http://hdl.handle.net/11716/382 Mon, 05 Oct 2026 14:41:23 GMT 2026-10-05T14:41:23Z http://hdl.handle.net/11716/14348 Reideologizacja we współczesnej Rosji: koncepcje, dyskursy, narracje (2012-2024) Lewińska, Jana Niniejsza rozprawa poświęcona jest analizie procesów reideologizacji w Rosji w latach 2012–2024, przeprowadzonej na podstawie badań nad dyskursem ideologicznym, obejmujących nie tylko analizę przekazu oficjalnego, lecz także identyfikację aktorów uczestniczących w jego wytwarzaniu. Naczelnym celem pracy jest identyfikacja oraz analiza wewnętrznego dyskursu ideologicznego współczesnej Rosji w perspektywie panoramicznej. Praca ma charakter interdyscyplinarny i realizowana jest w ujęciu krytyczno- analitycznym, z uwzględnieniem kontekstu historycznego. Priorytetem badawczym jest analiza źródłowa. Badanie opiera się na szerokim korpusie źródeł oficjalnych oraz ideowych. Podstawową metodą badawczą jest empiryczna i krytyczna analiza praktyk dyskursywnych, uzupełniona o elementy morfologicznej analizy ideologii. Praca składa się z pięciu rozdziałów. Rozdział pierwszy ma charakter teoretyczny i poświęcony jest pojęciu ideologii oraz kategoriom reideologizacji i dezideologizacji, a także przedstawieniu własnej perspektywy analitycznej. Rozdział drugi obejmuje analizę aparatów ideologicznych państwa oraz identyfikację osiowego dyskursu ideologicznego. Rozdział trzeci dotyczy identyfikacji aktorów działających poza strukturami państwowymi oraz analizy wytwarzanej przez nich ideologii. Rozdział czwarty koncentruje się na analizie kluczowych ideologów oraz ich projektów ideologicznych. Rozdział piąty poświęcony jest mechanizmom instrumentalizacji koncepcji intelektualnych w procesie legitymizacji dyskursu ideologicznego. W Zakończeniu przedstawiono syntetyczne wnioski badawcze, sformułowane zgodnie z celami i pytaniami badawczymi. Przeprowadzona analiza pozwoliła wyodrębnić podstawowe osie współczesnego dyskursu ideologicznego w Rosji, wskazując na dominującą logikę etatyzmu oraz irredentyzmu, które stanowią ramę interpretacyjną dla pozostałych narracji ideologicznych.; This dissertation is devoted to the analysis of processes of reideologization in Russia between 2012 and 2024, conducted on the basis of research into ideological discourse, encompassing not only official narratives but also the identification of actors involved in their production. The primary aim of the study is to identify and analyze the internal ideological discourse of contemporary Russia from a panoramic perspective. The dissertation is interdisciplinary in nature and is carried out within a critical-analytical framework, with due consideration given to the historical context. Particular emphasis is placed on panoramic source-based analysis. The study is based on a broad corpus of official and ideological sources. The principal methodological approach consists of empirical and critical analysis of discursive practices, supplemented by elements of the morphological analysis of ideology. The dissertation is composed of five chapters. The first chapter is theoretical in nature and addresses the concept of ideology as well as the categories of re-ideologization and de-ideologization, and presents the author’s analytical perspective. The second chapter focuses on the analysis of state ideological apparatuses and the identification of the axial ideological discourse they produce. The third chapter addresses the identification of actors operating outside state structures and the analysis of the ideology produced by them. The fourth chapter concentrates on key ideologues and their ideological projects. The fifth chapter examines the mechanisms through which intellectual concepts are instrumentalized in the process of legitimizing ideological discourse. The concluding section presents the principal research findings, formulated in accordance with the research objectives and questions. The analysis demonstrates that the contemporary ideological discourse in Russia is structured around dominant logics of statism and irredentism, which function as interpretative frameworks for other ideological narratives. