http://hdl.handle.net/11716/138 Sat, 09 May 2026 16:30:37 GMT 2026-05-09T16:30:37Z http://hdl.handle.net/11716/13912 Zwrot pragmatyczny w naukach kognitywnych a gradualizm kategorii podmiotowości moralnej Słuszkiewicz, Zbigniew Dysertacja stanowi próbę przełamania dychotomii na pełnoprawnych sprawców moralnych i pasywne przedmioty moralnej troski, proponując ugruntowany empirycznie model gradualistyczny, obejmujący spektrum zdolności poznawczo- afektywnych. Autor stawia tezę, że mechanistyczny obraz świata, dominujący w kulturze Zachodu, systemowo wyeliminował z przyrody pojęcie autentycznej sprawczości (agency). W odpowiedzi na ten problem praca dokonuje oddolnej rekonstrukcji tej kategorii. Opiera się na dwóch filarach: procesualnej metafizyce biologii oraz ramach teoretycznych "zwrotu pragmatycznego w naukach kognitywnych", a zwłaszcza na Zasadzie Energii Swobodnej (FEP) i jej teoriom procesualnym: przetwarzaniu predykcyjnemu (PP) i aktywnemu wnioskowaniu (AIn). Jako studium przypadku służy analiza kulturowo-filozoficznej narracji oraz ustaleń empirycznych dotyczących właściwości poznawczo-afektywnych szczura. W pracy analizowana jest również gradualistyczna koncepcja Marka Rowlandsa, przy jednoczesnym wskazaniu na podstawowe przeszkody w jej akceptacji. Po przeprowadzeniu krytycznej analizy historycznych źródeł problemu z uchwyceniem pozaludzkiej sprawczości oraz dekonstrukcji antropocentrycznych kategorii wykluczających uznanie tejże, autor dowodzi, że FEP/PP/AIn dostarcza w pełni naturalistycznych podstaw do naturalistycznej rekonstrukcji sprawczości od jej podstaw biologicznych. Pozwala to na operacjonalizację koncepcji podmiotu motywowanego moralnie, obejmującej również istoty tradycyjnie z tej sfery wykluczane.; This dissertation attempts to overcome the dichotomy between fully-fledged moral agents and passive moral patients by proposing an empirically grounded gradualist model encompassing a spectrum of cognitive-affective capacities. The author posits that the mechanistic worldview, prevalent in Western culture, has systematically eliminated the concept of authentic agency from nature. In response to this problem, the work undertakes a bottom-up reconstruction of this category. It is based on two pillars: the processual metaphysics of biology and the theoretical frameworks of the "pragmatic turn in cognitive science," most notably the Free Energy Principle (FEP) and its processual theories: predictive processing (PP) and active inference (AIn). The analysis of the cultural-philosophical narrative and empirical findings regarding the cognitive-affective properties of the rat serves as a case study. The dissertation also analyses Mark Rowlands's gradualist concept and identifies the fundamental obstacles to its acceptance. Following a critical analysis of the historical sources of the problem of grasping non-human ageficy, and a deconstruction of the anthropocentric categories that preclude its recognition, the author argues that FEP/PP/AIn provides an entirely naturalistic foundation for the reconstruction of agency from its biological roots. This allows for the operationalisation of the concept of the "moral subject," thereby including beings traditionally excluded from this sphere. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska napisana pod kierunkiem: dr hab. Marcina Urbaniaka, prof. UKEN. Wed, 13 May 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13912 2026-05-13T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13859 Dźwięk jako kategoria, medium i przekaz w intermedialnej realizacji artystycznej „Wideo-partytura krajobrazowa” Doroszenko, Jacek W swojej rozprawie doktorskiej omawiam intermedialną realizację zatytułowaną „Wideo-partytura krajobrazowa”, w kontekście wybranych zjawisk w sztuce i kulturze. W pierwszym rozdziale zatytułowanym Nasłuchiwanie omawiam dźwięk w ujęciu fizycznym, jako zaburzenie mechaniczne, ale jednocześnie przedstawiam go jako sferę subiektywnych doświadczeń człowieka. W kolejnym rozdziale pod tytułem Zagadnienie dźwięku i jego zapisu w wybranych realizacjach artystycznych koncentruję się na roli dźwięku w sztuce nowoczesnej i współczesnej. W trzecim rozdziale zatytułowanym Intermedia i sztuka wideo - inspiracje i wpływy