Biurokracja w machinie zagłady na przykładzie wybranych aspektów funkcjonowania administracji w getcie łódzkim

Abstract

Tematem artykułu jest omówienie kwestii roli biurokracji w organizacji i przeprowadzeniu zagłady Żydów podczas II wojny światowej. Autorzy traktują biurokrację dwojako. Z jednej strony jako model funkcjonowania zachodnich społeczeństw, które podejmowanie decyzji opierają na przepisach prawnych i obowiązujących procedurach, z drugiej strony jako działającą machinę administracyjną. Koncepcja biurokracji opisana przez Maxa Webera uzupełniona została spostrzeżeniami na temat nowoczesnej techniki poczynionymi przez Martina Heideggera oraz ustaleniami socjologów dotyczącymi przyczyn i przebiegu zagłady. Teoretyczne modele skonfrontowane zostały z funkcjonowaniem administracji łódzkiego getta kierowanego przez Chaima Mordechaja Rumkowskiego. W tym aspekcie uwaga zwrócona została m.in. na nadmierny rozrost biurokracji, jej udział w kontroli ludności i organizacji deportacji, a także na znaczenia wprowadzania przez nią własnej waluty czy znaczków pocztowych. Całość badań oparta została na literaturze przedmiotu oraz materiałach archiwalnych.

The subject of the article is the question of the role of the bureaucracy in organizing and carrying out the extermination of the Jews during World War II. The authors treat bureaucracy in two ways. On the one hand, as a model for the functioning of Western societies, which base their decision‑making on laws and existing procedures, and on the other hand, as a functioning administrative machine. The concept of bureaucracy described by Max Weber was complemented by Martin Heidegger’s observations on modern technology and sociologists’ findings on the causes and course of the Holocaust. The theoretical models were confronted with the functioning of the Lodz Ghetto administration headed by Chaim Mordechai Rumkowski. In this aspect, attention was paid, among other things, to the excessive growth of the bureaucracy, its involvement in controlling the population and organizing deportations, and the significance of introducing its own currency or postage stamps. The entire study was based on the literature on the subject and archival materials.