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska - promotor: prof. dr hab. Adam Sawicki. Fri, 23 Oct 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/14348 2026-10-23T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14306 Obraz psychospołecznych eksperiencji młodych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem Skalny, Magdalena W prezentowanej pracy doktorskiej zostały podjęte badania dotyczące doświadczeń psychospołecznych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem. Celem badań było odkrycie i opis osobistych doświadczeń psychospołecznych dorosłego rodzeństwa osób głuchych, nie tylko zaprezentowanie obrazu subiektywnego doświadczania bycia słyszącym rodzeństwem osób głuchych, ale również wskazanie praktycznych implikacji pozwalających podnieść jakość relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym oraz przyczynić się do zmniejszenie trudności psychospołecznych słyszącego rodzeństwa. Przedmiotem analizy jest złożony charakter doświadczeń dorosłego słyszącego rodzeństwa osób głuchych, który wymaga interdyscyplinarnego podejścia. Struktura pracy została podzielona na cztery rozdziały. Część teoretyczna obejmuje dwa rozdziały. W rozdziale pierwszym - pt. „Problematyka głuchoty w świetle literatury przedmiotu” zdefiniowano pojęcia, przyczyny i przedstawiono klasyfikacje dotyczące zaburzeń słuchu. Zaprezentowano rozwój społeczny osób głuchych w kontekście m.in. językowym, emocjonalnym oraz teorii umysłu. Dokonano przeglądu terminologicznego i przedstawiono charakterystykę okresu rozwojowego wczesnej dorosłości. Podjęto kwestię zależności pomiędzy komunikacją a rozwojem tożsamościowym osób głuchych (model kulturowy). Zrekonstruowano wybraną koncepcję psychologiczną - teorię przywiązania Johna Bowlby’ego. W rozdziale drugim zatytułowanym: „Rodzina w ujęciu wybranych koncepcji teorio-poznawczych” omówiono nomenklaturę i charakterystykę rodziny, także z dzieckiem głuchym oraz przedstawiono typologie postaw rodzicielskich. Zaprezentowano metody komunikacji i wsparcia rodzin wychowujących dziecko głuche i wynikających konsekwencji w pełnionych rolach matek i ojców. Dokonano przeglądu dotychczasowych badań z obszaru relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym w podsystemach rodzice – dzieci - rodzeństwo. Przedstawiono i omówiono konceptualne ramy teoretyczne oparta na bio-ekologicznym modelu (wcześniej Teoria Systemów Ekologicznych) Urie Bronfenbrennera (Guy - Evans, 2024). Część metodologiczna to szczegółowy opis zrealizowanych badań jakościowych w schemacie fenomenologicznym oraz metody wywiadu(Indywidualny Wywiad Pogłębiony – IDI) z elementami metody biograficznej. Powołując się na szerokie zastosowanie w badaniach społeczno-pedagogicznych dowiedziono skuteczności prezentowanych badań w nurcie jakościowym. W pracy została opisana metoda i proces analizy i interpretacji danych z zachowaniem procedury Interpretacyjnej Analizy Fenomenologicznej. Zaprezentowano filozoficzno-metodologiczne uzasadnienie prowadzonych badań (fenomenologia- hermeneutyczna, paradygmaty), cele (teoretyczny, diagnostyczny i praktyczny) oraz problemy badawcze. W rozdziale czwartym (4.) obejmującym badania własne na wstępie przedstawiono sylwetki narratorów. W dalszej kolejności zaprezentowano raport z badań - interpretacja przeprowadzonych wywiadów pozwoliła na wyłonienie tematów i kategorii, które zobrazowały doświadczenia psychospołeczne słyszącego rodzeństwa osób głuchych. Z przeprowadzonych analiz wynika, że doświadczanie bycia rodzeństwem osób głuchych jest procesem indywidualnym, zróżnicowanym i wielowymiarowym na każdym etapie życia. Jako podsumowanie zaprezentowano dyskusję- wnioski i wyniki skonfrontowano z doniesieniami z innych badań. Całość pracy zwieńczają postulaty pedagogiczne i refleksje końcowe.; This doctoral thesis presents research on the psychosocial experiences of hearing adults who grew up with deaf siblings. The aim of the research was to discover and describe the personal psychosocial experiences of adult siblings of deaf people, not only to present a subjective picture of what it is like to be a hearing sibling of deaf people, but also to indicate practical implications for improving the quality of family relationships with a deaf child and contributing to a reduction in the psychosocial difficulties of hearing siblings. The subject of the analysis is the complex nature of the experiences of adult hearing siblings of deaf people, which requires an interdisciplinary approach. The structure of the work has been divided into four chapters. The first chapter, entitled “The issue of deafness in the light of the literature on the subject,” defines the concepts and causes of hearing disorders and presents their classifications. It presents the social development of deaf people in the context of, among other things, language, emotions, and theory of mind. A