http://hdl.handle.net/11716/47 Mon, 26 Oct 2026 19:14:20 GMT 2026-10-26T19:14:20Z http://hdl.handle.net/11716/14403 Historia jako soft power. Pamięć dialogiczna w relacjach niemiecko-brytyjsko-amerykańskich Łukasik, Przemysław Autor niniejszej pracy podejmuje analizę zjawiska pamięci dialogicznej na przykładzie relacji niemiecko-brytyjsko- amerykańskich, z uwzględnieniem dyskursu dotyczącego interpretacji wydarzeń historycznych. Historia jest przy tym traktowana nie tylko jako przedmiot badań i pamięci zbiorowej, lecz również jako narzędzie soft power, wykorzystywane przez państwa do kształtowania wizerunku międzynarodowego, legitymizacji własnych narracji oraz oddziaływania na postawy i percepcję innych aktorów na arenie międzynarodowej. Jednym z kluczowych przykładów jest współczesny dyskurs na temat wojny powietrznej prowadzonej w czasie II wojny światowej. Na początku XXI wieku doszło do renesansu niemieckiej pamięci kulturowej o historii zniszczenia niemieckich miast podczas II wojny światowej – zaczęto ukazywać Niemców jako ofiary wojny i zrównywać bombardowanie niemieckich miast z Holokaustem. Takie ujęcie, zapoczątkowane m.in. przez Winfrieda G. Sebalda i Jörga Friedricha, wywołało żywe reakcje zwłaszcza w USA i Wielkiej Brytanii, tj. w krajach, które prowadziły operacje powietrzne nad III Rzeszą. Odpowiedzią na przyjętą narrację były publikacje brytyjskie o charakterze polemicznym, odnoszące się zarówno do faktów związanych z wojną powietrzną, jak i do ocen im towarzyszących (porównywanie Churchilla do Hitlera). Zdaniem historyka to wielkoduszność, a nie żądza zemsty wobec dawnych wrogów powinna po półwieczu wyznaczać narrację o wojnie powietrznej. Dyskurs brytyjsko-niemiecki, na co wskazuje przytoczony fragment, zbliżył stanowiska obu narodów. Wrażliwość na losy mieszkańców niemieckich miast dostrzec można w najnowszych brytyjskich publikacjach. Pojawiają się w nich zdjęcia dotychczas anonimowych ofiar nalotów, w przeważającej mierze kobiet, dzieci i starców. Upamiętniając ludzką tragedię II wojny światowej, w tym niemieckie ofiary alianckich nalotów, brytyjska historiografia podkreśla antyhitlerowski wymiar konfliktu. Celem pracy jest analiza dyskursu historycznego obejmującego zarówno refleksję naukową, jak i dialog kształtowany w ramach dyplomacji publicznej pomiędzy Niemcami, Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi. Wymienione państwa należą do czołówki potęg soft power. Łączą je również wspólna historia (etnogeneza), podobieństwa kulturowe oraz więzi polityczne i gospodarcze. Badaniu poddany zostanie dyskurs dotyczący wzajemnych relacji tych państw oraz sposób interpretowania i wykorzystywania przeszłości w przestrzeni publicznej i politycznej. Założeniem autora niniejszej pracy jest analiza badanego dyskursu z perspektywy koncepcji pamięci dialogicznej oraz rekonstrukcja narracji odnoszących się do miejsc pamięci (lieux de mémoire) w rozumieniu Pierre’a Nory. Takie wydarzenia, jak proces norymberski, bitwa o Anglię czy lądowanie aliantów w Normandii, funkcjonują jako kluczowe miejsca pamięci współtworzące niemiecko-brytyjsko-amerykańską, a w szerszym wymiarze również transatlantycką, pamięć dialogiczną. Narracja dotycząca wydarzeń i postaci z przeszłości jest ważnym elementem budowania wspólnej pamięci historycznej, a tym samym wykorzystywania (ale nie instrumentalizacji) historii do celów dyplomacji publicznej. Dla lepszego zrozumienia przywoływanej tematyki konieczne będzie wyjaśnienie kluczowych terminów: soft power, „dyplomacja publiczna”, „pamięć dialogiczna” oraz „pamięć zbiorowa”.; The book is an interdisciplinary study that explores how history and collective memory can function as tools of soft power in international relations, with particular emphasis on German-British-American interactions. The author attempts to analyze Aleida Assmann’s concept of dialogical memory as a potential foundation for transatlantic cooperation in the realms of history, politics, and culture. The study begins with the observation that the past constitutes not only a field of tensions and asymmetries but also an opportunity to build a shared, transnational historical narrative. The author focuses on the symbolic and communicative potential of history, examining how sites of memory, museum institutions, gestures of reconciliation, and official political statements collectively forge a transatlantic space of memory exchange. Among the hypotheses advanced, the central premise posits that dialogical memory can serve as an effective form of soft power