| dc.description.abstract | XIX stulecie było dla Polaków czasem klęsk, upokorzeń i cierpienia.
W wyniku osiemnastowiecznych rozbiorów zostali pozbawieni Ojczyzny,
a nazwa Polski wymazana z mapy Europy i świata na 123 lata.
Nieudane zrywy powstańcze oraz polityka represji wobec uczestników
walk o niepodległość powiększały szeregi emigrantów. Największa fala
uchodźstwa polskiego (tzw. Wielka Emigracja) przeszła przez Europę
po upadku powstania listopadowego. Znaleźli się w niej członkowie
rodziny Czartoryskich, jednego z najstarszych i najzacniejszy rodów
polskich, wywodzących swoje korzenie od Jagiellonów. Najwybitniejszy
ich przedstawiciel, Adam Jerzy Czartoryski, syn Adama Kazimierza
Czartoryskiego i Izabeli z Flemingów Czartoryskiej, za udział
w powstaniu był ścigany przez władze carskie.
Wśród uciekających był dziewięcioletni Witold Adam Czartoryski,
pierworodny syn księcia Adama Jerzego i Anny z Sapiehów
Czartoryskiej, niedoszły dziedzic Puław, z którym rodzina, a także
część polskiej emigracji wiązali ogromne nadzieje. Miał wspierać ojca
w działalności narodowo-wyzwoleńczej a potem sam walczyć o suwerenną
Polskę.
Podstawą informacji do prezentowanej monografii są materiały
archiwalne z Biblioteki Książąt Czartoryskich w Krakowie, przede
wszystkim listy Witolda do członków jego najbliższej rodziny i współpracowników
oraz listy od nich. Dzięki wylewności księcia, jego spontaniczności,
szczerości i poczuciu humoru czyta się je z zapartym
tchem. Dowodem na to są cytowane tu obficie fragmenty analizowanej
korespondencji.
Ponadto wykorzystana została
prasa krajowa i zagraniczna (francuska i hiszpańska) oraz liczne szczegółowe
opracowania, zwłaszcza te oparte na dokumentacji archiwalnej.
Książka ma układ chronologiczno-problemowy przez co pozwala
na obserwowanie transformacji Witolda. Ukazuje go jako: niesforne
dziecko (rozdział pierwszy), rozbrykanego młodzieńca dorastającego
na obcej ziemi (drugi), gimnazjalistę w Münster (trzeci), studenta
w Monachium i Berlinie (czwarty), żołnierza: w pułku hiszpańskiej
regentki, królowej Marii Krystyny de Borbón w Madrycie (piąty) oraz
w służbie króla Sardynii Karola Alberta (szósty), nieporadnego i zalęknionego
kawalera do wzięcia (siódmy), zapalonego ziemianina, idealnego
męża, zrozpaczonego ojca poronionych dzieci (ósmy), działacza
emigracyjnego w dobie wojny krymskiej, który szedł za głosem obowiązku
(dziewiąty), zafascynowanego światem Orientu podróżnika
– patriotę włączającego się w realizację planów niepodległościowych
Hotelu Lambert i Rządu Narodowego w dobie powstania styczniowego
(dziesiąty), dojrzałego mężczyznę, wyniszczanego przez śmiertelną
chorobę, zmęczonego podróżami, tęskniącego za utraconą ojczyzną,
za stabilizacją i bliskością ostatnich członków rodziny (jedenasty).
W książce zamieszczam dostępny materiał ikonograficzny, który
w znacznej części jest publikowany po raz pierwszy. Nie tylko uatrakcyjnia
on biografię, ale stanowi dodatkowe źródło informacji o Witoldzie
i o członkach jego rodziny. Fotografie, grafiki i portrety ułożone
w porządku chronologicznym pozwalają na obserwowanie zmiany
wyglądu fizycznego Witolda, które postępowały w sposób bardzo widoczny,
odsłaniając kolejne stadia choroby. Rysunki księcia od lat młodzieńczych
po wiek dojrzały, ukazują doskonalenie jego umiejętności
plastycznych, ujawniając zarazem tematykę, która najbardziej go pasjonowała
(teatr, wojskowość, karykatury, sceny satyryczne). | pl |
