http://hdl.handle.net/11716/54 Mon, 13 Apr 2026 18:57:15 GMT 2026-04-13T18:57:15Z http://hdl.handle.net/11716/13324 Wydarzenia i inicjatywy promujące kulturę polską za granicą. Studia przypadków Dąbrowski, Andrzej; Dzięglewski, Mariusz; Gońda, Marcin; Guzik, Aldona; Marzęcki, Radosław; Rojek-Adamek, Paulina Oddajemy w ręce czytelników publikację, która stanowi dopełnienie pozostałych prac opublikowanych w ramach projektu badawczego „Opracowanie i upowszechnienie narzędzi wspierających promocję polskiej kultury za granicą” (NdS/533564/2021/2022). Po raportach z badań terenowych, propozycjach wskaźników i narzędzi pozwalających na ocenę działań promocyjnych (Dąbrowski i in. 2024a, b, c; Dutka, Dzięglewski 2024a, b), przedstawiamy sześć studiów przypadku. Studia te odnoszą się do autentycznych wydarzeń, które miały miejsce w Berlinie, Londynie i Nowym Jorku podczas badań terenowych na przełomie września i października 2022 roku. W ramach badań, uczestniczyliśmy w opisywanych poniżej wydarzeniach, prowadziliśmy obserwację uczestniczącą, wywiady z organizatorami, twórcami i publicznością. Ważnym źródłem informacji były nie tylko notatki z obserwacji w terenie, ustrukturyzowane zgodnie z instrukcją obserwacji (patrz Aneks), ale również dokumenty (np. materiały promocyjne, artykuły itd.) oraz bogaty materiał fotograficzny zebrany podczas badania, w tym również materiały publikowane na portalach internetowych podmiotów organizujących obserwowane wydarzenia. Wyjątek stanowi opis jednego z wydarzeń w Nowym Jorku (“Encounters with Polish literature”), o którym informacje zaczerpnięto z materiałów promocyjnych i rozmów z organizatorami. Początkowo zakładano, iż obserwacją uczestniczącą badacze obejmą głównie tzw. wydarzenia flagowe, które definiowano jako wydarzenia o wysokiej randze artystycznej, zasięgu międzynarodowym, skupiające liczną widownię i media międzynarodowe. W trakcie organizacji badań terenowych okazało się jednak, iż badacze nie zawsze mogli być obecni na tego typu wydarzeniach. Zdecydowano się włączyć wydarzenia o zróżnicowanej randze i zakresie oddziaływania – w znacznym stopniu lokalne, branżowe i środowiskowe. Początkowo zakładano, iż prezentacja studiów przypadku uporządkowana będzie według dziedziny kultury, której one dotyczą (literatura, film itd.). To założenie również okazało się trudne do zrealizowania, gdyż – co wiemy już z raportów badawczych – wiele wydarzeń ma charakter hybrydowy – łączy różne dziedziny, obszary i obiekty kultury. Aby uwzględnić kontekst kraju (miasta), w którym odbywały się wydarzenia promujące polską literaturę, film czy sztuki wizualne, a jednocześnie pokazać te aspekty, które są wspólne wszystkim wydarzeniom, zdecydowaliśmy się opisać po dwa przypadki z każdego z badanych miast. Zaprezentowane poniżej przykłady wydarzeń promujących kulturę polską za granicą z założenia nie miały służyć pokazaniu idealnie zorganizowanych przedsięwzięć, które mogłyby być wzorami do naśladowania. Autorzy uznali, iż opisane przypadki będą stanowić ilustrację do wniosków zaprezentowanych w raportach badawczych. Oznacza to, iż działania promocyjne w opisywanych przypadkach cechuje pewna ambiwalencja. Niektóre aspekty tych działań należy jednoznacznie uznać za warte naśladowania, inne natomiast wymagają krytycznego spojrzenia i refleksji. Autorzy uznali, iż tak dobrane przypadki mogą pełnić funkcję edukacyjną poprzez wskazywanie mankamentów autentycznych działań oraz propozycję ich doskonalenia. Niniejszą publikację adresujemy do wszystkich osób, które angażują się w działania mające na celu promocję kultury polskiej za granicą – zarówno związanych z dużymi instytucjami, jak i tych, którzy stawiają pierwsze kroki w tym obszarze. W publikacji przedstawiono przebieg jubileuszu 10-lecia Sprachcafé Polnisch, opis prezentacji wydarzenia multimedialnego, które miało miejsce w Berlinie, wieczór poezji oraz cykl spotkań w ramach projektu polsko -angielskiej wymiany kulturalnej, które odbyły