Kolekcje gazet pisanych w dworach szlacheckich z drugiej połowy XVIII w. na przykładzie zbioru Ewarysta Andrzeja Kuropatnickiego

Abstract

Gazety rękopiśmienne stanowiły nadal w drugiej połowie XVIII w. istotny element systemu staropolskiej komunikacji społecznej pomimo równoległego, dynamicznego rozwoju prasy drukowanej. Odbiorcami gazet pisanych w dużej mierze była szlachta i magnateria. Wielu zaczęło także gromadzić zbiory takich gazet. Do grona najznaczniejszych polskich kolekcjonerów gazet rękopiśmiennych należał Ewaryst Andrzej Kuropatnicki (1734–1788), który utworzył taki zbiór w swoim szlacheckim dworze w Tarnowcu. Głównym celem tego artykułu jest prezentacja roli i znaczenia Kuropatnickiego na tle innych polskich twórców kolekcji prasowych w XVIII w. Jego kolekcja gazet pisanych rzeczywiście osiągnęła imponujące rozmiary. Tylko w zasobie Biblioteki Zakładu Narodowego Ossolińskich we Wrocławiu znajduje się ok. 700 egz. Pierwotny zbiór musiał być dużo większy. To sytuuje Kuropatnickiego wśród największych kolekcjonerów gazet pisanych w szlacheckiej Rzeczypospolitej. Obecnie jego zbiory także przewyższają skalą zasoby gazet rękopiśmiennych kolekcjonowanych przez innych polskich szlachciców i magnatów w drugiej połowie XVIII w., jak choćby Adama Józefa Mniszka czy Tomasza Ignacego Łopacińskiego.

In the second half of the eighteenth century, despite the dynamic development of the printed press, handwritten newspapers continued to be an important component of Polish social communication as well as a news medium. Among the recipients of manuscript newspapers were also representatives of the nobility and magnates, who not only ordered and read such newspapers, but also began to collect them. Among the most important Polish collectors of handwritten newspapers was Ewaryst Andrzej Kuropatnicki (1734–1788), who created a rich library in his manor house (Tarnowiec) and kept handwritten newspapers there. The main purpose of this article is to describe this newspaper collection and to show Kuropatnicki’s role as compared to other Polish collectors of manuscript newspapers in the eighteenth century. Indeed, Ewaryst Kuropatnicki’s collection of handwritten newspapers is very impressive. Only at the Ossoliński Library in Wrocław are some 700 copies preserved. The original stock, however, must have been larger. This puts Kuropatnicki among the most prominent handwritten newspaper collectors of the Polish-Lithuanian Commonwealth. Today, his collection surpasses others collected by Polish noblemen and magnates in the second half of the eighteenth century, belonging to Adam Józef Mniszek and Tomasz Ignacy Łopaciński.