http://hdl.handle.net/11716/51 Wed, 29 Apr 2026 00:59:49 GMT 2026-04-29T00:59:49Z http://hdl.handle.net/11716/13867 Czy jeszcze samorząd? Władze Krakowa w latach Wielkiej Wojny (1914–1918) Meus, Konrad W dniu 25 lipca 1914 roku, w związku z napiętą sytuacją geopolityczną w Europie, na obszarze Austro-Węgier wprowadzono stan wyjątkowy. Tym sposobem nastąpiło zawieszenie wolności obywatelskich, które przysługiwały habsburskim poddanym od momentu wejścia w życie pamiętnej konstytucji grudniowej z 1867 roku. Kilka dni później w wyniku wybuchu wojny pomiędzy Serbią a Austro-Węgrami cesarz Franciszek Józef I podjął decyzję, aby od 1 sierpnia 1914 roku na obszarze Galicji, Bukowiny oraz Śląska Austriackiego wprowadzić stan wojenny. Dotychczasowe kompetencje Namiestnika Galicyjskiego przejął głównodowodzący armiami. Wszystkie organy administracji terenowej na wskazanym obszarze przeszły pod zarząd wojskowy. Decyzja ta formalnie znosiła samorząd znany z czasów autonomicznych. Należy jednak podkreślić, że pomimo wspomnianych ograniczeń działania realizowane przez krakowski Magistrat oraz Radę Miasta w wielu kluczowych kwestiach nie odbiegały od czynności wykonywanych przez te organy przed sierpniem 1914 roku. Czasami, wręcz odwrotnie dramat cywili wymuszał na lokalnej władzy zaangażowania na znacznie wyższym poziomie aniżeli to miało miejsce w okresie pokoju.; On 25 July 1914, due to the tense geopolitical situation in Europe, a state of emergency was declared in the Austria-Hungary Empire. Thus, the civil rights the citizens under Habsburg rule had since the memorable December Constitution of 1867 were suspended. Several days later, as a result of the war with Serbia, the emperor Franz Joseph I has made a decision to declare a state of war on the areas of Galicia, Bukovian and Austrian Silesia, starting from 1 August 1914. Current competences of the Galician Governor have been taken over by the army leader. All field administration organs on the selected areas have gone under military rule. This decision was formally dissolving the selfgovernment as it was known in the autonomous times. It has to be underlined, however, that despite the limitations mentioned above the activities realized by the Krakow’s Magistrate and City Council in many key aspects weren’t much different from the activities conducted by those organs before August 1914. To the contrary, sometimes the civilian tragedy enforced the local government to become engaged in a much higher level than how it was in times of peace. Mon, 01 Jan 2018 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13867 2018-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13866 Prezydenci Krakowa doby autonomicznej. Szkic do portretu zbiorowego Sroka, Łukasz Tomasz Prozopografia z zasady jest metodą badań stosowanych wobec ludzi tworzących konkretne grupy (najczęściej elitarne), mieszkających na określonym terytorium oraz wykazujących się dokonaniami mierzalnymi w sensie ilościowym i jakościowym. Prezydenci Krakowa spełniają wszystkie wymienione tutaj kryteria. Zasadność prowadzenia poświęconych im studiów wynika jednak nie z przesłanek teoretycznych, ale z realnych osiągnięć, które stały się udziałem każdego z sześciu badanych prezydentów. Pierwsi z nich wytyczyli dalekosiężne plany rozwoju miasta. Kolejni plany te konsekwentnie realizowali, zabiegając o potrzebne do tego środki. Dla każdego z nich prezydentura była zwieńczeniem, a nie końcem kariery politycznej. Legitymowali się starannym wykształceniem. Pochodzili z rodzin o bardzo dobrej reputacji społecznej. Kręgi elitarne współtworzyli jednak przede wszystkim z uwagi na własne osiągnięcia, nie zaś renomę noszonych przez nich nazwisk. O potędze ich dokonań niech świadczy to, że owoc ich pracy częstokroć stanowił dogodny punkt wyjścia dla projektów modernizacyjnych podejmowanych jeszcze w kolejnym stuleciu.; Prosopography is by nature a research method towards people comprising specific groups (most often elite ones), living on a given territory and characterized by actions measurable both in quantity and quality. Presidents of Kraków fulfill all these criteria. The reason for conducting the research devoted to them comes from not theoretical grounds, but from real achievements, which were connected with each of the six studied presidents. The first ones have prepared a far-reaching plans for the city development. The next ones have consequently realized these plans, seeking for the needed funds. For each of them, becoming