się w Londynie, a także cykl spotkań z literaturą polską i festiwal filmowy zorganizowane w Nowym Jorku. W każdym przypadku opisano miejsce, czas i podmioty zaangażowane w organizację wydarzeń, ich kontekst (kulturowy, organizacyjny), przedstawiono także opis wydarzenia z naciskiem na kluczowe aspekty działań, takie jak: publiczność, kanały promocji, współpraca etc. Część opisową uzupełniono materiałami wizualnymi, które badacze pozyskali podczas obserwacji uczestniczących. Po części opisowej podjęto także próbę krytycznego krótkiego odniesienia się do przedstawionych działań z uwzględnieniem wypracowanych w ramach projektu wskazówek opublikowanych na portalu poświęconym promocji kultury polskiej za granicą (www.polca.krakow.up). Autorzy niniejszego opracowania wierzą, iż taka formuła pozwoli osobom bezpośrednio zaangażowanym w działania promujące kulturę polską za granicą na krytyczną refleksję i doskonalenie dotychczasowych przedsięwzięć. Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa” nr projektu NdS/533564/2021/2022 („Opracowanie i upowszechnienie narzędzi wspierających promocję polskiej kultury za granicą”. Kwota dofinansowania i całkowita wartość projektu: 796 145,00 zł. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13324 2024-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13323 Wskaźniki w procesie programowania i ewaluacji działań z zakresu promocji kultury polskiej za granicą Dutka, Grzegorz; Dzięglewski, Mariusz Katalog wskaźników przydatnych w konstruowaniu założeń strategicznych, programów i ewaluacji działań promocyjnych stanowi integralną część projektu „Opracowanie i upowszechnienie narzędzi wspierających promocję polskiej kultury za granicą” finansowanego przez MEiN w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa”. Cele projektu, wraz z metodologią i wynikami badań, zostały przedstawione w dwóch raportach: Praktyki podmiotów działających w kraju na rzecz promocji kultury polskiej za granicą (Dąbrowski i in. 2024a) i Promocja kultury polskiej w Berlinie, Londynie i Nowym Jorku (Dąbrowski i in. 2024b). W toku realizacji projektu badacze dostrzegli lukę w sferze projektowania, monitorowania i ewaluacji działań promocyjnych podejmowanych przez różne podmioty odpowiedzialne za promocję polskiej kultury za granicą. Niedostatki te dotyczą przede wszystkim skuteczności i efektywności, a także innych kryteriów, które zazwyczaj uwzględnia się w ewaluacji: trafności, trwałości, oddziaływania i zakresu efektów interwencji. Jednocześnie, potrzebę zwrócenia większej uwagi na efekty działań promocyjnych często podkreślali sami respondenci. Celem niniejszego opracowania jest uporządkowanie i przegląd dotychczas stosowanych wskaźników oraz przedstawienie propozycji poszerzenia obszarów programowania, monitoringu i ewaluacji o nowe. Propozycję taką opracowano – między innymi – pod kątem wsparcia decydentów, którzy odpowiedzialni są za definiowanie kierunku polityki kulturalnej oraz strategii promocji polskiej kultury za granicą na poziomie centralnym, a także przedstawicieli podmiotów „oddolnych” (stowarzyszeń, fundacji, grup artystycznych, twórców i animatorów kultury). Ponadto, niniejsze opracowanie adresowane jest do badaczy zajmujących się promocją kultury oraz instytucjami, które są za nią odpowiedzialne. Autorzy mają nadzieję, iż decydenci będą mogli skorzystać z poniższego opracowania: z określając główne założenia i kierunki polityki kulturalnej na podstawie pogłębionej diagnozy, z definiując założenia oraz cele strategiczne i operacyjne uwzględniające szerokie spektrum kryteriów ewaluacyjnych, z przyjmując odpowiednie wskaźniki do pomiaru różnych aspektów działań promocyjnych, które w rezultacie umożliwią rzetelny monitoring i ewaluację całego systemu promocji polskiej kultury za granicą. W przypadku przedstawicieli mniejszych podmiotów zaangażowanych w promocję kultury polskiej za granicą autorzy wierzą, iż dzięki niniejszemu opracowaniu będą oni mogli: z zwrócić większą