opisuję zjawisko zacierania się granic pomiędzy różnymi mediami w sztuce. W czwartym rozdziale zatytułowanym Krajobraz - inspiracja i motyw, opierając się na swoim doświadczeniu malarskim, przedstawiam ewolucję pojęcia pejzażu, od funkcji tła w tradycyjnym malarstwie po współczesne interpretacje łączące naturę z nowoczesnymi technologiami. W ostatnim rozdziale przedstawiam swoją pracę intermedialną pt. Wideo-partytura krajobrazowa, łączącą wideo i dźwięk w formie spójnej realizacji artystycznej. Opisuję cztery główne elementy artystycznej pracy doktorskiej: trzy wideo-partytury krajobrazowe rozgrywające się w otoczeniu wyspy, fiordu i ogrodu oraz instalację dźwiękową emitującą nagrania z wszystkich trzech obszarów, a jednocześnie na swój sposób wykonującą wideo-partyturę.; In my doctoral dissertation, I examine an intermedia work entitled Landscape Video Score in the context of selected phenomena in art and culture. In the first chapter, titled Listening, I discuss sound from a physical perspective- as a mechanical disturbance-while simultaneously presenting it as a realm of subjective human experience. The second chapter, The Issue of Sound and Its Notation in Selected Artistic Practices, focuses on the role of sound in modern and contemporary art. In the third chapter, Intermedia and Video Art - Inspirations and Influences, I explore the phenomenon of blurring boundaries between different media in artistic practice. The fourth chapter, Landscape - Inspiration and Motif, draws upon my background in painting to trace the evolution of the concept of landscape-from its function as a background in traditional painting to contemporary interpretations that merge natural elements with modern technologies. In the final chapter, I present my intermedia work Landscape Video Score, which integrates video and sound into a cohesive artistic realization. I describe four key components of the doctoral project: three video scores set in the environments of an island, a fjord, and a garden, respectively, and a sound installation that emits recordings from all three locations while simultaneously, in its own way, performing the video score. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Instytut Sztuki i Designu. Rozprawa doktorska - promotor: dr hab. Jakub Pierzchała, prof. UKEN. Fri, 24 Apr 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13859 2026-04-24T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13785 Consciousness in Transition: Phenomenological and Psychoanalytic Inquiry Ivanchuk, Andrii This dissertation takes an innovative approach to exploring consciousness, combining phenomenological and psychoanalytic perspectives. It presents a novel methodology that unites these two disciplines, providing fresh insights into the origins of pathological conscious phenomena. These phenomena are described as passive structures of experience that install non-standard logics inherent to the human mind, and the dissertation offers an interpretation of atypical consciousness associated with traumatic experiences. Additionally, it highlights how different dimensions of experience can operate outside of conscious control, and how consciousness can constitute experience without active ego involvement. The challenges of combining phenomenology and psychoanalysis in this context are discussed, too. The dissertation investigates consciousness within five thematic categories: Being; Logic; Language; Embodiment; and Selfrealisation. The focus is on the representation of the opacity of impersonal, collective, or societal existence, in which individuals conform to cultural norms and risk losing their identity. These individuals exist in a liminal value-temporal paradox of the mind that is neither fully visible nor fully absent. Ultimately, the thesis considers what kind of thinking and self-knowledge should arise from phenomenological and psychoanalytic thinking.; Niniejsza rozprawa doktorska przyjmuje innowacyjne podejście do badania świadomości, łącząc perspektywę fenomenologiczną i psychoanalityczną. Przedstawia ona nowatorską metodologię, która łączy te dwie dyscypliny, zapewniając świeży wgląd w źródła patologicznych zjawisk świadomości. Zjawiska te są opisywane jako pasywne struktury