Libri, artificialia, scientifica... Mikrokosmos przedstawicieli rodu Orlików z Łazisk na zamku w Żywocicach Dolnych

Abstract

Celem niniejszego artykułu było przybliżenie materialnych ram życia szlacheckiego rodu Orlików z Łazisk, właścicieli m.in. majątku Żywocice Dolne (czes. Dolní Životice, niem. Schönstein) koło Opawy, będącego jedną z tzw. enklaw na Śląsku. Po wstępnym zarysowaniu historii tej rodziny i okoliczności pojawienia się jej członków na ziemiach czeskich oraz krótkiej charakterystyce wykorzystanych w badaniach materiałów źródłowych (głównie inwentarzy ruchomości z zamku w Żywocicach Dolnych) podjęto próbę rekonstrukcji zainteresowań tej szlachty – zarówno bibliofilskich, jak i w zakresie gromadzenia innych przedmiotów użytku domowego i osobistego. Mobilia te, jak wykazały przeprowadzone badania, stanowiły istotną część stworzonego przez Orlików w murach dolnożywocickiego zamku mikroświata. Ich zbadanie pozwoliło z jednej strony na identyfikację osobistych preferencji i potrzeb przedstawicieli wspomnianego rodu, z drugiej zaś umożliwiło znalezienie odpowiedzi na pytania, w jaki sposób wykorzystywali oni swój majątek do manifestowania statusu społecznego i prestiżu oraz w jakim stopniu naśladowali styl życia zamożniejszych warstw społecznych.

The aim of this article is to present the material framework of life of the noble Orlik family from Łaziska, owners of, among others, the Żywocice Dolne estate (Czech: Dolní Životice, German: Schönstein) near Opava, which was one of the so-called enclaves in Silesia. I first outline this family’s history and the circumstances of their members’ appearance in Czech lands. After a brief characterization of the source materials used in the research (mainly inventories of movable property from the castle in Żywocice Dolne), I reconstruct the interests of this nobility, both bibliophilic and in collecting other household and personal items. These movable assets, as my research shows, constituted an essential part of the microcosm created by the Orliks within the walls of the Żywocice Dolne castle. Their examination allows, on the one hand, to identify the personal preferences and needs of the representatives of the mentioned family, and on the other hand, makes it possible to find out how they used their property to manifest social status and prestige, and to what extent they imitated the lifestyle of wealthier social classes.