Transformacja instytucjonalna organizacji pozarządowych w przedsiębiorstwa społeczne oraz wsparcie tego procesu w ramach polityki społecznej w Polsce

Abstract

Organizacje pozarządowe (NGO), mogą zakładać przedsiębiorstwa społeczne (PS), które łączą realizację celów społecznych z działalnością rynkową. PS stanowią organizacyjne hybrydy, funkcjonujące w oparciu o różne logiki instytucjonalne. Transformacja NGO w PS wymaga zmiany przekonań i praktyk działania, a zjawisko to pozostaje słabo rozpoznane w polskich warunkach. Celem dysertacji jest identyfikacja schematów przekształcania się polskich NGO w PS oraz opracowanie modelu tej transformacji. Model został zbudowany w oparciu o analizę motywacji oraz zasobów NGO; analizie poddano zmianę celów NGO-PS, wpływ otoczenia instytucjonalnego oraz dopasowanie systemu wsparcia publicznego do potrzeb PS. Ramy czasowe dysertacji obejmują lata 2004-2024. Badania oparto na danych wtórnych oraz badaniu ankietowym (CAWI) przeprowadzonym wśród menedżerów na pełnej populacji PS w Polsce. Wyniki wskazują, że transformacja NGO w PS ma charakter ewolucyjny i polega na integrowaniu różnych logik instytucjonalnych. Kluczowe znaczenie ma misja organizacji macierzystej, determinująca model PS (reintegracyjny lub usługowy), przy czym PS w dużej mierze kontynuują wcześniejsze cele NGO. W zależności od modelu i relacji z aktorami pola organizacyjnego PS podlegają oddziaływaniu presji izomorficznych. Istotną rolę odgrywa także instytucjonalizacja systemu wsparcia ekonomii społecznej.

Non-governmental organisations (NGOs) may establish social enterprises (SEs) that combine the pursuit of social objectives with market-based activities. Social enterprises constitute organisational hybrids, operating on the basis of multiple institutional logics. The transformation of NGOs into SEs requireschanges in organizational beliefs and practices, yet this phenomenon remains insufficiently explored in the Polish context. The aim of the dissertation is to identify patterns of transformation of Polish NGOs into SEs and to develop a model of this process The model is based on an analysis of NGOs' motivations and resources, changes in organizational goals during the NGO-SE transition, the influence of the institutional environment, and the alignment of public support system with the needs of social enterprises. The temporal scope of the study covers the years 2004-2024. The research draws on secondary data and a survey study (CAWI) conducted among managers of the entire population of social enterprises in Poland. The findings indicate that the transformation of NGOs into SEs is evolutionary in nature and involves the integration of multiple institutional logics. The mission of the parent organization plays a key role in shaping the SE model (work-integration or service-oriented), with social enterprises largely continuing the prior goals of NGOs. Depending on the organizational model relationships with actors in the organizational fiels, social enterprises are subject to various forms of isomorphic pressures. The institutionalization of the social economy support system also plays a significant role in this process.