Czy jeszcze samorząd? Władze Krakowa w latach Wielkiej Wojny (1914–1918)

Abstract

W dniu 25 lipca 1914 roku, w związku z napiętą sytuacją geopolityczną w Europie, na obszarze Austro-Węgier wprowadzono stan wyjątkowy. Tym sposobem nastąpiło zawieszenie wolności obywatelskich, które przysługiwały habsburskim poddanym od momentu wejścia w życie pamiętnej konstytucji grudniowej z 1867 roku. Kilka dni później w wyniku wybuchu wojny pomiędzy Serbią a Austro-Węgrami cesarz Franciszek Józef I podjął decyzję, aby od 1 sierpnia 1914 roku na obszarze Galicji, Bukowiny oraz Śląska Austriackiego wprowadzić stan wojenny. Dotychczasowe kompetencje Namiestnika Galicyjskiego przejął głównodowodzący armiami. Wszystkie organy administracji terenowej na wskazanym obszarze przeszły pod zarząd wojskowy. Decyzja ta formalnie znosiła samorząd znany z czasów autonomicznych. Należy jednak podkreślić, że pomimo wspomnianych ograniczeń działania realizowane przez krakowski Magistrat oraz Radę Miasta w wielu kluczowych kwestiach nie odbiegały od czynności wykonywanych przez te organy przed sierpniem 1914 roku. Czasami, wręcz odwrotnie dramat cywili wymuszał na lokalnej władzy zaangażowania na znacznie wyższym poziomie aniżeli to miało miejsce w okresie pokoju.

On 25 July 1914, due to the tense geopolitical situation in Europe, a state of emergency was declared in the Austria-Hungary Empire. Thus, the civil rights the citizens under Habsburg rule had since the memorable December Constitution of 1867 were suspended. Several days later, as a result of the war with Serbia, the emperor Franz Joseph I has made a decision to declare a state of war on the areas of Galicia, Bukovian and Austrian Silesia, starting from 1 August 1914. Current competences of the Galician Governor have been taken over by the army leader. All field administration organs on the selected areas have gone under military rule. This decision was formally dissolving the selfgovernment as it was known in the autonomous times. It has to be underlined, however, that despite the limitations mentioned above the activities realized by the Krakow’s Magistrate and City Council in many key aspects weren’t much different from the activities conducted by those organs before August 1914. To the contrary, sometimes the civilian tragedy enforced the local government to become engaged in a much higher level than how it was in times of peace.