uwagę na proces monitorowania i doskonalenia działań promocyjnych na podstawie systematycznych badań diagnostycznych, z dobrać trafne wskaźniki do celów, jakie sobie wyznaczają, z opracować własne narzędzia ewaluacyjne (lub skorzystać z propozycji zawartej w osobnej publikacji projektowej 1) w oparciu o te wskaźniki. Z kolei badaczom oraz dużym instytucjom odpowiedzialnym za działania upowszechniające kulturę polską za granicą niniejsze opracowanie pozwoli na: z opracowanie metodologii i planu badań własnych, z przygotowanie zapytania ofertowego skierowanego do zewnętrznych firm badawczych w oparciu o konkretne kryteria realizacji takiej usługi. Podejście do opracowania propozycji katalogu wskaźników dla opisanych powyżej odbiorców publikcji za swą podstawę przyjmuje ideę organizacji uczącej się, która na bieżąco ewaluuje swoje działania i doskonali je na drodze krytycznej analizy. Takie spojrzenie wydaje się być jedynym właściwym we współczesnym, dynamicznie zmieniającym się świecie – pozwala wierzyć, iż działania promujące kulturę polską na arenie międzynarodowej pozwolą na zbudowanie silnej marki narodowej. Dokument niniejszy składa się z trzech głównych części. W części pierwszej sformułowano definicję podstawowych pojęć oraz określono precyzyjnie kryteria ewaluacyjne. W drugiej przedstawiono zarys dotychczas stosowanych wskaźników na podstawie dokumentów strategicznych, programowych oraz sprawozdań podmiotów publicznych. W trzeciej zaś zaprezentowano propozycję usystematyzowania i uzupełnienia katalogu wskaźników na podstawie przyjętych kryteriów ewaluacyjnych. Dodatkowo w Aneksie czytelnik znajdzie tabele z opisem wybranych dotychczas stosowanych wskaźników. Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa” nr projektu NdS/533564/2021/2022 („Opracowanie i upowszechnienie narzędzi wspierających promocję polskiej kultury za granicą”. Kwota dofinansowania i całkowita wartość projektu: 796 145,00 zł. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13323 2024-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13322 Narzędzia w procesie programowania i ewaluacji działań z zakresu promocji kultury polskiej za granicą Dutka, Grzegorz; Dzięglewski, Mariusz Niniejszy dokument to kolejny element realizowanego projektu pn. „Opracowanie i upowszechnienie narzędzi wspierających promocję polskiej kultury za granicą”. Projekt był finansowany przez MEiN w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa”. Cele projektu, wraz z metodologią i wynikami badań, zostały przedstawione w dwóch raportach: Praktyki podmiotów działających w kraju na rzecz promocji kultury polskiej za granicą (Dąbrowski i in. 2024a) i Promocja kultury polskiej w Berlinie, Londynie i Nowym Jorku (Dąbrowski i in. 2024b). Oprócz raportów z badań, w ramach projektu powstał również dokument Wskaźniki w procesie programowania i ewaluacji działań z zakresu promocji kultury polskiej za granicą (Dutka, Dzięglewski 2024). Niniejsze opracowanie należy traktować jako kolejne uszczegółowienie tego dokumentu, Autorzy nawiązują w nim bowiem do przedstawionych we wcześniejszej publikacji wskaźników, a także konsekwentnie opierają się na procesie programowania i ewaluacji działań promocyjnych. Mimo, iż w kraju prowadzi się badania percepcji polskich dzieł kulturalnych, co znajduje wyraz w wielu publikacjach, raportach i podręcznikach z zakresu badań kultury, obserwuje się niedosyt podobnych badań realizowanych za granicą. Z pewnością badania takie wymagają większych kosztów i zaangażowania. Mogą jednak wymagać również specyficznego podejścia, nieco różniącego się od narzędzi, jakie zwykło stosować się w kraju. Celem niniejszego opracowania jest dostarczenie konkretnych wskazówek umożliwiających skonstruowanie własnych narzędzi badawczych lub przygotowanie specyfikacji dla firm badawczych przez osoby zaangażowane w promocję polskiej kultury za granicą. Publikacja zawiera także przykłady narzędzi do badań osadzonych w kontekście autentycznego