Zasadźcy (locatores) w Małopolsce (ok. 1227–1333)

Abstract

Tematem artykułu jest identyfikacja osób występujących jako locatores, czyli zasadźcy, założyciele osad lub reorganizujący je zgodnie z prawem niemieckim. Cezurami są rok 1227, kiedy w źródłach pojawia się pierwszy, oraz rok 1333 – początek panowania króla Kazimierza Wielkiego. Zasięg geograficzny wyznaczają granice średniowiecznej Małopolski, składającej się z ziem krakowskiej, sandomierskiej i lubelskiej (z wyłączeniem księstw oświęcimskiego i bytomskiego). Na podstawie danych pochodzących ze 114 źródeł, głównie dokumentów, można zidentyfikować grupę około 143 zasadźców. Wywodzący się z dworu stanowią niewielką grupę, którą szacuję na około 6% ogółu. Wśród zasadźców wyraźnie dominowali mieszczanie, których udział w całej grupie można szacować na co najmniej 42% (odsetek ten byłby z pewnością wyższy, gdyby uwzględnić przynajmniej część określanych jako discreti viri). Szacuję odsetek zasadźców, którzy mogli pochodzić z chłopstwa na około 12%, a także z rycerstwa (11%). Mieszkańcy średniowiecznej Małopolski, stanowiący około 90%, dominowali liczebnie nad zasadźcami z innych dzielnic państwa polskiego. Poza czterema osobami ze Spisza, obcy zasadźcy nie są potwierdzeni w źródłach.

The topic of this article is the identification of people associated with the Latin name locatores. The old Polish word zasadźca is used in this article to describe someone who founds a settlement or reorganizes it under German law. The caesuras are the years 1227, when the first one of these appears in the sources, and 1333, marking the beginning of the rule of King Casimir the Great. The geographical scope is determined by the borders of medieval Lesser Poland, consisting of the lands of Kraków, Sandomierz and Lublin (excluding the Duchies of Oświęcim and Bytom). Based on data from 114 sources, mostly documents, a group of approximately 143 locatores can be identified. Locatores coming from the court constitute a small group, which I estimate at about 6% of the total. Among locatores, townspeople clearly dominated, their share in the entire group estimated at at least 42%;this percentage would certainly be higher if at least some people defined as discreti viri were included in them.I estimate the percentage of locatores who could have come from the peasantry at approximately 12%, as well as from the knights (11%). The inhabitants of medieval Lesser Poland, constituting approximately 90%, dominated numerically over the settlers from other districts of the Polish state. Apart from four people from Spiš, the locatores are not confirmed in the sources.