Stawonogi pasożytnicze – współmieszkańcy naszych domów

Abstract

Stawonogi to najliczniejsza grupa bezkręgowców spośród wszystkich grup systematycznych świata zwierzęcego. Stawonogi bytujące w ludzkich domach i mieszkaniach mogą mieć szkodliwe oddziaływanie na zdrowie ludzi i zwierząt domowych. Mogą być bezpośrednią przyczyną chorób ludzi np. świerzbowiec ludzki (Sarcoptesscabiei) powodujący świerzb, wesz ludzka głowowa (Pediculushumanuscapitis) powodująca wszawicę głowową, roztocze kurzu domowego z rodziny Pyroglyphidae wywołujące atopowe alergie oddechowe i skórne. Mogą być żywicielami form rozwojowych innych pasożytów np. pchła psia (Ctenocephalidescanis) jest żywicielem pośrednim tasiemca psiego (Dipylidiumcaninum). Stawonogi zamieszkujące w domach z ludźmi mogą być również rezerwuarami i przenosicielami czynników chorobotwórczych chorób transmisyjnych np. komary przenoszące pałeczki tularemii (Francisellatularensis), a w niektórych zakątkach świata zarodźca malarii (Plasmodium spp), pchły szczurze (Xenopsyllacheopis) przenoszące pałeczki dżumy (Yersiniapestis). Wśród stawonogów występuje wiele roztoczy i owadów pasożytniczych drażniących człowieka samą swoją obecnością, co ma duże znaczenie w negatywnym oddziaływaniu na psychikę mieszkańców wzbudzając u nich odrazę i lęk. W przenoszeniu stawonogów na dalsze odległości, a co za tym idzie w przenoszeniu wielu czynników chorobotwórczych pomocną rolę odgrywają otaczające nas zwierzęta domowe (psy, koty) oraz synantropijne m.in.: gołąb skalny (Columbalivia), szczury Rattus spp., myszy Mus spp. W niniejszej pracy dokonano przeglądu wybranych stawonogów pasożytniczych związanych miejscem bytowania z ludzkim domem, które mają szczególne znaczenie medyczne i weterynaryjne w przenoszeniu chorób transmisyjnych.

Arthropods are the most numerous intervertebral group among all systematic groups in the animal world. Arthropods living in human homes and flats can have harmful effects on the health of people and pets. They can be the direct cause of human diseases, e.g., human scabies (Sarcoptesscabiei) causing scabies, human head lice (Pediculushumanus capitis) causing head lice, house dust mites of the Pyroglyphidaefamily causing atopic respiratory and cutaneous allergies. They may be the hosts of the developmental forms of other parasites, e.g. dog flea (Ctenocephalidescanis) is an intermediate host of tapeworm (Dipylidiumcaninum). Arthropods living in houses with people may also be the reservoirs and carriers of pathogenic transmission diseases, e.g. mosquitoes carrying tularaemia rods (Francisellatularensis), and in some parts of the world, malaria parasite (Plasmodium spp), rat fleas (Xenopsyllacheopis) transmitting plague rods (Yersinia pestis). Among the arthropods, there are many mites an parasitic insects irritating the human being by their very presence, which is of great importance in the negative impact on the psyche of the inhabitants, causing revulsion and fear. The domestic animals surrounding us (dogs, cats) and synanthropic animals play a helpful role, in the transfer of arthropods to further distances, and this in the transmission of many pathogens, among others: rock dove (Columbia livia), rats Rattusspp., mice Mus spp. This work reviews the selected parasitic arthropods connected with the human home as the living place, which have a special medical and veterinary importance in the propagation of transmission diseases.