review of terminology is provided and the characteristics of the early adulthood developmental period are presented. The issue of the relationship between communication and identity development in deaf people (cultural model) is addressed. A selected psychological concept was reconstructed—John Bowlby's attachment theory. The second chapter, entitled “The family in selected theoretical and cognitive concepts,” discussed the nomenclature and characteristics of the family, including families with deaf children, and presented typologies of parental attitudes. Methods of communication and support for families raising a deaf child and the resulting consequences in the roles of mothers and fathers are presented. A review of existing research on family relationships with a deaf child in the parent-child-sibling subsystems is provided. A conceptual theoretical framework based on Urie Bronfenbrenner's bio-ecological model (formerly Ecological Systems Theory) was presented and discussed (Guy-Evans, 2024). The methodological part provides a detailed description of the qualitative research conducted using a phenomenological approach and the interview method (Individual In-Depth Interview – IDI) with elements of the biographical method. Referring to its wide application in socio-pedagogical research, the effectiveness of the presented research in the qualitative field has been proven. The thesis describes the methodand process of data analysis and interpretation in accordance with the Interpretative Phenomenological Analysis procedure. It presents the philosophical and methodological justification for the research (phenomenology-hermeneutics, paradigms), objectives (theoretical, diagnostic and practical) and research problems. In chapter four (4.), which covers the author's own research, the profiles of the narrators are presented at the beginning. Next, the research report is presented - the interpretation of the interviews allowed for the identification of themes and categories that illustrated the psychosocial experiences of hearing siblings of deaf people. The analyses show that the experience of being a sibling of a deaf person is an individual, diverse, and multidimensional process at every stage of life. The summary presents a discussion, and the conclusions and results are compared with reports from other studies. The work concludes with pedagogical proposals and final reflections. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Katarzyny Pluteckiej, prof. UKEN. Thu, 17 Sep 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/14306 2026-09-17T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13912 Zwrot pragmatyczny w naukach kognitywnych a gradualizm kategorii podmiotowości moralnej Słuszkiewicz, Zbigniew Dysertacja stanowi próbę przełamania dychotomii na pełnoprawnych sprawców moralnych i pasywne przedmioty moralnej troski, proponując ugruntowany empirycznie model gradualistyczny, obejmujący spektrum zdolności poznawczo- afektywnych. Autor stawia tezę, że mechanistyczny obraz świata, dominujący w kulturze Zachodu, systemowo wyeliminował z przyrody pojęcie autentycznej sprawczości (agency). W odpowiedzi na ten problem praca dokonuje oddolnej rekonstrukcji tej kategorii. Opiera się na dwóch filarach: procesualnej metafizyce biologii oraz ramach teoretycznych "zwrotu pragmatycznego w naukach kognitywnych", a zwłaszcza na Zasadzie Energii Swobodnej (FEP) i jej teoriom procesualnym: przetwarzaniu predykcyjnemu (PP) i aktywnemu wnioskowaniu (AIn). Jako studium przypadku służy analiza kulturowo-filozoficznej narracji oraz ustaleń empirycznych dotyczących właściwości poznawczo-afektywnych szczura. W pracy analizowana jest również gradualistyczna koncepcja Marka Rowlandsa, przy jednoczesnym wskazaniu na podstawowe przeszkody w jej akceptacji. Po przeprowadzeniu krytycznej analizy historycznych źródeł problemu z uchwyceniem pozaludzkiej sprawczości oraz dekonstrukcji antropocentrycznych kategorii wykluczających uznanie tejże, autor dowodzi, że FEP/PP/AIn dostarcza w pełni naturalistycznych podstaw do naturalistycznej rekonstrukcji sprawczości od jej podstaw biologicznych. Pozwala to na operacjonalizację koncepcji podmiotu motywowanego moralnie, obejmującej również istoty tradycyjnie z tej sfery wykluczane.; This dissertation attempts to overcome the dichotomy between fully-fledged moral agents and passive moral patients by proposing an empirically grounded gradualist model encompassing a spectrum of cognitive-affective capacities. The