wydarzenia, które miało miejsce podczas realizowanych w ramach projektu badań terenowych za granicą. Dokument ten adresowany jest zarówno do przedstawicieli instytucji publicznych, jak też i organizacji pozarządowych działających w kraju i zagranicą. Autorzy opracowania mają nadzieję, iż zachęci ono czytelników do realizacji własnych badań w procesie planowania i ewaluacji podejmowanych działań promujących kulturę. Ze względu na różnorodność działań z zakresu promocji kultury polskiej za granicą (wynikającą z ukierunkowania na różne obszary kultury i sztuki, różne kraje, publiczność, kanały promocji i typ wydarzeń) wyzwanie stanowi skonstruowanie wzorcowych narzędzi – kwestionariuszy ankiet lub scenariuszy wywiadów – możliwych do zastosowania bez modyfikacji. Każdy podmiot realizuje badania w nieco innym celu, nierzadko w specyficznym dla niego obszarze kultury, na różniących się populacjach. Badania, co zostało już zasygnalizowane w poprzednich dokumentach projektowych (Dutka, Dzięglewski 2024), można prowadzić również na różnych poziomach – począwszy od ogólnej problematyki postrzegania kultury polskiej w społeczeństwach zachodnich, skończywszy na ocenie poszczególnych wydarzeń czy dzieł artystycznych. Autorzy starali się zróżnicować sugestie w zakresie formułowania narzędzi badawczych, mając na względzie możliwość realizacji badań ilościowych i jakościowych, co znajduje odzwierciedlenie w strukturze niniejszego dokumentu. Należy również pamiętać, iż realizacja badań wymaga wiedzy z zakresu metodologii badań społecznych, które znacznie wybiegają poza zakres niniejszego opracowania. W zależności od obszaru działalności badania warto poprzedzić pilotażem. Czytelnik znajdzie jednak w zakończeniu dokumentu wskazówki dotyczące literatury, która pozwala uzupełnić wiedzę w tym zakresie. Realizacja badań jest jednym z etapów procesu planowania i ewaluacji działań promocyjnych. Pozyskane dane wymagają analizy, sformułowania wniosków oraz rekomendacji. Rekomendacje zaś – w miarę możliwości – powinny być wdrażane, aby zwiększyć takie parametry działań, jak: skuteczność, efektywność, trafność, trwałość, oddziaływanie i potencjał promocyjny podmiotu (Dutka, Dzięglewski 2024). Realizacja badań – sama w sobie – nie wystarczy, jeśli nie służy trafnemu planowaniu i doskonaleniu działań promocyjnych. W przypadku braku wystarczających zasobów kadrowych do realizacji tego złożonego, wieloetapowego procesu zaleca się zlecenie badań i opracowanie raportu wraz z rekomendacjami zewnętrznej firmie badawczej. Wówczas niniejsze opracowanie może posłużyć jako przewodnik do precyzyjnego przygotowania specyfikacji zlecenia usługi badawczej. Publikacja dofi nansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa” nr projektu NdS/533564/2021/2022 („Opracowanie i upowszechnienie narzędzi wspierających promocję polskiej kultury za granicą”. Kwota dofinansowania i całkowita wartość projektu: 796 145,00 zł. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13322 2024-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/11197 Uchodźcy wojenni z Ukrainy – życie w Polsce i plany na przyszłość Długosz, Piotr; Kryvachuk, Liudmyla; Izdebska-Długosz, Dominika Wojna na Ukrainie wywołana przez napaść rosyjskiego agresora zmusiła około 7 milionów mieszkańców Ukrainy do opuszczenia swojego kraju. Jest to największy kryzys migracyjny spotykany w ostatnich latach na świecie. Znaczna część Ukraińców uciekających przed wojną przyjechała do Polski. W związku z tym zostały zrealizowane badania sondażowe, które miały na celu dokładne określenie sytuacji uchodźców. Badania miały dać odpowiedź na pytanie dotyczące tego, kim są uchodźcy w sensie społeczno-demograficznym, w jaki sposób adoptują się do rzeczywistości w Polsce, jaką mają kondycję psychiczną oraz jakie są ich palny życiowe. Do realizacji powyższych celów została wykorzystana metoda sondażu internetowego (CAWI). Próba badawcza była dobierana w sposób celowy. Do badań zakwalifikowano 