Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. 195. Studia at Didacticam Litterarum Polonarum et Linguae Polonae Pertinentia 6. Warsztat nauczyciela polonisty. Tradycja – Współczesność – Perspektywy

Abstract

W niniejszym zbiorze mowa nie tylko o tym, co polonistę/humanistę czyni dziś profesjonalnym i bardziej świadomym wykonawcą swego zawodu, ale też o tym, co go inspiruje, porusza, wzbogaca, martwi i bawi. Rozległość obszarów, które wyznaczają horyzont warsztatu polonisty, sygnalizuje Marta Chrabąszcz w artykule Odnawianie znaczeń. IV część Dziadów w szkole ponadgimnazjalnej. Sama skupia się przy tym na jednej tylko, ale niebagatelnej kwestii – umiejętności projektowania sytuacji odbioru tekstu literackiego, proponując odświeżoną lekturę dramatu Mickiewicza. Chęć uniknięcia dydaktycznej sztampy i rutyny dostrzec można również w propozycji Marty Szymańskiej (O projektowaniu cyklu lekcji na przykładzie „Kiedyś jutro” Anny Marii Gorgolewskiej), która wspólnie z grupką swych zdolnych i pracowitych studentek, Magdaleny Baran, Marty Plak, Sylwii Kondek i Joanny Waligóry, przygotowała rozbudowany projekt (a właściwie kilka projektów) lekcji w gimnazjum poświęconych powieści młodzieżowej z 2014 roku. Z kolei Bożena Olszewska w tekście Korczak (nie)czytany. O szkolnym odbiorze utworów Janusza Korczaka przypomina, że wciąż warto czytać także starszą literaturę i upomina się o książki Starego Doktora, który życiem i tragiczną śmiercią potwierdził swoją miłość do dzieci. Jej przekonania i postulaty zdaje się podzielać Aleksandra Ignasiak-Smela (Bohater tekstów dla gimnazjalisty – dawniej i dziś…). Nie pisze ona wprawdzie o Królu Maciusiu czy Małym Dżeku, ale podkreśla, jak ważny dla młodzieżowego odbiorcy jest bohater rówieśniczy. Dużo uwagi rozmaitym tekstom literackim (i językowi) poświęca również w swym szkicu Janusz Waligóra. Wbrew tytułowi (Zbrodnia to niesłychana – legalna marihuana!) nie jest to tekst o miękkich narkotykach, ale jak dopowiada podtytuł – o parodii literackiej, którą autor uprawia z mniejszym lub większym powodzeniem ze swymi studentami na warsztatach literackich. W inny nieco sposób pochyla się nad polską mową Katarzyna Grudzińska, sprawdzając, jak wygląda kształcenie językowe w podręcznikach do szkół zawodowych (Kształcenie językowe w zasadniczej szkole zawodowej – szkolne podręczniki w zderzeniu z rzeczywistością edukacyjną). Za jeden z głównych mankamentów pomocy szkolnych omawianych w swoim szkicu uznaje przy tym poważne zaniedbania w nauczaniu ortografii. Niepochlebne uwagi na temat rodzimej edukacji formułuje również Przemysław Gębal, tyle że w tym przypadku chodzi o mizerny stan polskiej glottodydaktyki, zwłaszcza w porównaniu z glottodydaktykami europejskimi. W artykule Kształcenie nauczycieli języka polskiego jako obcego i drugiego na tle glottodydaktycznych rozważań pedeutologicznych przedstawia badacz dzieje tego segmentu edukacji w Polsce, jego słabe punkty i potrzeby. Osobny wątek tworzą teksty odwołujące się do sfery ikonicznej. Bohaterem jednego z nich jest znany tryptyk malarski, Sąd Ostateczny Hansa Memlinga. Piotr Kołodziej w szkicu Na powierzchni i w głąb. Interpretacja obrazu (Memlinga) przedstawia burzliwą historię tego dzieła sztuki oraz nakreśla optymalne warunki sprzyjające jego interpretacji w szkole. Jednym z takich warunków okazuje się stworzenie dogodnej, motywującej do pracy z obrazem sytuacji wyjściowej, innym – dysponowanie całym zestawem kompetencji nauczycielskich, które pozwolą potraktować dzieło malarskie nie jako ilustrację do – dajmy na to – Boskiej Komedii czy wizytówkę późnego średniowiecza, ale samodzielny, skomplikowany wytwór sztuki, operujący złożoną symboliką i bogactwem treści. Do innych obszarów kultury wizualnej odsyła w swoim tekście Katarzyna Pławecka (Fotografia i „mała ojczyzna” − wykorzystanie fotografii dokumentalnej we współczesnej edukacji humanistycznej…). Właściwie tytuł mówi sam za siebie, natomiast dodać wypada, że jej projekt opiera się na konfrontacji tego, „jak było”, z tym, „jak jest obecnie”, czemu służy zestawianie starych i nowych fotografii tych samych obiektów lub miejsc, zaś „małą ojczyzną”, która została w ten sposób sportretowana, jest gmina Laskowa w województwie małopolskim. Nieduży, choć wyjątkowo znaczący wycinek Małopolski pojawia się również w szkicu Marii Sienko – Być stąd. O formacyjną wartość polonistycznej edukacji regionalnej (na przykładzie Nowej Huty). Robotnicza dzielnica Krakowa, wytwór tyleż historyczny, co polityczny, prezentowana jest jako element tożsamościowego uposażenia lokalnej społeczności. Autorka objaśnia, jak tę „regionalną tożsamość” rozwijać i pielęgnować. Nieco poza granice naszej ojczyzny sięga natomiast Dorota Varnai, która z perspektywy Budapesztu ukazuje związki kulturalne zaprzyjaźnionego kraju z Polską (Piśmiennictwo polskie i oświata polska na Węgrzech). Jako że o współczesnych młodych ludziach coraz częściej mówi się „cyfrowi tubylcy”, a znawcy zagadnienia wskazują na szanse i zagrożenia postępującej cyfryzacji świata, dominację „wiedzy rozsypanej”, zjawisko konwergencji mediów czy cyfryzację edukacji wreszcie, z pewnością na uwagę zasługuje tekst Justyny Bajdy, Tomasza Piekota i Doroty Michułki: E-podręczniki – wyzwanie edukacji polonistycznej. Autorzy przekonują, odwołując się do rozległej literatury, że w warsztacie współczesnego nauczyciela nie może zabraknąć „e-narzędzi”. Z tego też powodu podejmują tytułowe wyzwanie i szczegółowo prezentują całościową koncepcję e-podręcznika przygotowywanego z myślą o „cyfrowych tubylcach” z polskiego gimnazjum.