by negotiating shared historical narratives and overcoming memory asymmetries (e.g., perpetrator/victim dichotomies). The risks of instrumentalizing the past, where history is used to legitimize current state actions (e.g., by omitting controversial aspects of the past) is also highlighted. In its theoretical section, the book discusses, among others, Joseph Nye’s concept of soft power, underlining its relevance in the context of new geopolitical threats, such as the war in Ukraine. Soft power relies not on coercion, but on cultural attractiveness and moral authority. Museums, historical education, and cultural diplomacy are among its main expressions. Memory, when managed empathetically and dialogically, can support the international legitimacy of states. The book draws on a rich corpus of sources: political speeches, museum exhibitions, press articles, textbooks, and expert analyses. Through this lens, the author examines symbolic gestures (e.g., apologies by German presidents),institutions (e.g.,the USHMM, Imperial War Museum), and international museum and anniversary projects. Using a constructivist approach grounded in the work of Alexander Wendt, he argues that historical memory shapes both national identities and inter-state relations, thereby becoming a resource of influence, legitimacy, and trust-building. The author demonstrates that the memory narratives of Germany, the United Kingdom, and the United States – in the context of World War II and the Cold War – form a coherent, mutually complementary narrative. Reinforced by shared symbols, speeches, and memorial sites, this overarching narrative aligns with the framework of a strategic transatlantic partnership. Publikacja sfinansowana przez Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/14403 2026-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14393 Hazard – droga wejścia do przestępstwa. Próba analizy zjawiska Mazur, Jadwiga Hazard jest analizowany głównie jako uzależnienie, ale można go rozpatrywać także jako drogę prowadzącą ku przestępstwom. W artykule podjęto próbę analizy tego zjawiska, opisując hazard jako uzależnienie, jego miejsce w badaniach, próbę teoretycznej analizy oraz możliwość wejścia przez hazard na drogę przestępstwa.; Gambling is analyzed primarily as an addiction but it can also be considered as a way of entry into the crime. The article attempts to analyze this phenomenon, describing gambling as an addiction, its place in the study, the test of theoretical analysis and gambling as an opportunity to enter the path of crime. Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/14393 2016-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14390 Czynniki sytuacyjne w etiologii zbrodni zabójstwa Czerwińska-Jakimiuk, Ewa Głównym celem opracowania jest poznanie i charakterystyka czynników sytuacyjnych w grupie sprawców zbrodni zabójstwa. W 2014 roku poddano wtórnej analizie empirycznej dane dotyczące sytuacyjnego tła motywacyjnego 82 sprawców zabójstw. W konsekwencji można stwierdzić, iż zdecydowana większość badanych sprawców zabójstw przed dokonaniem czynu pozostawała w typowych układach sytuacyjnych, które można określić jako sytuacje trudne o mniejszym bądź większym nasileniu stanów frustracji i deprywacji potrzeb biologicznych i/lub psychologicznych. Parametry czasowe sytuacji były zróżnicowane, a najczęściej występującymi sytuacjami trudnymi były: zagrożenie, sytuacja bolesna i przeciążenie. Najczęściej frustracja lub/i deprywacja dotyczyła potrzeby podtrzymania własnej wartości, akceptacji i uznania, bezpieczeństwa. Wiodącym motywem zabójstwa był motyw emocjonalno-afektywny, poczucie zagrożenia, poczucie krzywdy. Przedstawione w opracowaniu rezultaty badań pozwalają na sformułowanie wniosków praktycznych dotyczących działań terapeutyczno-resocjalizacyjnych oraz opiniowania sądowo-psychologicznego.; The main objective of the study is to know and characterize the situational and motivational factors in the group of the offenders of homicide. In 2014, 82 offenders of homicide and their situational-motivational background were subjected to the secondary analysis. Consequently, it can be concluded that most offenders of homicide experienced difficult situations and frustration/deprivation the biological or psychological needs before the crime. The most frequent difficult situations were: threat, situation of pain and overload, and frustration/deprivation related to following needs: self-esteem, acceptance, safety. The main motive for homicide was: the emotional-affective, the sense of threat, the sense of harm. The results of research allow us to formulate practical conclusions regarding the treatment/therapy and rehabilitation and forensic psychology (issuing opinions). Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/14390 2016-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/14348 Reideologizacja we współczesnej Rosji: koncepcje, dyskursy, narracje (2012-2024) Lewińska, Jana Niniejsza rozprawa poświęcona jest analizie procesów reideologizacji w Rosji w latach 2012–2024, przeprowadzonej na podstawie badań nad dyskursem ideologicznym, obejmujących nie tylko analizę przekazu oficjalnego, lecz także identyfikację aktorów uczestniczących w jego wytwarzaniu. Naczelnym celem pracy jest identyfikacja oraz analiza wewnętrznego dyskursu ideologicznego współczesnej Rosji w perspektywie panoramicznej. Praca ma charakter interdyscyplinarny i realizowana jest w ujęciu krytyczno- analitycznym, z uwzględnieniem kontekstu historycznego. Priorytetem badawczym jest analiza źródłowa. Badanie opiera się na szerokim korpusie źródeł oficjalnych oraz ideowych. Podstawową metodą badawczą jest empiryczna i krytyczna analiza praktyk dyskursywnych, uzupełniona o elementy morfologicznej analizy ideologii. Praca składa się z pięciu rozdziałów. Rozdział pierwszy ma charakter teoretyczny i poświęcony jest pojęciu ideologii oraz kategoriom reideologizacji i dezideologizacji, a także przedstawieniu własnej perspektywy analitycznej. Rozdział drugi obejmuje analizę aparatów ideologicznych państwa oraz identyfikację osiowego dyskursu ideologicznego. Rozdział trzeci dotyczy identyfikacji aktorów działających poza strukturami państwowymi oraz analizy wytwarzanej przez nich ideologii. Rozdział czwarty koncentruje się na analizie kluczowych ideologów oraz ich projektów ideologicznych. Rozdział piąty poświęcony jest mechanizmom instrumentalizacji koncepcji intelektualnych w procesie legitymizacji dyskursu ideologicznego. W Zakończeniu przedstawiono syntetyczne wnioski badawcze, sformułowane zgodnie z celami i pytaniami badawczymi. Przeprowadzona analiza pozwoliła wyodrębnić podstawowe osie współczesnego dyskursu ideologicznego w Rosji, wskazując na dominującą logikę etatyzmu oraz irredentyzmu, które stanowią ramę interpretacyjną dla pozostałych narracji ideologicznych.; This dissertation is devoted to the analysis of processes of reideologization in Russia between 2012 and 2024, conducted on the basis of research into ideological discourse, encompassing not only official narratives but also the identification of actors involved in their production. The primary aim of the study is to identify and analyze the internal ideological discourse of contemporary Russia from a panoramic perspective. The dissertation is interdisciplinary in nature and is carried out within a critical-analytical framework, with due consideration given to the historical context. Particular emphasis is placed on panoramic source-based analysis. The study is based on a broad corpus of official and ideological sources. The principal methodological approach consists of empirical and critical analysis of discursive practices, supplemented by elements of the morphological analysis of ideology. The dissertation is composed of five chapters. The first chapter is theoretical in nature and addresses the concept of ideology as well as the categories of re-ideologization and de-ideologization, and presents the author’s analytical perspective. The second chapter focuses on the analysis of state ideological apparatuses and the identification of the axial ideological discourse they produce. The third chapter addresses the identification of actors operating outside state structures and the analysis of the ideology produced by them. The fourth chapter concentrates on key ideologues and their ideological projects. The fifth chapter examines the mechanisms through which intellectual concepts are instrumentalized in the process of legitimizing ideological discourse. The concluding section presents the principal research findings, formulated in accordance with the research objectives and questions. The analysis demonstrates that the contemporary ideological discourse in Russia is structured around dominant logics of statism and irredentism, which function as interpretative frameworks for other ideological narratives. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska - promotor: prof. dr hab. Adam Sawicki. Fri, 23 Oct 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/14348 2026-10-23T00:00:00Z