http://hdl.handle.net/11716/71 Wed, 16 Sep 2026 15:48:48 GMT 2026-09-16T15:48:48Z http://hdl.handle.net/11716/14306 Obraz psychospołecznych eksperiencji młodych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem Skalny, Magdalena W prezentowanej pracy doktorskiej zostały podjęte badania dotyczące doświadczeń psychospołecznych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem. Celem badań było odkrycie i opis osobistych doświadczeń psychospołecznych dorosłego rodzeństwa osób głuchych, nie tylko zaprezentowanie obrazu subiektywnego doświadczania bycia słyszącym rodzeństwem osób głuchych, ale również wskazanie praktycznych implikacji pozwalających podnieść jakość relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym oraz przyczynić się do zmniejszenie trudności psychospołecznych słyszącego rodzeństwa. Przedmiotem analizy jest złożony charakter doświadczeń dorosłego słyszącego rodzeństwa osób głuchych, który wymaga interdyscyplinarnego podejścia. Struktura pracy została podzielona na cztery rozdziały. Część teoretyczna obejmuje dwa rozdziały. W rozdziale pierwszym - pt. „Problematyka głuchoty w świetle literatury przedmiotu” zdefiniowano pojęcia, przyczyny i przedstawiono klasyfikacje dotyczące zaburzeń słuchu. Zaprezentowano rozwój społeczny osób głuchych w kontekście m.in. językowym, emocjonalnym oraz teorii umysłu. Dokonano przeglądu terminologicznego i przedstawiono charakterystykę okresu rozwojowego wczesnej dorosłości. Podjęto kwestię zależności pomiędzy komunikacją a rozwojem tożsamościowym osób głuchych (model kulturowy). Zrekonstruowano wybraną koncepcję psychologiczną - teorię przywiązania Johna Bowlby’ego. W rozdziale drugim zatytułowanym: „Rodzina w ujęciu wybranych koncepcji teorio-poznawczych” omówiono nomenklaturę i charakterystykę rodziny, także z dzieckiem głuchym oraz przedstawiono typologie postaw rodzicielskich. Zaprezentowano metody komunikacji i wsparcia rodzin wychowujących dziecko głuche i wynikających konsekwencji w pełnionych rolach matek i ojców. Dokonano przeglądu dotychczasowych badań z obszaru relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym w podsystemach rodzice – dzieci - rodzeństwo. Przedstawiono i omówiono konceptualne ramy teoretyczne oparta na bio-ekologicznym modelu (wcześniej Teoria Systemów Ekologicznych) Urie Bronfenbrennera (Guy - Evans, 2024). Część metodologiczna to szczegółowy opis zrealizowanych badań jakościowych w schemacie fenomenologicznym oraz metody wywiadu(Indywidualny Wywiad Pogłębiony – IDI) z elementami metody biograficznej. Powołując się na szerokie zastosowanie w badaniach społeczno-pedagogicznych dowiedziono skuteczności prezentowanych badań w nurcie jakościowym. W pracy została opisana metoda i proces analizy i interpretacji danych z zachowaniem procedury Interpretacyjnej Analizy Fenomenologicznej. Zaprezentowano filozoficzno-metodologiczne uzasadnienie prowadzonych badań (fenomenologia- hermeneutyczna, paradygmaty), cele (teoretyczny, diagnostyczny i praktyczny) oraz problemy badawcze. W rozdziale czwartym (4.) obejmującym badania własne na wstępie przedstawiono sylwetki narratorów. W dalszej kolejności zaprezentowano raport z badań - interpretacja przeprowadzonych wywiadów pozwoliła na wyłonienie tematów i kategorii, które zobrazowały doświadczenia psychospołeczne słyszącego rodzeństwa osób głuchych. Z przeprowadzonych analiz wynika, że doświadczanie bycia rodzeństwem osób głuchych jest procesem indywidualnym, zróżnicowanym i wielowymiarowym na każdym etapie życia. Jako podsumowanie zaprezentowano dyskusję- wnioski i wyniki skonfrontowano z doniesieniami z innych badań. Całość pracy zwieńczają postulaty pedagogiczne i refleksje końcowe.; This doctoral thesis presents research on the psychosocial experiences of hearing adults who grew up with deaf siblings. The aim of the research was to discover and describe the personal psychosocial experiences of adult siblings of deaf people, not only to present a subjective picture of what it is like to be a hearing sibling of deaf people, but also to indicate practical implications for improving the quality of family relationships with a deaf child and contributing to a reduction in the psychosocial difficulties of hearing siblings. The subject of the analysis is the complex nature of the experiences of adult hearing siblings of deaf people, which requires an interdisciplinary approach. The structure of the work has been divided into four chapters. The first chapter, entitled “The issue of deafness in the light of the literature on the