a president was a conclusion, not an end of their political career. They prided themselves with solid education. They came from the families with a very good social reputation. They entered the elite circles not because of the renown of their names, though, but due to their own achievements. The might of their actions can be seen by the fact that the fruit of their labor was often a good exit point for the modernization project undertaken even in the next century. Mon, 01 Jan 2018 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13866 2018-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13865 1866. Odbudowa samorządu miejskiego - narodziny nowoczesnego Krakowa Augustynowicz, Christoph; Mudryj, Marian; Niezabitowski, Michał; Broński, Krzysztof; Jakimyszyn-Gadocha, Anna; Sroka, Łukasz Tomasz; Follprecht, Kamila; Meus, Konrad; Brzoza, Czesław; Kozińska-Witt, Hanna; Kusak, Magdalena; Hapanowicz, Piotr Meus, Konrad; Sroka, Łukasz Tomasz W dniu 1 kwietnia 1866 roku cesarz austriacki Franciszek Józef I Habsburg usankcjonował ustawę, mocą której Kraków otrzymał „Tymczasowy Statut Gminny”. Dokument ten stanowił faktyczną konstytucję miasta. Z jednej strony powoływał autonomiczny samorząd miejski, a z drugiej określał zakres kompetencji działania wybieralnych władz samorządowych. Tym sposobem w 1866 roku Kraków wszedł na nową drogę rozwoju, która zadecydowała o roli i znaczeniu podwawelskiego grodu w kolejnych dekadach XIX i XX stulecia. Sto pięćdziesiąt lat od tamtych wiekopomnych wydarzeń Urząd Miasta Krakowa wraz z krakowskim środowiskiem naukowym postanowili je upamiętnić organizując okolicznościową konferencję naukową, której pokłosiem jest niniejsza publikacja. 1866. Odbudowa samorządu miejskiego – narodziny nowoczesnego Krakowa to książka, której celem jest nie tylko przybliżenie okoliczności towarzyszących tytułowej odbudowie samorządu miejskiego w „duchowej” stolicy Polski – drugim obok Lwowa najważniejszym mieście Galicji, ale także ukazanie dotychczas słabo lub wcale nieznanych wątków wpisujących się w szerszy kontekst związany z funkcjonowaniem samorządu Krakowa lat autonomii galicyjskiej i tuż po niej. Wydawnictwo zawiera dwanaście artykułów przygotowanych przez badaczy związanych z różnymi ośrodkami naukowymi z Polski oraz z zagranicy. W gronie tym znajdziemy naukowców z Uniwersytetu Wiedeńskiego, Narodowego Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki, Uniwersytetu im. Marcina Lutra w Halle/ Salle, Archiwum Narodowego w Krakowie, Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. Zgromadzone i opublikowane teksty prezentują różnorodną tematykę, od przekrojowej po uszczegółowioną. Niemniej wszystkie artykuły składają się w jednolitą, tematycznie ujętą całość. Książka, którą oddajemy do rąk Czytelnika nie tylko uzupełnia już posiadaną wiedzę na temat Krakowa oraz Galicji w ogóle, ale w większości przypadków wnosi nowe ustalenia do historiografii. Efekt ten był możliwy dzięki wyjątkowemu zaangażowaniu wszystkich autorów, którzy przyjęli zaproszenie do opublikowania wyników swoich wieloletnich badań na kartach niniejszego wydawnictwa, za co w tym miejscu należą się im wielkie podziękowania. Szczególne słowa wdzięczności kierujemy także do Urzędu Miasta Krakowa, dzięki któremu książka pt. 1866. Odbudowa samorządu miejskiego – narodziny nowoczesnego Krakowa mogła ukazać się drukiem. Za udzielanie nieocenionego wsparcia merytorycznego wyrazy podziękowania należą się również dyrekcji i pracownikom Archiwum Narodowego w Krakowie, Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, a także władzom Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. Publikacja ukazała się dzięki pomocy finansowej Gminy Miejskiej Kraków. Mon, 01 Jan 2018 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13865 2018-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13834 Desakralizacja przestrzeni publicznej w latach 80. XX wieku w Polsce - jej uwarunkowania i konsekwencje Brynkus, Józef Desacralisation in Peoples Poland referred to the objects in the public space. It rested on delimiting the construction of new religious infrastructure, the promotion of the secular system of values, creating of the attitudes and behaviours desired by the communists. The manifestation of the religious practice was restricted, tradition was questioned and the customs originating from the Christian religion were depreciated. Mon, 01 Jan 2018 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13834 2018-01-01T00:00:00Z