Od czułego narratora do etyki czułości. Posthumanistyczna krytyka antropocentryzmu w twórczości Olgi Tokarczuk i Patricii Piccinini

Abstract

Artykuł przedstawia analizę wybranych wątków twórczości Olgi Tokarczuk oraz wybranych dzieł Patricii Piccinini jako posthumanistyczną krytykę antropocentryzmu. Celem prezentowanych rozważań jest pokazanie, w jaki sposób sztuka wyjaśnia i pomaga zrozumieć świat, w którym zacierają się granice między gatunkami, a binarne podziały tracą na znaczeniu. Świat sztuki to przestrzeń, w której podmiotowość posthumanistycznych hybryd przenika do powszechnej świadomości i narusza antropocentryczny monolit kultury Zachodu. Z tego względu w artykule zostaje omówiony posthumanistyczny projekt decentralizacji podmiotu ludzkiego, który Tokarczuk i Piccinini z powodzeniem realizują w swoich pracach. Projekt ten implikuje konieczność przyjęcia nowej odpowiedzialności, którą ponosi człowiek, będący częścią większej, heterogenicznej całości, a także potrzebę rozwijania posthumanistycznej etyki. Nawiązując do jednego z esejów Tokarczuk, proponuję określić to nowe podejście jako etykę czułości.

The article analyzes selected threads of Olga Tokarczuk’s literary work and selected artworks of Patricia Piccinini as a post‑humanist critique of anthropocentrism. Its purpose is to show how art clarifies and helps us to understand a world in which boundaries between species are crossed, and binary divisions no longer apply. The art world is a space in which the subjectivity of post-humanist hybrids infiltrates universal consciousness and breaks down the anthropocentric monolith of Western European culture. The article also refers to the post-humanist postulate of decentralization of the human subject, which Tokarczuk and Piccinini implement in their works. This postulate implies the need to adopt a new responsibility that man bears as a part of a larger, heterogeneous whole, as well as to develop post-humanist ethics. Referring to one of Tokarczuk’s essays, I propose to describe this new approach as sensitive ethics.