author posits that the mechanistic worldview, prevalent in Western culture, has systematically eliminated the concept of authentic agency from nature. In response to this problem, the work undertakes a bottom-up reconstruction of this category. It is based on two pillars: the processual metaphysics of biology and the theoretical frameworks of the "pragmatic turn in cognitive science," most notably the Free Energy Principle (FEP) and its processual theories: predictive processing (PP) and active inference (AIn). The analysis of the cultural-philosophical narrative and empirical findings regarding the cognitive-affective properties of the rat serves as a case study. The dissertation also analyses Mark Rowlands's gradualist concept and identifies the fundamental obstacles to its acceptance. Following a critical analysis of the historical sources of the problem of grasping non-human ageficy, and a deconstruction of the anthropocentric categories that preclude its recognition, the author argues that FEP/PP/AIn provides an entirely naturalistic foundation for the reconstruction of agency from its biological roots. This allows for the operationalisation of the concept of the "moral subject," thereby including beings traditionally excluded from this sphere. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska napisana pod kierunkiem: dr hab. Marcina Urbaniaka, prof. UKEN. Wed, 13 May 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13912 2026-05-13T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13783 Dekonstrukcja dyskursu politycznego w rosyjskojęzycznych parodiach audiowizualnych Jankowicz, Agata Rozprawa poświęcona została analizie dekonstrukcji rosyjskiego dyskursu politycznego w rosyjskojęzycznych parodiach internetowych publikowanych na portalu YouTube w latach 2012-2022. Naczelnym celem badania była analiza stosowanych przez parodystów zabiegów służących dekonstrukcji poszczególnych elementów rosyjskiego dyskursu politycznego oraz określenie funkcji dokonywanych transformacji. Analiza, oparta na metodzie intertekstualnej i osadzona w perspektywie dyskursywnej, pozwoliła wskazać, jak parodie demaskują mechanizmy kreowania rzeczywistości w wypowiedziach politycznych. Praca składa się z części teoretycznej, omawiającej cechy dyskursu politycznego, specyfikę parodii oraz powiązane pojęcia, takie jak intertekstualność czy gra językowa. Uwzględniono także kontekst społeczno-polityczny oraz charakterystykę analizowanych kanałów YouTube. W części analitycznej przedstawiono konkretne techniki dekonstrukcji: sposoby modyfikacji sztamp i haseł politycznych, demaskacji środków językowych służących perswazji i manipulacji, ujawniania technik służących unikaniu odpowiedzi na pytania, przekształcania wypowiedzi precedensowych i znaków niewerbalnych. Rozprawę zamyka synteza wyników z podziałem na strategie i funkcje analizowanych zabiegów.; The dissertation is devoted to the analysis of the deconstruction of Russian political discourse in Russian- language internet parodies published on YouTube between 2012-2022. The aim of the study was to examine the strategies employed by parodists to deconstruct particular elements of Russian political discourse and to identify the functions of these transformations. The analysis, based on the method of intertextuality and grounded in a discourseoriented perspective, enabled the identification of the techniques by which parodies revealthe ways of shaping reality in political statements. The work comprises a theoretical part discussing the features of political discourse, the specificity of parody, and related concepts such as intertextuality and language games. It also considers the socio-political context in which the parodies were created as well as the characteristics of the YouTube channels from which the material was sourced. The analytical part presents the techniques of deconstruction, including the modification of political clichés and slogans, the exposure of persuasive and manipulative language means, the unveiling of tactics used to avoid direct answers, as well as the transformation of precedent statements and non-verbal signs. The dissertation concludes with a synthesis of the findings including the categorization of the identified strategies and their functions. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska - promotor: dr hab. Bogumił Ostrowski, prof. UKEN; promotor pomocniczy: dr Gabriela Sitkiewicz. Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13783 2026-03-16T00:00:00Z