozdziały empiryczne, a także rozdział poświęcony dyskusji wyników i ich praktycznym implikacjom. Zwieńczeniem rozprawy jest przedstawienie projektu mobilnej aplikacji wspierającej psychospołeczne funkcjonowanie osób w spektrum autyzmu. W badaniach wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego przy zastosowaniu techniki ankiety. Uzyskane wyniki pozwoliły na stwierdzenie, że (1) istnieje pozytywna zależność, pomiędzy wiekiem osób ze spektrum autyzmu a poziomem jakości ich życia oraz kamuflażem; (2) istnieje pozytywna zależność pomiędzy nasileniem cech autystycznych a poziomem kamuflażu oraz poziomem wypalenia autystycznego; (3) istnieje pozytywna zależność pomiędzy kamuflażem a wypaleniem autystycznym; (4) istnieje negatywna zależność pomiędzy kamuflażem, wypaleniem autystycznym a jakością życia młodych dorosłych osób ze stanami ze spektrum autyzmu.; The doctoral dissertation explores theoretical and empirical considerations regarding the quality of life of (young) adult individuals on the autism spectrum in the context of camouflage and autistic burnout. The structure of the dissertation includes three theoretical chapters, a methodological section, two empirical chapters, and a chapter dedicated to discussing the results and their practical implications. The dissertation concludes with the presentation of a mobile application project aimed at supporting the psychosocial functioning of individuals on the autism spectrum. The research was conducted using the diagnostic survey method with the questionnaire technique. The obtained results indicate that: (1) there is a positive relationship between the age of individuals on the autism spectrum and their quality of life as well as camouflage; (2) there is a positive relationship between the severity of autistic traits and the level of camouflage and autistic burnout; (3) there is a positive relationship between camouflage and autistic burnout; (4) there is a negative relationship between camouflage, autistic burnout, and the quality of life of young adult individuals on the autism spectrum. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Rozprawa doktorska - promotorzy: dr hab. Piotr Majewicz, prof. UKEN. 2025-10-15T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13730 Determinants of Teachers’ Attitudes Towards Inclusive Education: A Cross-Cultural Perspective Rofiah, Khofidotur Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska - promotorzy: dr hab. Joanna Kossewska, prof. UKEN; prof. Kieron Sheehy, PhD. 2025-06-26T00:00:00Z