Krakowska konspiracja na kolei podczas okupacji niemieckiej w latach 1939–1942: mozaika, wyzwania, działalność

Abstract

Artykuł stanowi wynik badań nad działalnością polskiego podziemia niepodległościowego w obrębie krakowskiego węzła kolejowego w latach 1939-1942. Kolej, będąca w okresie II wojny światowej znaczącym elementem niemieckiego systemu logistycznego, znalazła się w zasięgu działań organizacji konspiracyjnych, które podejmowały szeroko zakrojone operacje wywiadowcze, sabotażowe oraz dywersyjne. Zostały przeanalizowane struktury konspiracyjne powstałe na kolei w Krakowie, które zaczęły się organizować i trwały w czasie największych sukcesów militarnych III Rzeszy. Analizie zostali poddani sami kolejarze, którzy mimo trudnych warunków okupacyjnych, angażowali się w pomoc na rzecz lokalnej ludności, wspierali więźniów Auschwitz oraz chronili osoby zagrożone wywózką. W tekście zostały omówione również wyzwania, z jakimi borykało się podziemie niepodległościowe, w tym skutki „wielkiej wsypy” mającej miejsce w 1941 r. Artykuł więc stanowi wkład w badania nad historią konspiracji w Krakowie, podkreślając jednocześnie rolę kolejarzy w walkę o niepodległość Polski.

The article analyses the activities of the Polish underground at the Kraków railway hub from September 1939 to the end of 1942. The author focuses on the role of the railway as a significant element of German wartime logistics, which became the target of conspiracy activities involving intelligence, sabotage and diversion. He describes the organisation of the underground, with the greatest emphasis on the functioning of independence activities in Kraków and the surround-ing stations. In addition, it shows the railwaymen’s activities related to surviving the realities of occupation, forms of support for the local population and assistance to KL Auschwitz prison-ers and those threatened with deportation. Lastly, it discusses the difficulties encountered by the underground, including the “great setback” of 1941, which led to a temporary paralysis of underground activities. The article contributes to the research on the Kraków resistance, also highlighting the merits of railwaymen in the struggle for Poland’s independence.