737 prawidłowo wypełnionych kwestionariuszy. Wyniki badań pokazały, że do Polski w głównej mierze przybyła klasa średnia złożona z dobrze wykształconych kobiet z dziećmi, które na Ukrainie mieszkały w miastach i dobrze oceniały swoją sytuację finansową. Do Polski przyjechały ze względu na to, że tutaj miały swoich znajomych oraz Polska wydawała się być podobna pod względem językowym i kulturowym do Ukrainy. Uchodźcy najczęściej zamieszkiwali w mieszkaniach, domach samodzielnie wynajmowanych oraz opłacanych przez inne osoby. U polskich rodzin znalazło schronienie 17% respondentów. Niewielu uchodźców mieszkało w miejscach zbiorowego zakwaterowania. Uchodźcy dobrze ocenili pomoc udzielną przez Polaków. Najwyżej zostali ocenieni wolontariusze pracujący na granicy oraz polskie służby mundurowe. Większość uchodźców nie zna języka polskiego, ale się go uczy bądź chce to zrobić. Zdalnie pracuje na Ukrainie ⅓ badanych. W Polsce około 20% znalazło pracę, a ¾ chciałoby znaleźć pracę w przyszłości. Większość uchodźców zarejestrowała się w rejestrze PESEL. Prawie połowa dzieci uchodźców bierze udział w zajęciach online w ukraińskiej szkole. Połowa uchodźców wysłała swoje dzieci do polskiej szkoły. Aż ¾ respondentów jest doświadczona traumą wojenną mierzoną skalą RHS-15. Prawie ¾ wykazuje też wysoki poziom stresu psychologicznego. Połowa badanych uchodźców zamierza wrócić do swojego domu na Ukrainie.; The war in Ukraine, started by the invasion of the Russian aggressor, has forced approximately 7 millions of Ukrainians to flee their country. This is the world’s largest migration crisis observed in the recent years. The vast majority of Ukrainians escaping from the war have come to Poland. In this regard, survey research aiming at determining the exact situation of the refugees was carried out. The aim of the research was to answer the questions regarding the refugees: Who are they in socio-demographic terms? How are they adapting to the Polish reality? What is their mental health like and what are their plans for the future? In order to achieve these aims and arrive at the answers, the CAWI on-line survey method was used. The research sample was selected using purposive sampling. A total of 737 correctly filled out questionnaires were qualified for the study. The results of the research indicate that the refugees who arrived in Poland are mainly middle class consisting of well-educated women and their children who used to live in Ukrainian cities and evaluate their financial situation as good. They came to Poland due to the fact that they have had friends in Poland and that Poland seems to be similar to Ukraine in terms of language and culture. The refugees most often lodge in apartments, houses which they rent independently or houses for which the rent is paid by other people. 17% of the respondents have found shelter with Polish families. Not many refugees live in collective accommodation facilities. The refugees highly evaluate the aid received from Poles. The volunteers at border crossings as well as Polish uniformed services scored the highest. The majority of Ukrainians do not speak Polish, but they have either started learning it or intend to take up Polish lessons. One third of the respondents work remotely in Ukraine. Approximately 20% of the respondents have found jobs in Poland, and three quarters of the respondents would like to find a job in the future. The majority of the refugees have registered in the PESEL database. Almost half of the refugee children participate in on-line lessons in Ukrainian schools. Half of the refugees have sent their children to Polish schools. Three quarters of the respondents have experienced war trauma, which was measured with the use of the RHS-15 scale. Almost three quarters of respondents display high levels of stress. Half of the surveyed refugees intend to return to their homes in Ukraine. Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/11197 2022-01-01T00:00:00Z