Nowe obszary wolności i zniewolenia człowieka. Wybrane aspekty biologiczno-społeczno-edukacyjne

Abstract

Ujęcie pedagogiki współczesnej w świetle wybranych problemów cywilizacyjnych stanowiących wyzwanie dla szkoły XXI wieku tłumaczy selektywność podejścia autorek, które podjęły próbę diagnozy oraz opisania strategii prewencyjnych i interwencyjnych w niektórych obszarach społecznych. W niniejszym opracowaniu poruszono zarówno zagadnienia dotyczące zachowań agresywnych, jak i ryzykownych zachowań poznawczych młodych ludzi, również w kontekście technologicznych przemian społecznych. Autorki podejmują próbę określenia możliwości zamiany działań pozornych w rzeczywiste strategie interwencyjne oraz ujawnienia barier, które uniemożliwiają taką zamianę w określonych sytuacjach pedagogicznych. Czynią to między innymi poprzez odwołanie do biologiczno-psychologicznych uwarunkowań i mechanizmów wybranych zjawisk społecznych. Monografia została podzielona na trzy części. W pierwszej opisano reakcje organizmu na obiektywne i subiektywne poczucie zagrożenia, frustrację i stres, w drugiej poszukiwano implikacji społeczno-edukacyjnych związanych z zachowaniami ryzykownymi i problemami behawioralnymi młodzieży, a w trzeciej podjęto refleksję nad szeroko rozumianą zmianą społeczną w kontekstach społeczno-wychowawczych. Rozpatrywanie reakcji organizmu na poczucie zagrożenia, frustrację i stres jest trudne ze względu na liczne, indywidualne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne oraz wielowątkowość zagadnienia. Dlatego w pierwszej części monografii skoncentrowano się głównie na analizie literatury przedmiotu poświęconej czynnikom blokującym poprawne funkcjonowanie organizmu ludzkiego, biologicznemu podłożu reakcji lękowych oraz ich rodzajom. Dużym wyzwaniem pozostaje wsparcie uczniów i studentów w kryzysach psychicznych. Wiedza i właściwa postawa może uchronić nas od zaniechania działań lub działań pozornych w tym zakresie. Zagadnienia będące przedmiotem drugiej części monografii dotyczą głównie zachowań związanych ze zdrowiem i bezpieczeństwem oraz uwarunkowań podejmowania aktywności zaliczanych do ryzykownych. Należą do nich m.in. zapotrzebowanie na stymulację, przynależność do określonej subkultury, biologiczna skłonność do ryzyka, jak również nowe zjawiska społeczne. Zachowania problemowe są też rozpatrywane, za Joanną Szymańską, jako nieprawidłowe sposoby przystosowania się. W części trzeciej poddano refleksji społeczno-wychowawcze konteksty zmiany społecznej. Konteksty te tworzą m.in. rozwijające się nowe media, które wpływają na rozwój emocjonalny dzieci i młodzieży oraz kreują poglądy na temat stylów życia i wychowania. Zastępcze przeżywanie rzeczywistości oferowane przez media przekłada się niekiedy na poczucie braku sensu życia u młodych ludzi oraz może zaburzać świadomość konsekwencji ich działań w świecie rzeczywistym. Do szczegółowych celów podjętych rozważań można zaliczyć diagnozę wybranych zjawisk społecznych z uwzględnieniem aspektów biologicznych, która może przyczynić się do wypracowania lepszych strategii prewencyjnych i interwencyjnych, a te zwiększyłyby skuteczność pedagogiczną w konkretnych sytuacjach.