Sytuacja służących kobiet w kontekście winy, kary i działań pomocowych na obszarach Krakowa w XIX wieku

Abstract

W artykule przedstawiony został problem trudnego położenia kobiet służących w rzeczywistości dziewiętnastowiecznego Krakowa. Ta grupa społeczna, migrująca w dużej mierze z odległych obszarów Galicji czy też dwóch pozostałych zaborów w poszukiwaniu pracy, była szczególnie narażona na różnorodne niebezpieczeństwa wynikające z uwarunkowań społeczno-gospodarczych, jakim podlegały ówczesne duże miasta. Kraków wydawał im się miejscem, w którym odmieni się ich trudna sytuacja życiowa, a bieda, ich codzienność od wczesnego dzieciństwa, będzie już tylko przeszłością. Niestety te oczekiwania były dalekie od rzeczywistości, o czym bardzo szybko się przekonywały już po dotarcia do miasta. Niemożność odwrotu od podjętej decyzji, brak pieniędzy i schronienia powodowały szybkie podejmowanie decyzji, jeśli pojawiała się szansa otrzymania posady służącej, bez racjonalnego odniesienia się do wymagań pracodawców, nieraz przekraczających siły i możliwości młodych kobiet. Sytuacja na tyle była tragiczna, że przez długi okres brak było jakichkolwiek obwarowań prawnych dotyczących obowiązków zarówno służących, jak i ich pracodawców. Położenie służących niewiele się zmieniło po wprowadzeniu uregulowań prawnych, gdyż w wielu przypadkach zatrudnione kobiety nadal były traktowane jak własność, którą można było eksploatować do granic możliwości. To z kolei rodziło konflikty, bunty służących, ucieczki ze służby czy też częste przypadki kradzieży albo agresji słownej i fizycznej wobec tych, u których pełniły służbę. W takiej sytuacji popadały w konflikt z prawem, doświadczając kary aresztu, chłosty, kary pieniężnej, wreszcie napiętnowania społecznego. Jedynym ratunkiem były wówczas działania pomocowe świadczone w ramach dobroczynności. Treści zawarte w artykule są oparte na gruntownych badaniach dokumentów dziewiętnastowiecznych, znajdujących się w posiadaniu Archiwum Narodowego w Krakowie.

This article presents the problem of a difficult situation of women-maidservants in Cracow in the 19th century. This social group migrating mainly from distant areas of Galicia or two other annexations in search of work, was liable to various dangers resulting from social and economic conditions typical for big towns at that time. Cracow seemed to be a place where their difficult life situation can be changed and poverty which had been a part of their life since childhood would belong to the past. Unfortunately, these expectations did not meet the reality, which the women-maidservants found out about when they came to Cracow. They could not change their decision, they did not have any money and home, which resulted in making a quick decision of becoming a maidservant without proper skills and experience. The situation was so dramatic that there was no law regulations considering both maidservants and their employers’ duties. When the law regulations were introduced the situation did not change as maidservants were still treated as property which could be used without any limits. This was a source of conflicts, maidservants’ revolts, leaving the households, frequent thefts and oral and physical aggression. These were the situations when they broke the law, experienced being arrested, being birched, fines and also pillorying. Supporting operations organized within charity operations were the only help at that time. The content of this article is based on thorough research of 19th century documents which belong to National Archive in Cracow.