Proces starzenia się populacji szansą na wzmocnienie działalności woluntarystycznej i prywatnych przepływów międzypokoleniowych w społeczeństwie polskim

Abstract

Poniższa analiza podejmuje próbę ukazania procesu starzenia się w kategorii wyzwania, które może nieść ze sobą rozwój niedocenianych lub pomijanych elementów życia społecznego, takich jak wolontariat i usługi międzypokoleniowe świadczone przez seniorów na rzecz środowiska i swoich najbliższych. W społeczno-ekonomicznych analizach najczęściej pomija się proces przepływu usług i pożytków społecznych w kierunku od osób starszych do osób młodszych. Nadal panuje przekonanie, że jedynym naturalnym kierunkiem jest przepływ odwrotny: od młodych do starszych, wynikający z nieuniknionego pogarszania się wraz z wiekiem stanu zdrowia, zdolności kognitywnych, kompetencji społecznych i zawodowych osób starszych. To przekonanie, w okresie nie tylko wydłużania się średniej życia, ale też podnoszenia się jego jakości, jest nieuprawnione i może odnosić się jedynie do końcowej fazy procesu starzenia się. Punktem wyjścia analizy jest zagadnienie postępujących procesów starzenia się ludności i ich skutków dla ogółu populacji. W dalszej części zostanie krytycznie omówiona koncepcja „apokaliptycznej demografii”, bazująca na pięciu elementach: homogenizacji tej zbiorowości, obwinianiu osób starszych, postrzeganiu procesu starzenia się jako problemu społecznego, konfliktu międzypokoleniowego, łączeniu procesu starzenia się jedynie z polityką społeczną. Koncepcja ta wyraźnie pomija zasoby tej grupy osób i wynikające z nich potencjalne korzyści społeczno-ekonomiczne.

The conducted analysis aims to show the ageing process as a challenge driving the development of the underestimated or overlooked elements of social life, such as volunteering and intergenerational service provided by seniors for their environment and their relatives. The process of flows of social services and the benefits given by the elder people to the young is often ignored in the socio-economic analyses. There is still a belief that the only natural direction is a reverse flow from young to older people resulting from an inevitable deterioration of health, cognitive skills and social and professional competencies with age. This belief, at a time when not only is the average lifespan longer, but the quality of life is improving, is unreasonable and may relate only to the final phase of the ageing process. The starting point of the analysis is the question of the ongoing processes of population ageing and its effects on the general population. The later section is a critical discussion of the concept of ‘apocalyptic demography’ based on five elements: homogenisation of this group, perception of the ageing process as a social issue, intergenerational conflict, connecting the ageing process only with social policy, without covering the issue of the resources of this social group and the resulting potential socio-economic benefits.