subject,” defines the concepts and causes of hearing disorders and presents their classifications. It presents the social development of deaf people in the context of, among other things, language, emotions, and theory of mind. A review of terminology is provided and the characteristics of the early adulthood developmental period are presented. The issue of the relationship between communication and identity development in deaf people (cultural model) is addressed. A selected psychological concept was reconstructed—John Bowlby's attachment theory. The second chapter, entitled “The family in selected theoretical and cognitive concepts,” discussed the nomenclature and characteristics of the family, including families with deaf children, and presented typologies of parental attitudes. Methods of communication and support for families raising a deaf child and the resulting consequences in the roles of mothers and fathers are presented. A review of existing research on family relationships with a deaf child in the parent-child-sibling subsystems is provided. A conceptual theoretical framework based on Urie Bronfenbrenner's bio-ecological model (formerly Ecological Systems Theory) was presented and discussed (Guy-Evans, 2024). The methodological part provides a detailed description of the qualitative research conducted using a phenomenological approach and the interview method (Individual In-Depth Interview – IDI) with elements of the biographical method. Referring to its wide application in socio-pedagogical research, the effectiveness of the presented research in the qualitative field has been proven. The thesis describes the methodand process of data analysis and interpretation in accordance with the Interpretative Phenomenological Analysis procedure. It presents the philosophical and methodological justification for the research (phenomenology-hermeneutics, paradigms), objectives (theoretical, diagnostic and practical) and research problems. In chapter four (4.), which covers the author's own research, the profiles of the narrators are presented at the beginning. Next, the research report is presented - the interpretation of the interviews allowed for the identification of themes and categories that illustrated the psychosocial experiences of hearing siblings of deaf people. The analyses show that the experience of being a sibling of a deaf person is an individual, diverse, and multidimensional process at every stage of life. The summary presents a discussion, and the conclusions and results are compared with reports from other studies. The work concludes with pedagogical proposals and final reflections. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Katarzyny Pluteckiej, prof. UKEN. Thu, 17 Sep 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/14306 2026-09-17T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13741 Kamuflaż i wypalenie autystyczne a jakość życia (młodych) dorosłych osób ze stanami ze spektrum autyzmu Strzelecki, Dominik W rozprawie doktorskiej podjęto rozważania teoretyczne i empiryczne dotyczące jakości życia (młodych) dorosłych osób ze stanami ze spektrum autyzmu w kontekście kamuflażu i wypalenia autystycznego. Struktura pracy obejmuje trzy rozdziały teoretyczne, część metodologiczną, dwa rozdziały empiryczne, a także rozdział poświęcony dyskusji wyników i ich praktycznym implikacjom. Zwieńczeniem rozprawy jest przedstawienie projektu mobilnej aplikacji wspierającej psychospołeczne funkcjonowanie osób w spektrum autyzmu. W badaniach wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego przy zastosowaniu techniki ankiety. Uzyskane wyniki pozwoliły na stwierdzenie, że (1) istnieje pozytywna zależność, pomiędzy wiekiem osób ze spektrum autyzmu a poziomem jakości ich życia oraz kamuflażem; (2) istnieje pozytywna zależność pomiędzy nasileniem cech autystycznych a poziomem kamuflażu oraz poziomem wypalenia autystycznego; (3) istnieje pozytywna zależność pomiędzy kamuflażem a wypaleniem autystycznym; (4) istnieje negatywna zależność pomiędzy kamuflażem, wypaleniem autystycznym a jakością życia młodych dorosłych osób ze stanami ze spektrum autyzmu.; The doctoral dissertation explores theoretical and empirical considerations regarding the quality of life of (young) adult individuals on the autism spectrum in the context of camouflage and autistic burnout. The structure of the dissertation includes three theoretical chapters, a methodological section, two empirical chapters, and a chapter dedicated to discussing the results and their practical