Obraz psychospołecznych eksperiencji młodych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem

Abstract

W prezentowanej pracy doktorskiej zostały podjęte badania dotyczące doświadczeń psychospołecznych dorosłych osób słyszących w kontekście wychowania się z głuchym rodzeństwem. Celem badań było odkrycie i opis osobistych doświadczeń psychospołecznych dorosłego rodzeństwa osób głuchych, nie tylko zaprezentowanie obrazu subiektywnego doświadczania bycia słyszącym rodzeństwem osób głuchych, ale również wskazanie praktycznych implikacji pozwalających podnieść jakość relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym oraz przyczynić się do zmniejszenie trudności psychospołecznych słyszącego rodzeństwa. Przedmiotem analizy jest złożony charakter doświadczeń dorosłego słyszącego rodzeństwa osób głuchych, który wymaga interdyscyplinarnego podejścia. Struktura pracy została podzielona na cztery rozdziały. Część teoretyczna obejmuje dwa rozdziały. W rozdziale pierwszym - pt. „Problematyka głuchoty w świetle literatury przedmiotu” zdefiniowano pojęcia, przyczyny i przedstawiono klasyfikacje dotyczące zaburzeń słuchu. Zaprezentowano rozwój społeczny osób głuchych w kontekście m.in. językowym, emocjonalnym oraz teorii umysłu. Dokonano przeglądu terminologicznego i przedstawiono charakterystykę okresu rozwojowego wczesnej dorosłości. Podjęto kwestię zależności pomiędzy komunikacją a rozwojem tożsamościowym osób głuchych (model kulturowy). Zrekonstruowano wybraną koncepcję psychologiczną - teorię przywiązania Johna Bowlby’ego. W rozdziale drugim zatytułowanym: „Rodzina w ujęciu wybranych koncepcji teorio-poznawczych” omówiono nomenklaturę i charakterystykę rodziny, także z dzieckiem głuchym oraz przedstawiono typologie postaw rodzicielskich. Zaprezentowano metody komunikacji i wsparcia rodzin wychowujących dziecko głuche i wynikających konsekwencji w pełnionych rolach matek i ojców. Dokonano przeglądu dotychczasowych badań z obszaru relacji w rodzinie z dzieckiem głuchym w podsystemach rodzice – dzieci - rodzeństwo. Przedstawiono i omówiono konceptualne ramy teoretyczne oparta na bio-ekologicznym modelu (wcześniej Teoria Systemów Ekologicznych) Urie Bronfenbrennera (Guy - Evans, 2024). Część metodologiczna to szczegółowy opis zrealizowanych badań jakościowych w schemacie fenomenologicznym oraz metody wywiadu(Indywidualny Wywiad Pogłębiony – IDI) z elementami metody biograficznej. Powołując się na szerokie zastosowanie w badaniach społeczno-pedagogicznych dowiedziono skuteczności prezentowanych badań w nurcie jakościowym. W pracy została opisana metoda i proces analizy i interpretacji danych z zachowaniem procedury Interpretacyjnej Analizy Fenomenologicznej. Zaprezentowano filozoficzno-metodologiczne uzasadnienie prowadzonych badań (fenomenologia- hermeneutyczna, paradygmaty), cele (teoretyczny, diagnostyczny i praktyczny) oraz problemy badawcze. W rozdziale czwartym (4.) obejmującym badania własne na wstępie przedstawiono sylwetki narratorów. W dalszej kolejności zaprezentowano raport z badań - interpretacja przeprowadzonych wywiadów pozwoliła na wyłonienie tematów i kategorii, które zobrazowały doświadczenia psychospołeczne słyszącego rodzeństwa osób głuchych. Z przeprowadzonych analiz wynika, że doświadczanie bycia rodzeństwem osób głuchych jest procesem indywidualnym, zróżnicowanym i wielowymiarowym na każdym etapie życia. Jako podsumowanie zaprezentowano dyskusję- wnioski i wyniki skonfrontowano z doniesieniami z innych badań. Całość pracy zwieńczają postulaty pedagogiczne i refleksje końcowe.

This doctoral thesis presents research on the psychosocial experiences of hearing adults who grew up with deaf siblings. The aim of the research was to discover and describe the personal psychosocial experiences of adult siblings of deaf people, not only to present a subjective picture of what it is like to be a hearing sibling of deaf people, but also to indicate practical implications for improving the quality of family relationships with a deaf child and contributing to a reduction in the psychosocial difficulties of hearing siblings. The subject of the analysis is the complex nature of the experiences of adult hearing siblings of deaf people, which requires an interdisciplinary approach. The structure of the work has been divided into four chapters. The first chapter, entitled “The issue of deafness in the light of the literature on the subject,” defines the concepts and causes of hearing disorders and presents their classifications. It presents the social development of deaf people in the context of, among other things, language, emotions, and theory of mind. A review of terminology is provided and the characteristics of the early adulthood developmental period are presented. The issue of the relationship between communication and identity development in deaf people (cultural model) is addressed. A selected psychological concept was reconstructed—John Bowlby's attachment theory. The second chapter, entitled “The family in selected theoretical and cognitive concepts,” discussed the nomenclature and characteristics of the family, including families with deaf children, and presented typologies of parental attitudes. Methods of communication and support for families raising a deaf child and the resulting consequences in the roles of mothers and fathers are presented. A review of existing research on family relationships with a deaf child in the parent-child-sibling subsystems is provided. A conceptual theoretical framework based on Urie Bronfenbrenner's bio-ecological model (formerly Ecological Systems Theory) was presented and discussed (Guy-Evans, 2024). The methodological part provides a detailed description of the qualitative research conducted using a phenomenological approach and the interview method (Individual In-Depth Interview – IDI) with elements of the biographical method. Referring to its wide application in socio-pedagogical research, the effectiveness of the presented research in the qualitative field has been proven. The thesis describes the methodand process of data analysis and interpretation in accordance with the Interpretative Phenomenological Analysis procedure. It presents the philosophical and methodological justification for the research (phenomenology-hermeneutics, paradigms), objectives (theoretical, diagnostic and practical) and research problems. In chapter four (4.), which covers the author's own research, the profiles of the narrators are presented at the beginning. Next, the research report is presented - the interpretation of the interviews allowed for the identification of themes and categories that illustrated the psychosocial experiences of hearing siblings of deaf people. The analyses show that the experience of being a sibling of a deaf person is an individual, diverse, and multidimensional process at every stage of life. The summary presents a discussion, and the conclusions and results are compared with reports from other studies. The work concludes with pedagogical proposals and final reflections.