“Predispositions of dyslexia and the neurolinguistics aspect of preschool age children in the Republic of Kosovo and Poland”

Abstract

This study investigates early predispositions of dyslexia in preschool-aged children from the Republic of Kosovo and Poland, focusing on the potential cultural and environmental influences on dyslexia. The research spans two phases, evaluating the same cohort of children at two different stages. In the first phase, 88 children aged 4 and 5 were assessed using a battery of 12 subtests designed to measure dyslexia indicators. Significant group differences were found in language skills. In comprehension, Kosovar children scored higher than Polish peers in both phases (t(72.46) = -4.77, p < .001, d = 1.04; t(57.13) = -4.70, p < .001, d = 1.03). Phase 1 phonological skills also favored Kosovar children (t(86) = -3.91, p < .001, d = 0.84), while differences in phase 2 were non- significant. Copying skills differed in phase 1 only (t(86) = -2.81, p = .006, d = .60). In storytelling tasks, Kosovar children produced significantly more words in phase 1 (Picture 1: t(86) = -2.85, p = .005, d = 0.61; Picture 2: t(86) = -4.08, p < .001, d = .87) and in phase 2 (Picture 2: t(58.53) = -3.00, p = .004, d = .66). Correlational analyses showed moderate associations between comprehension phase 1 and comprehension phase 2 (r = .39, p < .001), and with copying phase 1 (r = .30, p < .01). Phonological skills exhibited weak or non-significant correlations. When analyzed by country, Polish children showed a significant negative correlation between comprehension and phonological skills in phase 2 (r = -.37, p < .05), while Kosovar children showed a significant positive correlation between comprehension phases (r = .35, p < .05). Fisher’s Z transformation confirmed that the difference in correlation strength between countries was statistically significant (Z = -2.95, p = .003). Regression analysis revealed that only comprehension at age 4–5 significantly predicted comprehension at age 6–7 (β = .32, t = 2.97, p = .004; R²adj = .16). Neither phonological nor copying skills significantly predicted outcomes in later phases (p > .05). These results support the hypothesis that early comprehension abilities are a reliable predictor of later language development and highlight the need for culturally sensitive early screening tools. The findings contribute valuable data for improving early intervention strategies and standardizing speech therapy diagnostics in diverse linguistic settings.

Niniejsze badanie dotyczy wczesnych predyspozycji do dysleksji u dzieci w wieku przedszkolnym z Republiki Kosowa i Polski, koncentrując się na potencjalnych wpływach kulturowych i środowiskowych na dysleksję. Badanie obejmuje dwie fazy, oceniając tę samą kohortę dzieci na dwóch różnych etapach. W pierwszej fazie 88 dzieci w wieku 4 i 5 lat zostało ocenionych za pomocą baterii 12 podtestów zaprojektowanych do pomiaru wskaźników dysleksji. Stwierdzono znaczące różnice między grupami w zakresie umiejętności językowych. W zakresie rozumienia kosowskie dzieci uzyskały wyższe wyniki niż polscy rówieśnicy w obu fazach (t(72.46) = -4.77, p < .001, d = 1.04; t(57.13) = -4.70, p < .001, d = 1.03). Umiejętności fonologiczne w fazie 1 również faworyzowały dzieci z Kosowa (t(86) = -3.91, p < .001, d = .84), podczas gdy różnice w fazie 2 były nieistotne. Umiejętności kopiowania różniły się tylko w fazie 1 (t(86) = -2.81, p = .006, d = .60). W zadaniach polegających na opowiadaniu historii kosowskie dzieci produkowały istotnie więcej słów w fazie 1 (Obrazek 1: t(86) = -2,85, p = .005, d = .61; Obrazek 2: t(86) = -4.08, p < .001, d = .87) i w fazie 2 (Obrazek 2: t(58.53) = -3.00, p = .004, d = .66). Analizy korelacyjne wykazały umiarkowane powiązania między fazą rozumienia 1 i fazą rozumienia 2 (r = .39, p < .001) oraz z fazą kopiowania 1 (r = .30, p < .01). Umiejętności fonologiczne wykazywały słabe lub nieistotne korelacje. Analizując według kraju, polskie dzieci wykazały istotną ujemną korelację między rozumieniem a umiejętnościami fonologicznymi w fazie 2 (r = -.37, p < .05), podczas gdy dzieci z Kosowa wykazały istotną dodatnią korelację między fazami rozumienia (r = .35, p < .05). Transformacja Z Fishera potwierdziła, że różnica w sile korelacji między krajami była statystycznie istotna (Z = - 2.95, p = .003). Analiza regresji wykazała, że tylko rozumienie w wieku 4-5 lat istotnie przewidywało rozumienie w wieku 6-7 lat (β = .32, t = 2,97, p = .004; R²adj = .16). Ani umiejętności fonologiczne, ani umiejętności kopiowania nie prognozowały znacząco wyników w późniejszych fazach (p > .05). Wyniki te potwierdzają hipotezę, że wczesne zdolności rozumienia są wiarygodnym predyktorem późniejszego rozwoju językowego i podkreślają potrzebę stosowania wrażliwych kulturowo narzędzi do wczesnych badań przesiewowych. Wyniki te dostarczają cennych danych dla poprawy strategii wczesnej interwencji i standaryzacji diagnostyki logopedycznej w różnych środowiskach językowych.