Marionnettes douloureuses. Analyse qualificative et fonctionnelle des personnages dans les drames d'Eugène Ionesco

Abstract

Literatura poświęcona twórczości Eugeniusza Ionesco jest spora, choć istniejące opracowania dotyczą zazwyczaj części, na ogół pierwszego etapu twórczości dramaturga. Dlatego w niniejszej monografii analizie poddane są wszystkie sztuki autora Lekcji. Świadomie odrzucony zostaje problem reprezentacji teatralnej, gdyż jedynym stałym materiałem badawczym może być tylko tekst dramatyczny. Monografia skupia się na postaci teatralnej, jako jednym z najważniejszych elementów tego tekstu. Analiza postaci w twórczości dramatycznej Ionesco przebiega dwutorowo. Pierwsza część poświęcona jest analizie statusu, druga zaś funkcjom postaci. W pierwszej części, dzięki wykorzystaniu przede wszystkim metody semiologicznej Filipa Hamona, stworzone przez Ionesco postacie przeanalizowane zostają na poziomie struktury powierzchniowej. Rozważania dotyczą kolejno sposobów nazywania postaci i ich tożsamości, następnie zaś wyglądu oraz „cech rozróżniających” postaci, ze szczególnym uwzględnieniem problemów z pamięcią, braku równowagi emocjonalnej oraz wiedzy, umiejętności technicznych, językowych i społecznych. Spis ten pozwala na zbadanie ukrytych znaczeń, jakie implikują analizowane postaci, gdyż ich pospolitość nie oznacza braku wagi i znaczenia. Druga część poświęcona jest funkcjom postaci na płaszczyźnie relacji syntagmatycznych. Postaci uwikłane w system sił dramatycznych poddane zostają analizie z punktu widzenia struktury głębokiej, przy wykorzystaniu przede wszystkim metody strukturalnej Étienne Souriau. W tym celu wyodrębnione zostają podstawowe sytuacje dramatyczne, a następnie analizowane są poszczególne siły dramatyczne. Celem tej analizy jest wyodrębnienie trzech charakterystycznych dla teatru Ionesco typów postaci. Analiza nowego sposobu rozłożenia funkcji dramaturgicznych, pozwala zarazem na wyodrębnienie grup tematycznych właściwych dla dramatów Ionesco. W zakończeniu podkreślona zostaje rola, jaką dramaturg powierza postaci. W żaden sposób nie można mówić o jej „śmierci”, gdyż, jak wykazuje to analiza, postać służy dramaturgowi jako znak i środek. Jej banalność i prostota jest więc tylko iluzoryczna. Postać zdradza ukryte znaczenia, stałe archetypy, jest też zdeterminowana przez pewne prawa strukturalne. Dramaty Ionesco nie mogą obejść się bez postaci, gdyż gwarantuje ona spójność, czytelność oraz przede wszystkim wymowę i sens utworów.