doświadczenia, które instalują niestandardowe logiki właściwe ludzkiemu umysłowi, a rozprawa oferuje interpretację nietypowej świadomości związanej z traumatycznymi doświadczeniami. Ponadto podkreśla, w jaki sposób różne wymiary doświadczenia mogą działać poza świadomą kontrolą oraz w jaki sposób świadomość może stanowić doświadczenie bez aktywnego zaangażowania ego. Omówiono również wyzwania związane z łączeniem fenomenologii i psychoanalizy w tym kontekście. Rozprawa bada świadomość w ramach pięciu kategorii tematycznych: Bycie; Logika; Język; Ucieleśnienie; i Samorealizacja. Skupia się na przedstawieniu nieprzejrzystości bezosobowej, zbiorowej lub społecznej egzystencji, w której jednostki dostosowują się do norm kulturowych i ryzykują utratę tożsamości. Jednostki te egzystują w liminalnym wartościowo-czasowym paradoksie umysłu, który nie jest ani w pełni widoczny, ani w pełni nieobecny. Ostatecznie teza rozważa, jaki rodzaj myślenia i samowiedzy powinien wynikać z myślenia fenomenologicznego i psychoanalitycznego. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska - promotor: Prof. dr hab. Paweł Dybel. Thu, 19 Mar 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13785 2026-03-19T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13783 Dekonstrukcja dyskursu politycznego w rosyjskojęzycznych parodiach audiowizualnych Jankowicz, Agata Rozprawa poświęcona została analizie dekonstrukcji rosyjskiego dyskursu politycznego w rosyjskojęzycznych parodiach internetowych publikowanych na portalu YouTube w latach 2012-2022. Naczelnym celem badania była analiza stosowanych przez parodystów zabiegów służących dekonstrukcji poszczególnych elementów rosyjskiego dyskursu politycznego oraz określenie funkcji dokonywanych transformacji. Analiza, oparta na metodzie intertekstualnej i osadzona w perspektywie dyskursywnej, pozwoliła wskazać, jak parodie demaskują mechanizmy kreowania rzeczywistości w wypowiedziach politycznych. Praca składa się z części teoretycznej, omawiającej cechy dyskursu politycznego, specyfikę parodii oraz powiązane pojęcia, takie jak intertekstualność czy gra językowa. Uwzględniono także kontekst społeczno-polityczny oraz charakterystykę analizowanych kanałów YouTube. W części analitycznej przedstawiono konkretne techniki dekonstrukcji: sposoby modyfikacji sztamp i haseł politycznych, demaskacji środków językowych służących perswazji i manipulacji, ujawniania technik służących unikaniu odpowiedzi na pytania, przekształcania wypowiedzi precedensowych i znaków niewerbalnych. Rozprawę zamyka synteza wyników z podziałem na strategie i funkcje analizowanych zabiegów.; The dissertation is devoted to the analysis of the deconstruction of Russian political discourse in Russian- language internet parodies published on YouTube between 2012-2022. The aim of the study was to examine the strategies employed by parodists to deconstruct particular elements of Russian political discourse and to identify the functions of these transformations. The analysis, based on the method of intertextuality and grounded in a discourseoriented perspective, enabled the identification of the techniques by which parodies revealthe ways of shaping reality in political statements. The work comprises a theoretical part discussing the features of political discourse, the specificity of parody, and related concepts such as intertextuality and language games. It also considers the socio-political context in which the parodies were created as well as the characteristics of the YouTube channels from which the material was sourced. The analytical part presents the techniques of deconstruction, including the modification of political clichés and slogans, the exposure of persuasive and manipulative language means, the unveiling of tactics used to avoid direct answers, as well as the transformation of precedent statements and non-verbal signs. The dissertation concludes with a synthesis of the findings including the categorization of the identified strategies and their functions. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska - promotor: dr hab. Bogumił Ostrowski, prof. UKEN; promotor pomocniczy: dr Gabriela Sitkiewicz. Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13783 2026-03-16T00:00:00Z