implications. The dissertation concludes with the presentation of a mobile application project aimed at supporting the psychosocial functioning of individuals on the autism spectrum. The research was conducted using the diagnostic survey method with the questionnaire technique. The obtained results indicate that: (1) there is a positive relationship between the age of individuals on the autism spectrum and their quality of life as well as camouflage; (2) there is a positive relationship between the severity of autistic traits and the level of camouflage and autistic burnout; (3) there is a positive relationship between camouflage and autistic burnout; (4) there is a negative relationship between camouflage, autistic burnout, and the quality of life of young adult individuals on the autism spectrum. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Rozprawa doktorska - promotorzy: dr hab. Piotr Majewicz, prof. UKEN. Wed, 15 Oct 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13741 2025-10-15T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13730 Determinants of Teachers’ Attitudes Towards Inclusive Education: A Cross-Cultural Perspective Rofiah, Khofidotur Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Rozprawa doktorska - promotorzy: dr hab. Joanna Kossewska, prof. UKEN; prof. Kieron Sheehy, PhD. Thu, 26 Jun 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13730 2025-06-26T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11716/13729 Poczucie jakości życia a style życia emerytowanych nauczycieli Rumińska-Szalska, Aldona Nieuchronny proces starzenia się człowieka oraz dynamika tego zjawiska w Polsce i na świecie powoduje, iż ożywają debaty na temat starości, procesu starzenia się w kontekście życiowych wyborów człowieka. Poczucie jakości życia seniorów coraz częściej stanowi przedmiot badań empirycznych. Dostrzega się niepokojący brak tych analiz w kontekście emerytów nauczycieli zarówno w Polsce, jak i na świecie. Problem ten dotyczy głównie aspektu powiązania różnych komponentów poczucia jakości życia z szeroko rozumianym stylem życia. Jest to szczególnie pożądane w odniesieniu do pedagogicznych koncepcji wyboru stylu życia w kontekście całożyciowego rozwoju człowieka. Praca stanowi w pewnym sensie uzupełnienie poważnej luki badawczej w naukach społecznych nad emerytowanymi nauczycielami. Przegląd literatury przedmiotu polskiej i zagranicznej, pozwolił na stwierdzenie, że do tej pory nie przeprowadzono analiz empirycznych o tak wielozakresowym charakterze (powiązania różnych aspektów i komponentów poczucia jakości życia oraz stylu życia) na tak licznej próbie badawczej (625 respondentów). Pochylenie się nad losem nauczyciela seniora, sczególnie motywuje więc do wysiłku badawczego, który ma charakter otwarty. Jest to istotne i konieczne, biorąc pod uwagę specyfikę pracy nauczyciela, jej uwarunkowania oraz wpływ, jaki ma pedagog na kształtowanie postaw i osobowości młodego człowieka.; The inevitable process of human ageing and the dynamics of this phenomenon in Poland and throughout the world are giving rise to debates on old age and the ageing process in the context of person's successfull life existence. Seniors' quality of life is increasingly the subject of empirical research. There is a worrying lack of such analyses in the context of retired teachers both in Poland and internationally. This problem mainly concerns the aspect of linking the various components of the sense of quality of life with lifestyle in the broadest sense. This is particularly desirable in relation to pedagogical concepts of lifestyle choice in the context of lifelong human development. The paper goes some way to filling a major research gap in the social sciences on retired teachers. A review of the literature on the subject, made it possible to conclude that no empirical analysis of such a multifaceted nature (linking different aspects and components of the sense of quality of life and lifestyle) has been conducted out so far on such a large research sample (625 respondents). Leaning into the plight of the senior teacher, therefore, particularly motivates the research effort, which is open-ended in nature. It is relevant and necessary, given the specificity of the teacher's work, its conditions and the influence that the educator has on shaping the attitudes and personality of the young person. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dra hab. Henryka Nogi. Wed, 25 Jun 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11716/13729 2025-06-25T00:00:00Z